Кіріспе

Қасқырларды қайта әкелу - бұл қасқырлар жойылған аймақтарда сұр қасқырлардың бір бөлігін қайта әкелу. Canis lupus-тің 30-дан астам түр-құсы танылған, ал сұр қасқырлар, әдеттегідей, үй жануарлары емес/жануарлар түр-құсы болып табылады. Қайта әкелу тек қана қолайлы жабайы табиғаттың үлкен аумақтары бар және кейбір жыртқыш түрлері бұрын белгіленген қасқыр популяциясын қамтамасыз етуге жеткілікті.

Аризона және Нью-Мексико

Мексиканың соңғы бес жабайы сұр қасқыры 1980 жылы Құрама Штаттар мен Мексика арасындағы келісімге сәйкес құрып кету қаупі төнген түрлерді құтқару үшін ұсталды. 1982-1998 жылдар аралығында тұтқында тұрып өсірудің кешенді бағдарламасы Мексика қасқырларын құрып кету қаупінен құтқарды. 300-ден астам тұтқынға алынған мексикалық қасқырлар қалпына келтіру бағдарламасының бір бөлігі болды. Бұл қасқырлардың басты мақсаты - оларды бұрынғы мекендейтін жерлеріне қайта әкелу. 1998 жылдың наурыз айында бұл қайта енгізу науқаны Аризонадағы Апачи Ситгрейвс ұлттық орманына үш үйірін және Нью-Мексикодағы Блю-Рендж шалғай аймағына 11 қасқырды босатумен басталды. 2014 жылы Аризона мен Нью-Мексикода 100дей Мексика қасқыры болды. Мексикалық қасқырларды қалпына келтірудің соңғы мақсаты - кем дегенде 300-ден астам адамнан тұратын жабайы, өзін-өзі қамтамасыз ететін популяция. 2021 жылы жыл сайынғы зерттеуде 186 қасқыр саналды, оның ішінде 114 қасқыр Нью-Мексикода, ал қалған 72-сі Аризонада байқалды. Бұл соңғы 5 жыл ішінде тұрақты өсуді көрсетеді.

Таралу және халық саны

2024 жылы АҚШ-та кемінде 257 Мексика қасқыры болды: 144 Нью-Мексикода (36 үйір), 113 Аризонада (20 үйір). Бұл 8 жыл қатарынан халық санының өсуін білдіреді. Мексикадағы тұтқындықтағы бүлдіршіндердің жалпы саны 380-ге жуық, 60-дан астам нысанда.

Колорадо штаты

Қасқырлар Канададан Мексикаға дейін 1940-шы жылдарға дейін Роки тауларының жолын кесіп өтетін. Жабайы табиғат мамандары оларды түрлердің теңгерімін, түрлердің өзара әрекеттесуін және экожүйенің денсаулығын сақтау үшін маңызды деп санайды. Колорадоның парктер мен жабайы табиғат басқармасы (CPW) қасқырларды қайта әкелу үшін бүлдіршіндерді басқару жоспарын әзірлеген көп салалы жұмыс тобын құрды. 2005 жылдың мамыр айында Колорадоның жабайы табиғат жөніндегі комиссиясы бұл жоспарды мақұлдады. 114-жоба, 2023 жылға дейін Батыс беткейіне қасқырларды енгізу туралы дауыс беру бастамасы, 2020 жылдың қарашасында сайлаушылармен аздап мақұлданды. Колорадоның парктер мен жабайы табиғат комиссияларына жоспар жасау тапсырылды. 2023 жылдың желтоқсан айының соңында алғашқы қасқырлар Саммит пен Гранд округтеріндегі мемлекеттік жерге жіберілді. Он қасқыр Орегоннан көшірілді. Топтың құрамында екі ересек еркек, екі жас еркек және алты жас әйел болды.

Қазіргі таралуы және халқы

2023 жылдың наурызында Солтүстік Роки тауларының сұр қасқыр популяциясы қазір батыс Монтанада (1100 қасқыр), батыс Вайомингте (311 қасқыр), Айдахода (1337 қасқыр), шығыс Вашингтонда (206 қасқыр) және шығыс Орегонда (175 қасқыр) таралған. Солтүстік Калифорнияда (30 қасқыр) аз ғана қасқыр бар, ал 2023 жылдың желтоқсанында штатқа табиғи жолмен таралған (16 қасқыр) қасқырлардың аз санын толықтыру үшін солтүстік Колорадода аздаған популяция босатылды. Қасқырлар 1998 жылы Солтүстік Каролинаға көшірілді, бұл түрді паркке қайта әкелудің күш-жігерін тоқтатты.

