1712 жылғы Денай шайқасы – Испан мұрагерлік соғысының шешуші ұрысы. Франция жеңіске жетіп, Парижді қорғады. Ауыр жеңілістен кейін Одақтың күші әлсіреді.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1712 жылғы шайқас
1712 battle
Денейн шайқасы 1712 жылдың 24 шілдесінде Испания мұрагерлік соғысының бір бөлігі ретінде болды. Ол француз маршалы Вилларс басшылығымен голланд және австриялық әскерлеріне қарсы, Савойский принці Евгенийдің басшылығымен француздың жеңісімен аяқталды. Бұл Фландриядағы соғыстың соңғы және ең маңызды шайқасы болды, ол Ұлы Одақтың Парижге қауіп төндіру мүмкіндігін жойды және шамамен жеті жылдық француз территориялық шығындарын кері қайтарды. Денайн өзі локальды және тактикалық жеңіс болғанымен, Вилларстың шеберлігімен шешуші шайқасқа айналды, ол стратегиялық шекаралық бекіністерді қайтару үшін шеберлікпен маневр жасады, бұл одақтастардың Парижге қарсы жаңадан шабуылдауын тоқтатып, XIV Людовикке бейбіт талаптарын диктаттап беруге кедергі келтірді.
The Battle of Denain was fought on 24 July 1712 as part of the War of the Spanish Succession. It resulted in a French victory, under Marshal Villars, against Dutch and Austrian forces, under Prince Eugene of Savoy. It was the war's last battle in Flanders and one of the most consequential, breaking the Grand Alliance's ability to threaten Paris and reversing nearly seven years of French territorial losses. In itself a local and tactical victory, Denain was made decisive by its relentless exploitation by Villars, who skillfully maneuvered to reclaim strategic border fortifications that would blunt any allied effort to renew their advance on Paris and dictate peace terms to Louis XIV.
Өмірбаян
1701 жылдан бері Испания мұрагерлік соғысы жалғасып келе жатты. Он жылдан астам соғыстан кейін Франция қаржылық және әскери жағынан қиын жағдайға түсті. Маршал Вилларстың Фридлинген және Хохштадт шайқастарындағы алғашқы жеңістерінен кейін, одақтас күштердің, әсіресе принц Евгений Савойский мен Марлборо герцогының армияларының көптеген жеңістері болды. 1708 жылы Оденаард шайқасындағы жеңілістен кейін, Францияның солтүстігіндегі бекіністердің көбісі австриялық-голландиялық-британдық коалицияның бақылауына өтті. Экономикалық дағдарыс та болды, ал 1708-1709 жылдардағы қыс 18 ғасырдың ең суық қыстарында болды, нәтижесінде ашаршылық пен өлім-жітімге әкелді. 1709 жылы француздың солтүстік армиясының басшылығы маршал Вилларсқа берілді, ол әскерін қайта ұйымдастыруға көп уақыт жұмсаған жоқ. Принц Евгений мен Марлборо герцогы бастаған одақтас әскерлер Малплакет шайқасында француздармен кездескенде, Вилларс жараланды және француздар шайқас алаңынан шегінді, бірақ одақтастар екі есе көп шығынға ұшырады және олардың науқаны тез тоқтап қалды. Францияның жағдайы тұрақталды, одақтастар Бурбондарға қатал шарттарды таңу мақсатына жете алмады және соғыс жалғасты. Ұлыбританияда соғысқа қарсы торилер 1710 жылы билікке ие болды және француз тарапымен келісімге келуге көбірек дайын болды. Осыған қарамастан, 1711 жылғы науқанда Марлборо әскерін «Не Плюс Ультра» шебі арқылы алып өтіп, Солтүстік Францияның маңызды бекінісі Бушайнды басып алып, тағы да табысқа жетті. Марлборо королева Аннаның құрметінен айырылып, оның саяси қарсыластары оны 1711 жылдың желтоқсанында генерал-капитан лауазымынан босату үшін амал жасады.
