Кіріспе

Ладахтың аңғары, Үндістан Суру аңғары - Үндістанның Ладах Одақтық аумағы Каргил ауданындағы аңғар. Оны Инд өзенінің саласы Суру өзені құяды. Өзеннің ең маңызды қаласы Санку. Аттар, яктар және басқа да жануарлар аңғарда кездеседі. Қыста Суру аңғарында қар жауып, қар көшкіндері көбейеді. Ладахтың басқа аймақтарына қарағанда Суру аңғарының сауаттылығы өте төмен.

Тарих

Суру алқабы тарихи түрде Картсе (, ), Санкуға жақын тармақ аңғарындағы бекіністен басқарылды. Тибет ғалымы А. Х. Франке Тригалдар әулеті 10-ғасырда Мариул патшалығы (қазіргі Ладак) құрылғанға дейін өмір сүрген болуы мүмкін деп санайды. Алайда Ладах жылнамасында бұл туралы еш жерде айтылмаған. Лачен Палгигонның қол астында Мариул патшалығы құрылғанда, оның аумағы Зоджи Ла асуына дейін жетті. Картсе княздігі бүкіл батыс Ладахты, шығыстағы Мулбех пен Ванладан батыстағы Драсқа дейін басқаратын көрінеді, бірақ аумақ көлемі уақыт өте келе өзгерген. Тригалдар буддистер еді және ежелгі Кашмирден дінді қабылдаған. Олар Картсе маңында Майтреяның алып тас кескінін, Мулбекте және мүмкін Апатиде басқаларын жасатты. 14 ғасырда Кашмирдің ислам дінін қабылдауы Батыс Ладахқа да әсер етті. Балтистан Сұлтан Сикандар тұсында басып алынып, мұнда ислам дінінің ықпалы кеңінен тарады. Зайн-ул-Абидин Ладах, Гуге және Пурангқа (Тибеттің батысында) шабуыл жасап, алым-салық жинады. Картседің Три Гьялы оның вассалы болып, шабуылдарға көмектескен. Осыдан біраз уақыт өткен соң, Скардумен байланысты мұсылман әміршілігі Пургиде пайда болды, алдымен Каргилдің солтүстік-шығысында Содта, содан кейін Намика-Ланың солтүстік-шығысында Чиктанда. 1532 жылы Мирза Хайдар Дуглаттың Ладахқа басып кіруі кезінде Сод пен Чиктан мойынсұнған көрінеді, бірақ Картсе емес. Картсеге бірлескен рейдтер жүргізілді, бірақ олар сәтсіз аяқталды. Сурудың Баған деген басшысы да шабуыл кезінде қаза тапқан. Таши Намгьялдан бастап Ладаххи патшаларының бірі Пуригке шабуыл жасауға тырысты, бірақ Картсе Дельдан Намгьялдың уақытына дейін аты-жөнімен аталмаған. Дельдан Намгьял өзінің алғашқы жылдары Кашмирдегі Лхасамен және Моғол империясымен татуласып, генерал Шакья Гьяццоның басшылығымен Пуригке жан-жақты шабуыл жасады. Чиктан, Пашкум, Сод және Картсе жерлері жаулап алынды. Сол кездегі тәуелсіз патша болған көрінеді Картседің Три Султаны тұтқынға алынды. Кашмирдің әскерлері ладахшыларды тексеру үшін кішкентай күш жіберді, бірақ олар кері қайтарылды. Тибет-Ладах-Мұғұл соғысынан (1679 - 1683) кейін Ладах Пуриг княздіктерін бұрынғы тәуелсіздіктеріне қайтаруға мәжбүр болды. 18 ғасырдың басында Суру аңғары Пуриг руының құрамына кірді. Жергілікті дәстүрге сәйкес, 1720 жылы мұрагері жоқ Мұхаммед Тхи Сұлтан Ладах билеушісі Нима Намгьялды өз ұлы ретінде қабылдады. Нима Намгьялдың орнынан түсуінен кейін Пуриг өзінің екінші ұлы Таши Намгьялға тәуелсіз билік жүргізуді тапсырды. Пургидің 5 ақсүйек әулеті Мулбекте Таши Намгьялға құрмет көрсеткен. Таши Намгьялдан кейін Пуриг Ладдакхтың ажырамас бөлігіне айналды. Ислам діні бұл аймаққа 16 ғасырдан бастап Балтистан арқылы саяхаттап келген уағыздаушылар арқылы енгізілген. 1847 жылы Догралар бүкіл аймақты жаулап алды, бұл жергілікті тұрғындар үшін апатты болды. Догралар мұсылмандарға (оның ішінде ақсүйектерге) айрықша қатал болды және олар дограларға қарсы көтерілуге тырысты. Қазіргі бақылау сызығы қазіргі Каргилдің маңында өтеді.

Адамдар

Суру аңғарында 25000 адам тұрады. Халықтың басым бөлігі шиит дінінің шәкірттері. Жергілікті дәстүрге сәйкес, халық Тибет буддизмінен Картседің басшысы Ти Намгьял мен оның Балти әйелі Ти Лха Хатунның тұсында, мұсылман ғалымдарын алып келген, бұл соңы көптеген адамдарына әкелді. Паркачиктен тыс жерде, алқабында Рангдумды құрайтын кішкентай қоныстардан басқа (Юльдо және Джульдок) ешкім тұрмайды. Бұл жердегі адамдар әлеуметтік және мәдени жағынан көршілес буддалық Занскардың бір бөлігі болып табылады және 18 ғасырдағы Тибет буддизмі Гелугпа сектасына жататын Рангдум монастырын қолдайды.

Дін

Суру аңғарының барлық тұрғындары шиит дінін ұстанады. Халықтың аз бөлігі исламның сүнни бұтағын ұстанады, көбінесе Панихар және Пранти ауылдарында шоғырланған. Халық санағы көрсеткен басқа да аздаған діни тұрғындар негізінен Үндістанның басқа аймақтарынан келген жұмысшылар.

Тілдер

Сурур өзеніндегі негізгі тіл - пурги тілі. Санкуу аймағының 95 пайызы осы тілде сөйлейді.

Бейнелеу және ауыл шаруашылығы

Өзендіктің төменгі бөлігі 3000 метрден төмен биіктікте орналасқан. Бұл аймақта жылына екі өнім жиналады. Бұл аймақ қысқы қар жауғаннан кейін суға толы болады. Нунь-Кунь массивінің 7000 м биіктіктегі тікенекті ақ түстес тау шыңдары аңғардың бірнеше жерінен көрінеді.

Туризм

Өркенде айтарлықтай әлеует болса да, туристік белсенділік өте шектеулі, көпшілігі Падум мен Занскарға жүгіреді. Келушілер үшін аз ғана нысандар бар, бірақ Ладах туризмі бірнеше ауылдарда туристік баңғалақтар бар. Рангдумда жазғы лагерь бар. Танголе ауылы Нун Кунға альпинистік экспедицияларды бастаудың ықтимал нүктесі болып табылады.