Солтүстік және Оңтүстік Каролина

1976 жылдың желтоқсан айында екі қызыл қасқыр Оңтүстік Каролинадағы Кейп Ромен ұлттық жануарлар қорығының Бульс аралына қайта әкелу әдістерін сынау және жетілдіру мақсатында босатылды. Олар аралда тұрақты тұрғылықты халық құру үшін босатылмаған. Алғашқы тәжірибелік көшіру 11 күн бойы жалғасты, оның ішінде жұптасқан қызыл қасқырлар жұбы күндіз-түні қашықтықтан телеметрия арқылы бақыланды. 1978 жылы екінші эксперименттік көшіруді басқа жұппен сынады, оларға аралда 9 айға жуық уақыт қалуға рұқсат етілді. 1987 жылдың қыркүйегінде Солтүстік Каролинаның солтүстік-шығысындағы ARNWR-де төрт жұп қызыл қасқыр босатылды және тәжірибелік популяция ретінде тағайындалды. Сол кезден бастап тәжірибелік популяция өсті және қалпына келтіру аймағы төрт ұлттық жабайы табиғат паналарын, Қорғаныс министрлігінің бомбалау аймағын, мемлекеттік меншіктегі жерлерді және жеке меншіктегі жерлерді қамтиды. Қызыл қасқыр қалпына келтіру бағдарламасының бірінші тоқсандағы есебіне сәйкес (2010 жылдың қазан-желтоқсаны), FWS Солтүстік Каролинадағы Қызыл қасқыр қалпына келтіру аймағында 110 130 қызыл қасқыр бар деп есептеді, бірақ жабайы қызыл қасқырлардың бәрінде жаңадан өсірілген радио жағалары болмағандықтан, олар барлығы 70 "таныс" адамды, 26 қаптаманы, 11 көбейту жұптарын және қаптамамен байланысты емес 9 қосымша адамды растай алады. Койотамен араласқанда, қызыл қасқырлардың қалпына келуіне қауіп төндіреді. Қазіргі уақытта, Солтүстік Каролинаның солтүстік-шығысындағы қызыл қасқырлар популяциясына қарсы койоттардың қауіпін азайтуда бейімделуші басқару күш-жігерлері алға басуда. Олардың қалпына келтіруінде басқа да қауіптер, мысалы тіршілік ортасының бөлшектелуі, аурулар мен антропогендік өлім-жітім мәселесі алаңдатады. Қазіргі уақытта қауіптерді азайту бойынша шаралар қарастырылуда. Алайда, 2010 жылдардың басында қорғаныстың жеңілдетілуі мен қайта әкелудің тоқтатылуы браконьерлік және көліктердің соқтығысуы салдарынан популяцияның құлдырауына әкелді. 2010 жылы 130-ға жуық жануардан 2021 жылға қарай 10-нан аз адамға дейін азайды. 2019 және 2021 жылдар аралығында жабайы ұрықтар туылмады. Қорғау топтарының қысымымен АҚШ Балық және жабайы табиғат қызметі қайтадан әкелуді және қорғауды күшейтті. Қайта енгізу 2021 жылы қайта басталды. 2022 жылы 2018 жылдан бері алғашқы жабайы бала туылды. 2023 жылы АРНВР-да 15 және 17 жабайы қызыл қасқыр бар.

Мексика шығанағының жағалауы

1989 жылы Миссисипи жағалауындағы Хорн аралында қызыл қасқырлар популяциясын босату арқылы екінші арал көбею жобасы басталды. Бұл популяция 1998 жылы адамдармен кездесу ықтималдығына байланысты алынып тасталды. Үшінші арал көбею жобасы 1990 жылы Сан-Блас мысығы мен Апалачикола аралығында, Флорида штатының Сент-Винсент аралында, Флоридада, және 1997 жылы төртінші арал көбею бағдарламасы Апалачиколаның оңтүстігіндегі Флорида штатының Сент-Джордж мысығына халықты енгізді.