The War of Spanish Succession had raged since 1701. After over a decade of war, France was in a dark period, both financially and militarily. The early victories of Marshal Villars at the Battle of Friedlingen and the Battle of Höchstadt were followed by numerous defeats to the Allied forces, most notably the armies under Prince Eugene of Savoy and the Duke of Marlborough. In 1708, after the rout of Oudenaarde, nearly all the strongholds of northern France were under the control of the Austro Dutch British coalition. There was also an economic crisis, and the winter of 1708 1709 was one of the most rigorous of the 18th century, leading to famine and high mortality. The command of the French northern army went to Marshal Villars in 1709, who wasted no time in reorganising its demoralised forces. When the Allied campaign led by Prince Eugene and the Duke of Marlborough engaged the French at Malplaquet, Villars was wounded and the French retreated from the field, but the Allies suffered twice as many casualties and their campaign soon sputtered out. France's precarious position had been stabilized, the Allies were unable to achieve their goal of forcing harsh terms on the Bourbons and the war continued. In Britain the anti war Tories managed to gain power in 1710 and were increasingly prepared to agree terms with French negotiators. Despite this the 1711 campaign saw Marlborough enjoy further success by leading his army through the lines Ne Plus Ultra and capturing Bouchain, a key fortress in northern France. Marlborough had fallen out of favour with Queen Anne and his political opponents manoeuvred to have him dismissed as Captain General in December 1711.
Кіріспе
Марлборо герцогы өткен жылы Бушайнды жаулап алғаннан кейін, әскерлерінің көп бөлігін шеткі шекаралық қалаларды басып алуға қалдырды, осылайша француздардың қыс айларында қалған жерлерін қорғау үшін бекіністер салуына кедергі келтірді. Бұл Гаагада француздар Аррас қаласында құрған үлкен шөп қоймасын өртеп жіберу жоспарын жасауға себеп болды. Осы арқылы Виллар әскерін жыл басында майданға шығаруына мүмкіндік бермей, Евгенийге француз әскерінің қаупінсіз Аррас немесе Камбрейді қоршауға алуға жағдай жасау жоспарланды. 1712 жылдың 2 және 3 наурызында Альбемарль графы Арнольд ван Кеппель басқаратын одақтас әскер Аррасқа жақындап, қаланы бомбалады. Бұл әрекет үлкен жетістікке жетті, бірақ император әскері одақтас әскерге кешігіп келгендіктен, осы артықшылықты толыққанды пайдалану мүмкін болмады. Виллар сол кезде Камбрей мен Аррас арасындағы жазықта әскерін жинап қойған еді. 1712 жылдың мамыр айында Виллар шабуылға дайындалды. Француздар Аррас пен Камбрей арасындағы солтүстік шекараға 200 мың сарбаздық әскер жинады. Одақтас әскердің солтүстік тобы Дуай мен Маркиен қалалары арасындағы Скарп өзені бойында орналасып, Денейн мен Ландери қалаларын басып алды. Сәттілікке жеткен, бірақ даулы Марлборо герцогы жақында лауазымынан алынып, британдық күштер енді ирландтық генерал және саясаткер Ормонде герцогының басшылығында болды. Ормонде герцогы Харли үкіметінің құпия тапсырмасы бойынша Савой князі басқаратын одақтастармен бірге соғыспауға міндетті болды. Маусым айында Евгений хан Ле Кесно қаласын қоршап алып, жаулап алды. Ормонде герцогы қоршау кезінде әскерін кері шегіндірді, бұл британдықтар мен одақтастардың арасында жарылысқа себеп болды. Француздармен алдын ала келісімге сәйкес, Ормонде әскерін Дюнкеркке қарай қайтарды. Ормонде британдық жалақымен қамтылған неміс әскерлеріне, мысалы, Гановерліктерге шегінуге бұйрық берді, бірақ олар бас тартты және Евгениймен бірге қалды.
