Кіріспе
Иоанн I Дукас, латыншасы Дукас, Михайл II Комнен Дукастың заңсыз ұлы, 1230-1268 жылдары Эпир деспоты. Әкесінің өлімінен кейін 1268 жылдан 1289 жылы өлгенге дейін Тесалияның билеушісі болды. Әкесінің отбасында ол Джон Ангелос деп те белгілі. Тесалиялық Влах әйелге үйленген Иоанн алғаш рет 1259 жылы Пелагония шайқасына дейін әкесімен бірге Влах әскерлерін басқарған көрінеді. Оның император Михаил VIII Палеологтың лагеріне кетуі шайқаста маңызды болды, ол Эпироттың латын одақтастарының күйреуімен аяқталып, Константинополді қалпына келтіруге және 1261 жылы Палеологтың қол астында Византия империясын қайта құруға жол ашты. Иоанн тез арада әкесі мен ағасы Никифордың қасына оралып, оларға Эпир мен Фессалияны қайтарып алуға көмектесті. Михаил II қайтыс болғаннан кейін Иоанн Дукас Неопатрада орналасқан Тесалияның билеушісі болды, сондықтан батыс елшілері оны жиі "Неопатра герцогы" деп атайды. Михаил VIII Палеолог онымен некелік одақтасып, оған себастократор деген жоғары атақ бергенімен, Иоанн Палеологтың билігі кезінде грек қарсыластарының ең бастысы болып қала берді. Ол Палеологтың саяси себептерге байланысты қолдаған шіркеулер одағының қатал қарсыласы болды, императордың бірнеше саяси қарсыластарына баспана берді, тіпті Палеолог пен Одақтың жақтастарын анафемациялаған синодтарды шақырды. Ол Византия әскерлерінің Тесалияны жаулап алуына бірнеше рет қарсылық көрсетті және Палеологтың латын жауларымен, соның ішінде Афина герцогтігі мен Анжу Карлмен одақтасты. 1289 жылы қайтыс болған ол Фессалияны ұлдары Константин мен Теодорға қалдырды.
Туған жері және ерте өмір
Иоанн Дукас - Епир деспоты Михаил II Комнен Дукастың заңсыз (және, көрінеу, үлкен) ұлы, мүмкін оның жалғыз белгілі сүйіктісі, Гангренос отбасының аты аталмаған әйелінен. Оның толық отбасылық аты Дукас Комненос Ангелос болды, бірақ ол көздерде "Дукас" деген бірінші тегімен ғана аталады. Бұл латын замандастарының арасында оның титулын қате қабылдап, оны "Неопатрас герцогы" деп атаған. Оның нақты атағы, оны Византия императоры Михаил VIII Палеологтан шамамен 1272 жылы алған, себастократор болды. 1259 жылға дейінгі өмірінен ештеңе белгісіз, ол Пелагония шайқасына әкелген оқиғаларға қатысқаны үшін аталады, онда ол Влахтардың контингентін басқарды. Ол кезде ол Влак әміршісі Таронастың қызымен тұрмысқа шыққан болатын. Ол тек оның өлімінен кейін алған монахтық атымен, Гипомона ("Сабыр") белгілі. Бұл және оның кейіннен Тесалия аймағымен байланысы қазіргі ғалымдардың тұжырымдарына әкелді. Ол басқаратын Влах әскерлері ресми Эпирот әскерінің немесе жеке көтерілген күштердің бөлігі болғаны да белгісіз. Иоанн Пелагония шайқасында маңызды рөл атқарды, онда оның әкесі Ахаяның ханзадасы Вильгельм II Вильгардуин мен Сицилияның королі Манфред құраған коалициядан қашуы, Михаил VIII бауыры Иоанн Палеологтың басшылығымен Никея империясының күштерімен одақтастардың жеңілісіне ықпал етті. Олардың неге бас сауғалап кеткені белгісіз, өйткені әртүрлі дерек көздері қарама-қайшы есептер береді. Джордж Пахимерес пен Марино Санудо Торчелло екеуі де Жоханның жүріс барысында өзінің сұлу әйеліне ашықтан-ашық құмарлық танытқан кейбір ахейлік рыцарларға ашуланғанын айтады. Вильгельм Вильгардуин өзінің адамдарын жазаламағаннан кейін