Кіріспе

Польшалық тарихшы Генрик Зиелинский (22 қыркүйек 1920 жылы Шембрючекте, Грудзяндз маңындағы 6 наурыз 1981 жылы Вроцлав) - поляк тарихшысы және Вроцлав университетінің профессоры.

Өмірбаян

Орта мектептен емтиханнан ("жетілу дипломы") кейін ол 1938 жылдың жазында поляк әскери қызметіне кадет ретінде шақырылды; келесі жылы Польшаға шабуылдан кейін ол Бзура шайқасында жарақат алды. Көп ұзамай ол неміс әскери тұтқындар лагеріне қамалды, одан ол үш рет қашып құтылуға тырысты, ақыры 1944 жылы жеңіске жетті. Ол Краковқа көшіп барып, жер асты университетінің студенттерінің бірі болды. Соғыстан кейін Польша Халық Республикасында ол Польшаның коммунистік үкіметіне қарсылық көрсеткенмен, 1949 жылы Польшаның Біріккен Жұмысшылар партиясына қосылды және Вроцлав университетінің қызметкері болуға рұқсат алды. Бірнеше жылдан кейін, өзінің құпия өлімінен бірнеше күн бұрын, ол тыңдаушыларға университеттегі шәкірттері мен әріптестерінің тобына 1949 жылы "өзін манипуляциялауға жол бергенін" айтты. 1951-1952 жылдары докторлық диссертациясын қорғады. 1955 жылы доцент, ал 1962 жылы профессор болды. Алайда 1960 жылдан бастап ол үкіметті күшейтіп сынға алды. 1968 жылғы Польшадағы саяси дағдарыстан кейін, Прага көктемі мен 1970 жылғы поляк наразылықтарынан кейін, ол оппозицияны ашық қолдады, оны Польшаның құпия полициясы қуғындады, Służba Bezpieczeństwa, ал 1970-1972 жылдары Вроцлав университетінен зейнеткерлікке шығуға мәжбүр болды және қысқа уақытқа Силезияның жаңа университетінде жұмыс істеді. 1972 жылы ол Вроцлавқа оралды, өйткені мұндағы орта қайтадан ашық болды, ал Силезия университеті партияның бекінісіне айналды, Зейлинскийдің зерттеулері жеткілікті "пролетариандық" емес деп сынға алынды және оның номенклатураға иіліп, партия қызметкерлерінің балаларын өз студенттері ретінде қабылдаудан бас тартты. 1980 жылы құрылған "Солидарлық" қозғалысын қолдады. 1981 жылдың 6 наурызының таңертеңгісін оның өлімі күмәнді болды: ол үйінің жанындағы жаяу жүргіншіде өлі табылды. Бастапқыда баспасөз де, милиция тергеушілері де кісі өлтіру туралы айтқанмен, келесі күннен бастап ресми желісі бұл кездейсоқ оқиға болды және тергеу тоқтатылды.

Шығармалары

Генрик Зиелинский поляк-герман қарым-қатынастарының тарихына, әсіресе германизацияның тарихына қызығушылық танытты. Ол Силезия мен оның тарихына қатысты көптеген басылымдардың авторы болды, мысалы, Силезия көтерілісі және Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі Великопольская көтерілісі. Өмірінің соңына таман ол XIX және XX ғасырлардағы поляк саяси ой-пікірінің дамуына қызығушылық танытты. 1970-ші жылдары поляк-герман қарым-қатынастары жақсарған кезде ол Польша-неміс оқулық комиссиясының жұмысына қатысты. Бұл екі елдегі қазіргі оқулықтарды қайта қарау үшін бірлескен польша-неміс үкіметтік ұйымы болды. Соңғы ірі еңбегі Historia Polski 1914 1939 (Польша тарихы 1914-1939), ол қайтыс болғаннан кейін басылып шықты. Биліктің оппозицияны қысымға алуына байланысты кітап қатты цензураға ұшырады, бірақ жер астының ерратасы көп ұзамай бибула (орысша самиздат) түрінде жүзеге асырылды. Оның кітаптарына цензура қою - академиялық жұмыстарға кедергі келтіретін режимдердегі тарихшылар көретін проблеманың жақсы мысалы. Нақты айтқанда, поляк коммунистік цензурасы Молотов-Риббентроп келісімін (нацистік Германияның кеңес одағы) толықтай алып тастады және 1939 жылғы 17 қыркүйекте Польшаға советтердің басып кіруі туралы бөлім, Брест-Литовсктегі неміс-совет әскери парадтың фотосуретімен бірге алынып тасталды және өзгертілген шекаралар туралы жалпы ескертумен алмастырылды. Бұрынғы студенттерінің арасында қазіргі кездегі үш танымал польшалық тарихшы бар: Мариан Оржеховский, Адольф Юзвенко және Влодзимиер Сулея. Зиелинскиге Польшаның қайтарым орденінің рыцарь кресті мен Ұлттық білім беру комиссиясының медалі берілді.