The Duke of Marlborough, having conquered Bouchain in the previous year, had left most of his troops to occupy the outermost border towns, so that the French would be prevented from building up lines to cover their remaining lands during the winter. This prompted a plan in The Hague to burn down a large hay storehouse, set up by the French within Arras. This would prevent Villars from getting his armies into the field early in the year and allow Eugene to lay siege to Arras or Cambrai without the threat of a French army. On 2 and 3 March 1712 an Allied army under Arnold van Keppel, Earl of Albemarle closed in on Arras and bombarded the town. The action was a major succes, but the advantage had to go entirely unused because the Emperor's troops arrived too late to the Allied army. Villars had by then already assembled his army in the plain between Cambrai and Arras. In May 1712, Villars prepared to take the offensive. The French gathered an army of 200,000 men on the northern border, stretching from Arras to Cambrai. The Allied northern army was positioned along the Scarpe between Douai and Marchiennes, occupying the communes of Denain and Landrecies. The successful but controversial Marlborough had recently been relieved of his command, and the British forces were now under the leadership of the Irish general and politician the Duke of Ormonde, who was under secret orders from the Harley government not to fight alongside the Allies under the Prince of Savoy. In June, Prince Eugene besieged and captured Le Quesnoy. The Duke of Ormonde withdrew his forces during the siege, leading to a rift between the British and the rest of the Allies. In line with their prior agreement with the French, Ormonde removed his men towards Dunkirk. Although Ormonde ordered the German troops in British pay, such as the Hanoverians, they refused and remained with Eugene.
Ұрыс реті
Жаудың орналасуын егжей-тегжейлі зерттегеннен кейін Вилларс Денейнге шабуыл жасауға құпия түрде шешім қабылдады. Француз кавалериясының бөлімдері Сель өзенін кесіп өтетін бірнеше көпірлерді басып алуға жіберілді, ол Ле-Като арқылы өтіп, Денайнге қарама-қарсы Шельд өзеніне қосылды. Кешке француз отряды Хаспрес қаласындағы диірмен маңына орналасып, ондағы өзенді тосқаулады. Сол түні француз жаяу әскері Ландессидегі принц Евгений әскерлеріне қарай жол тартты. Осы қауіпке жауап ретінде принц Евгений Ландессиді күшейтіп, Денейнді қорғаған Альбемарль графының басқаруындағы одақтас әскерлерінің оң жақ қанатын әлсіретті. Бірақ таңертең Вилларс әскерінің бағытын өзгертіп, үш колоннамен Сельдің қорғаныш жағынан Денейнге қарай жылжыды. Таңғы сағат бес шамасында Вилларс және оның бас сержанттары Авен-ле-Секте шабуыл жоспарын жасады. Олар айналағы төмендікті бақылау үшін жергілікті жел тегірменін бақылау пункты ретінде таңдады. 24 000 француз жаяу әскері 10 500 сарбаздық голланд гарнизонына шабуыл жасады. Сағат жетіде француз жаяу әскері Neuville sur Escaut-қа жетіп, дереу Шельд өзеніндегі көпірлерді басып алуға бұйрық алды. Сағат сегізде одақтастар аймақтағы француздардың көптігіне ошарасып, таң қалды. Денейн мен айналасындағы голланд гарнизонының басшысы Альбемарль графы принц Евгениге ескертті, бірақ Савойялық ханзада бұл жағдайды аса маңызды деп санамады. Түстен кейін сағат бірде шабуыл Денейн қабырғасына шабуылға дейін жетті. Француз саперлері ауыр оққа қарамастан жаяу әскерін бастап, штыкпен Денейнді басып алды. Көптеген қорғаушылар қаза тапты, ал қалған голланд жаяу әскері диірмен көпірі арқылы қашуға тырысты. Бірақ ол кері шегіну кезінде құлап, жүздеген одақтас әскерлері суға батып кетті. Жағдайдың қиындығын сезінген принц Евгений Альбемарльге көмектесу үшін Провиде Шельд өзенін кесіп өтуге тырысты. Принц де Тингри басқаруымен француз полктері австриялықтардың қайта-қайта шабуылдарына қарсы Провидедегі көпірді ұстап тұрды. Ақырында, күн батқанда француздар көпірді жау қолына тимейтіндей етіп қиратты. Бұл Савойялық ханзаданың әскерін сол жақтан Шельд өзенімен тосқаулады, ал одақтастар Денейнді қайтарып алу үшін қарсы шабуыл жасауға мүмкіндік таппады. Онда Альбемарль мен оның штабы 4100 сарбазбен бірге тұтқынға алынды. Одақтастар 6500-8000 сарбазды жоғалтты, олардың көп бөлігі голландтықтар еді, ал француз әскерінің жоғалғандары 500-2100 адамды құрады.