жағдай нашарлады, сонымен қатар Джон Дукасты өзінің заңды емес тууы үшін қорлады, бұл соңғысын шайқастан бұрын, өз әкесімен күресуге тура келмейтініне сендіргеннен кейін, дефекацияға итермеледі; содан кейін эпироттар да кетіп, латын әскерлерін никейліктер басып алды. Бұл шайқастан кейін Иоанн Никеялықтарға Эпирот аймақтарын тез басып алуға еріп, бірақ олармен тез араласқан. Ол өзінің ізбасарларын жағалаудағы Воница қаласына алып келді, ол жерден Иония аралдарына бас сауғалаған әкесімен байланысқа түсті. Майкл ұлының кешірім сұрағанын қабыл алып, көп ұзамай оған қосылып, құрлықта қалады. Никеяның Эпирді басқаруы әлі берік болмаған, сондықтан әке мен ұлы Эпироттың астанасы Артаны тез басып алып, қоршаудағы Иоаннина қаласын азат етті. Аз уақыт ішінде Никеялықтарды Эпирден қуып шығады. 1260 жылы Жақияның туған ағасы Никефор Фессалияны қайтарып алу үшін жіберілді, ол Никеялық генерал Алексиос Стратегопулды жеңіп, тұтқындағаннан кейін көбінесе жүзеге асырылды. Алайда, сол уақыттан бері Никеяның қолында бірнеше жыл бойы Демтриас, Велестино, Халмир және Фарсалос қалалары маңындағы Шығыс Фессалияның бір бөлігі қалды. Тағы да, кейіннен Фессалиямен байланысқа қарамастан, Иоанн осы оқиғаларда немесе 1260-шы жылдардың басында Фессалия аумақтарын басқаруда рөл атқарғаны туралы айтылмаған, олар Никефордың бақылауында болған сияқты. Пелагония шайқасы жиі шешуші оқиға ретінде сипатталады, бірақ бұл тек ішінара ғана дұрыс. Михаил VIII Палеологтың табыстары тез арада кері бұрылды және оның қарсыластары тез арада күшін қалпына келтірді, эпироттар мен Сицилияның Манфредтері жоғалтқан аумақтардың көпшілігін қайтарып алды. Дегенмен, шайқастың әсерлері толығымен жойылған жоқ: Иоанн Дукастың көмегімен алынған Палеологтың жеңісі 1259 жылғы Эпиротеопатияның Тесалониканы және Никеяның еуропалық домендерінің көп бөлігін алуына жол бермеумен қатар, 1261 жылы Константинопольді қалпына келтіруге дейін құнды тыныс алу кеңістігін қамтамасыз етті, бұл Палеологтар әулетімен Византия империясының қайта құрылуына әкелді.
Тесалияның билеушісі
1268 жылы Михаил II қайтыс болғанда, оның патшалығы екіге бөлінді, Никефор Эпирдің астаналық аумақтарын алды, ал Иоанн Фессалия мен Орталық Грекиядағы Эпироталық домендерді алды. Грегордың айтуынша, оның патшалығы солтүстіктегі Олимп тауынан оңтүстіктегі Парнасс тауына дейін созылып, Ахелос өзені Эпирмен шекара ретінде қызмет етті; оның астанасы Неопатрада болды. Михаил VIII Михаилдің өлімін екі ағайындымен татуласу үшін пайдаланды. Ол Никефорға өзінің немере қызы Аннаны үйлендірді және өзінің немере інісі Андроник Тарханейоттың Иоаннның қызымен некелесуін ұйымдастырды, ол сонымен қатар себастократр деген жоғары атақ алды. Дегенмен, Джон өзінің тәуелсіздігін қатаң қорғады және Палеологқа қарсы латын күштерімен, атап айтқанда Анжу Карлосы мен Афина герцогтігімен одақтасуға дайын болды. Көп ұзамай ол Михайл VIII-ге қарсы "ең қауіпті және ең белсенді жау" болып шығады. Дональд Никол жазғандай, ол "көп ресурстар мен амбициялы адам болды және Константинополдегі императордың қарсыластарымен байланыс орнатты. Неопатрас бекінісі латындықтардың тұтқынға алған Грекияның бөліктеріне, әсіресе оның одақтасы болған Афина мен Фиба герцогтігіне өте жақын орналасқан еді. Бұл туралы Иоаннның күйеу баласы Андроник Тарханеиоттың оқиғасы жақсы көрсетеді: императордың өзінің кіші інісі Михаилға деген артықшылығына ашуланып, ол Тракияға татар шабуылдарын туғызды және шатасу кезінде Иоаннның сарайынан пана іздеді. Иоанн мен Михаил VIII-нің қас жауы Анжулық Карл арасындағы алғашқы құжаттандырылған байланыс да сол уақытта (1273 жылдың сәуірінде) басталған. Сауда келісімін жасасып, Тесалиядан Апулияға жібек экспорттауға және Италиядан жылқы импорттауға рұқсат берілді, бірақ бұл байланыстар Иоаннның Константинополь мен оның билеушісіне қарсы дайындалған коалицияға қосылуының алғашқы қадамдары болғаны анық. Михаил VIII Анжулық Карл бастаған және Латын империясын қалпына келтіруді көздеген жаңа крест жорығының қатеріне қарсы тұру үшін Рим католик және Шығыс православие шіркеулерінің одағы туралы келіссөздер жүргізді. 1274 жылы Лион кеңесінде шіркеулер одағы жасалды, онда императордың өкілдері Папаның билігін мойындауға мәжбүр болды. Бұл шешім Византия халқының, православие дінбасыларының, тіпті императордың өз отбасының да қатты қарсылығын туғызды. Михаил VIII-нің әпкесі Евлогия және оның қызы Анна, Иоаннның жарты ағасы Никифоростың әйелі, анти-унионистердің басты басшыларының бірі болды. Никефор, Иоанн, тіпті Трапезонт императоры Иоанн II Мегас Комнен, көп ұзамай анти-унионисттерге қосылды және Константинополден қашып бара жатқан анти-унионисттерге қолдау көрсетті. Михаил VIII Рим папасы Григорий X-тен Иоанн Дукасты қауымнан шығаруды өтінді, бірақ Рим папасы Византия императорының шынайы адалдықтарына күмәнданып, бас тартты. Михаил VIII Грегоридің мұрагерлері Иннокентий V және Николай III-ге осыны талап етуді жалғастыра берді, сонымен қатар Иоаннның Карлмен одағын бұзуды талап етті, бірақ сәттіліксіз. 1275 жылы Михаил VIII Иоаннға қарсы ағасы Иоанн Палеолог пен Алексий Кабаллариос бастаған әскерді жіберді. Византиялықтар Иоаннды Неопатрада таңғалдырып, оның қорғанын қоршап алды. Иоанн жаудың қатарынан жасырын өтіп, адасқан жылқыны іздеген кішіпейіл күйеу жігіт болып маскаланып, Афина герцогы Иоанн I де ла Рошқа жолға шықты. 300 атты әскерін жинап алып, Неопатраға қайта оралады да, Византия әскерін шашыратады. Алайда, осы көмек үшін Джон қызының сыйлық ретінде Зетунион, Гардики, Гравия және Сидерокастрон қалаларын де ла Рош ұлы Уильям де ла Рошқа берді. 1277 жылы сәуірде папалық легаттар Константинополға келіп, Михаил VIII, оның ұлы және мұрагері Андроник және патриарх Иоанн XI Беккосты Блачерна сарайындағы синодта одаққа деген адалдықтарын ашық растауға мәжбүр етті. Иоанн тағы да Михаил VIII-дің Одақты қабылдау туралы ұсыныстарын қабылдамады және 1277 жылы 1 мамырда Неопатрада өзінің синодын шақырды, ол императорды, патриархты және папаны еретиктер деп айыптады. Осыған жауап ретінде 16 шілдеде Айя Софияда синод шақырылды, онда Никефор мен Иоанн екеуі де анафемацияланды. Иоанн 1277 жылы желтоқсанда Неопатрада тағы бір синодты шақырды, онда сегіз епископтан, бірнеше абаттан және жүз монахтан тұратын анти-унионисттік кеңес қайтадан императорды, патриархты және папаны анафемациялады. Тек Трикала мен Неопатрас епископтары ғана бас тартты және жазаланды. Михаил VIII содан кейін pinkernēs Мануэль Рауль, prōtostratōr Андроник Палеолог ж�...