After a detailed examination of the enemy dispositions, Villars decided in the greatest secrecy to attack Denain. Elements of the French cavalry were sent to seize the various bridges crossing the river Selle, which ran through le Cateau to join the Scheldt opposite Denain. During the evening, a French detachment also took up positions around a mill at Haspres, blocking the river that crossed there. That night, the French infantry began to march towards Prince Eugene's forces at Landrecies. In response to the threat, Prince Eugene reinforced Landrecies, weakening the Allied right wing, under the Earl of Albemarle, which held Denain. At dawn, however, Villars swung the line of advance of his army and aimed it behind the cover of the Selle in three columns at Denain. At five o'clock in the morning, Villars and his principal lieutenants drew up their plan of attack at Avesnes le Sec. They chose the windmill there as a vantage point for observation of the surrounding lowland. 24,000 French infantry would attack the 10,500 strong Dutch garrison of Denain. At seven o’clock, the French infantrymen reached Neuville sur Escaut and were immediately ordered to seize the bridges across the Scheldt. At eight o’clock, the Allies were surprised to discover the large French presence in the area. The Earl of Albemarle, at the head of the Dutch garrison in and around Denain, warned Prince Eugene, but the Prince of Savoy was then not greatly concerned. By one o'clock in the afternoon, the attack had developed to the point of an assault on the palisade at Denain. The French sappers led the infantry against heavy fire and took Denain at the point of the bayonet. Many defenders were killed, and the remaining Dutch infantry attempted to escape across the mill bridge. However, it collapsed during the retreat, and hundreds of Allied troops drowned. Realising the gravity of the situation, Prince Eugene attempted to force his way across the Scheldt at Prouvy to help Albemarle. Under the command of the Prince de Tingry, French regiments held the bridge at Prouvy against repeated Austrian attacks. Finally, as the day drew to a close, the French destroyed the bridge to prevent it falling into the hands of the enemy. That left the Prince of Savoy's army blocked on the left flank by the Scheldt, and the Allies could not counterattack to retake Denain. There, Albemarle and his staff were taken prisoner, together with some 4,100 troops. The Allies suffered 6,500 to 8,000 losses, mostly borne by the Dutch, while French casualties were 500 to 2,100.
Салдары
Бұл шайқастың маңыздылығы бірден толыққанды сезілмеді, өйткені князь Евгенийдің әскерінің көп бөлігі салыстырмалы түрде зардап шекпеді. Алайда, Денайнды жоғалту одақтастардың жағдайын күңкілдетіп жіберді, және келесі бірнеше айда француздар бұл аймақта бұрынғы жылдары жоғалтқан қалалардың көп бөлігін қайтарып алды. Виллар бірден Маршиендегі одақтастардың маңызды жабдықтау базасын қоршауға алды, ондағы 100 зеңбірек, 9000-ға жуық тұтқын және көптеген азық-түлік пен жабдықтар француздардың қолына түсті. Бұл Евгенийдің байланыс жолдарына қауіп төндіріп, австриялықтарды Ландресиді қоршаудан бас тартып, солтүстікке шегінуге мәжбүр етті. Виллар жауап ретінде Дуайды (31 шілдеде) және Ле Кесноны (8 қазанда) қысқа қоршаудан кейін басып алды. Ле Кесноның жауылғаны одақтастарға 3000 қаза және жараланған әскерге айналды. Виллар кейіннен Марлбороның соңғы жеңісі болған Бушайнға шабуыл жасап, 19 қазанда қаланы басып алып, Людовик XIV-нің Фландриядағы соғысқа дейінгі аумағын тиімді түрде қалпына келтірді. Бұл Парижді қорғайтын маңызды екі қатарлы бекіністерді қайта орнатып, Франция астанасына шабуыл жасау арқылы Людовик XIV-ті келісімге келтіруге барлық одақтас үміттерін жойды. Жеңіс туралы хабар Версальға жеткенде, сарай қуанышқа толы болды; Людовик XIV алпыс жылдық билігінде алғаш рет өзінің сарайдағыларына қолдау көрсеткені үшін алғыс айтты. Францияның солтүстіктегі аумақтық шығындары өтелгеннен және Людовик XIV-нің мемлекеті қауіпсіздікке ие болғаннан кейін Фландриядағы он жылдық соғыс аяқталды. Басқа театрлар одақтастардың соғыс мақсаттарын ілгерілету үшін осымен салыстырыларлық мүмкіндіктер бермеді: Альпіде маршал Бервик 35 000 әскермен 50 000 австриялық және савойлық әскерді қауіпсіз ұстады; Каталонияда Стархемберг басқаратын одақтастар Брихуэга мен Виллавичозадағы жеңілістерден кейін қиын жағдайға түсті; Португалия шекарасында қалған ағылшын-португал армиясы Филипп V-тің мұрагерлігіне соңғы қауіпті жою үшін маркиз де Бей басқаратын испан армиясының алдында шегінді; Рейнде Вюртемберг герцогы француз желілерін бомбалаумен ғана шектелді, ал француздар Германияға жасаған кавалерия шабуылдарымен жауап берді, содан кейін екі тарап та қысқы жайлауға орналасты. Осы жағдайға байланысты Голландияның Генералдық штаттары британдықтармен бірге Людовик XIV-пен жеке бейбітшілік туралы келіссөздер жүргізуге кірісіп, Евгенийді Император әскерін Германияға қайтаруға мәжбүр етті, сонда ол Рейн аймағындағы соғысты жалғастырды. Виллар мен Евгений келесі маусымда осы жаңа театрға операцияларды қайта бастағанда, француз тағы да жеңіске жетіп, Фрайбург пен Ландаудың бекіністерін басып алып, императорды бейбітшілікке келісуге мәжбүр етті. Екі адам содан кейін бейбіт келісімге келіссөз жүргізуге уәкілеттік алып, ақыры Раштатт шартының шарттарын жасады, бұл соғыстың соңғы аяқталуын білдірді. Евгенийдің беделі 1717 жылы Белградты қоршауда түріктерді жеңіп, үлкен жеңіске жеткеннен кейін жақсарды.
The battle was not immediately recognised to be as decisive as it turned out to be; most of Prince Eugene's army was relatively unscathed. However, with the loss of Denain, the Allied position began to unravel, and over the next few months, the French recovered most of the towns that they had lost in the region in the previous years. Almost immediately, Villars began a siege of the key allied supply base at Marchiennes, whose 100 cannon fell into French hands along with up to 9,000 prisoners and large volumes of stores and equipment. This movement threatened Eugene's line of communications, compelling the Austrians to lift the siege of Landrecies and retire north. Villars responded by seizing Douai (31 July) and Le Quesnoy (8 October) after short sieges. The loss of Le Quesnoy alone cost the Allies 3,000 killed or wounded. Villars next moved against Bouchain, the site of Marlborough's last triumph, taking the city 19 October and effectively restoring Louis XIV's pre war territory in Flanders. This had the effect of reestablishing the fr, the vital double line of fortifications protecting Paris, dashing any remaining allied hopes of bringing Louis XIV to terms by a march on the French capital. When news of the victory reached Versailles the court erupted in an outpouring of joy; Louis XIV was reportedly so moved that, for the first time in his sixty year reign, the monarch thanked his courtiers for their support. With French territorial losses in the north erased and Louis XIV's realm secure, the decade long war in Flanders came to a close. Few other theatres held comparable promise for advancing the Allied war aims: in the Alps, Marshal Berwick with some 35,000 men safely contained the opposing 50,000 Austrians and Savoyards; in Catalonia the Allies under Starhemberg were reeling after defeats at Brihuega and Villaviciosa; on the Portuguese frontier, the remaining Anglo Portuguese army was falling back before a Spanish army under the Marquis de Bay, removing the last serious threat to Philip V's succession; on the Rhine, the Duke of Württemberg could only bombard French lines, to which the French responded with cavalry raids into Germany before both sides settled into winter quarters. Against this backdrop, the Dutch Estates General joined the British in negotiating a separate peace with Louis XIV, forcing Eugene to march the Imperial army back to Germany to continue the war in the Rhineland. When Villars and Eugene renewed operations in this new theatre the following season, the Frenchman again emerged victorious, taking the strongpoints of Freiburg and Landau and compelling the Emperor to sue for peace. The two men were then given power to negotiate a peace agreement and eventually drew up the terms of the Treaty of Rastatt which finally brought the last of the fighting to an end. Eugene's reputation soon recovered when he won a major victory by defeating the Turks at the 1717 Siege of Belgrade.