Нью-Йорк

Нью-Йорктегі қасқырларды ресми талдау Нью-Йорк штатының қоршаған ортаны қорғау департаменті (DEC) қасқырлардың әртүрлі тіршілік ету ортасына бейімделу қабілетіне байланысты штатта қасқырларға қолайлы аймақ бар екенін және ұйым үшін ең жақсы әрекет түрлерін қайта енгізу болып табылатынын айтты. Бұрыннан бері расталған асыл тұқымды популяция болмаса да, қасқырлар әлі де мемлекет бойынша жойылып бара жатқандар тізіміне енгізілген және Қоршаған ортаны қорғау туралы заңның 11 0535 бөлімі бойынша қорғалатын түр болып табылады. 2015 жылы DEC биологтарымен сұхбат барысында мемлекет ұсынған ең үлкен қажеттілік түрлерінің тізіміне енген үш жойылған етқоректі (қарышқырлар, пумалар және Канадалық линк) мемлекет ішінде әлі де бар түрлерге назар аудару үшін алынып тасталғанын және DEC-тің қарышқырды қайта енгізу жоспары жоқ екенін түсіндірді. Олар сондай-ақ, осы факторлардың бәріне қарамастан, әкелінетін қасқырлардың түрі белгісіз болатынын атап өтті, өйткені жазбаларда шығыс қасқыр мен қызыл қасқырдың екеуі де штатта бар деп айтылады; екі иттің таксономиялық талқылауы жалғасуда. 2021 жылы Черри Вэллидің жанында өлтірілген иттің ДНК нәтижелері бастапқыда оның шығыс койот екеніне нұсқаған, бірақ DEC-тің соңғы мәлімдемесі жануардың қасқыр екенін растайды, оның ата-бабаларының көпшілігі Мичигандағы қасқырларға сәйкес келеді; DEC сонымен қатар штатта өсіру популяциясын растаған немесе жоққа шығарған жоқ. Кейбір жақтаушылар қасқырлар Нью-Йоркте және Жаңа Англияда қалыптасқан және Канададан мұздаған Сент-Лоуренс өзенінен өтіп, таралған деп мәлімдейді.

Сонора және Чихуахуа

2011 жылдың 11 қазанында 5 мексикалық қасқыр (2 аталық және 3 аналық) Сонораның Мадреан Аспан аралдарына жіберілді. Содан бері Мексиканың Табиғи қорғалатын аумақтар жөніндегі ұлттық комиссиясы (CONANP) елге 19 қасқырды жіберуге мүмкіндік берді. 2022 жылдың 9 наурызында Мексиканың солтүстігіндегі Чиуауа штатында екі жаңа көбейіп жатқан Мексика сұр қасқырлары жұптары жабайы табиғатқа шығарылды, бұл елдегі Мексика сұр қасқырларының жалпы санын 45-ке жеткізді.

Солтүстік Еуропа

Швеция мен Норвегияда қасқырлар адам мекендейтін жерлерде орын алмайды деген пікірмен қасқырлардың кең аймақтарға, сол аймақтың кең ормандарына көбейіп кетуіне рұқсат беруді қалағандар арасында ұзақ уақыт бойы соғыс жүріп жатыр. Біріншісі негізінен ауылдық жұмысшы таптың мүшелерінен тұрады, олар белгілі бір ірі тұяқты жануарлар түрлері (айың, қашар және т.б.) үшін бәсекелестікке баруға қорқады. ), ал қасқырды шет ел элементі деп санайды. Олардың пікірінше, қазіргі скандинав қасқыры - бұл Ресейден көшіп келген қасқырлар, бірақ ондағы қасқырлар қалыңдықтарының қалдықтары емес. Скандинавиялық қасқырлар 19-шы және 20-шы ғасырларда жойылу науқанына байланысты ауқымнан мүлдем жойылып кетті және 1960-шы жылдары бұл аймақтан жоғалып кетті деп саналды. Алайда 1980 жылдардың басында Швецияның оңтүстігінде Ресей мен Финляндияның шығысында орналасқан ең жақын популяциядан 1000 км-ден астам қашықтықта бір ғана тұқым көбейту тобы табылды. Топ шағын, шамамен 10 жануар, және ол көптеген жылдар бойы сол күйінде қалды, оның саны 1991 жылдан бастап айтарлықтай өсе бастады. 1991 жылға дейін шағын популяция идеалдық генетикалық әртүрлілікке ие болмаған, ал инбридинг қауіпті дәрежеде орын алған. Сонымен қатар, төменгі туу көрсеткіші, қасқырлардың бір-бірімен жұптасудан қорқатынын білдірді, бұл олардың жақын туыстығына байланысты болуы мүмкін. Генетикалық деректер 1991 жылы Ресейден келген жалғыз қасқырдың көшіп келгенін және халықтың генетикалық әртүрлілігін қайта қалпына келтіргенін көрсетеді. Бір зерттеу 1993 және 2001 жылдар аралығында дүниеге келген 72 қасқырдың 68-і генетикалық мұраларын осы жалғыз көшіп-қонушы қасқырға байланысты деп көрсетті. Бүгінде Скандинавияның оңтүстік бөлігінде 100-ден астам балапан бар. Алайда, популяция генетикалық жағынан оқшауланған болып қала береді, бұл кейбіреулерді алаңдатады, бірақ бұл аймақта өмір сүретін қасқырлардың саны өсе келе, популяцияның шекарасы Финляндиядағы басқа, бөлек популяциялардың аумақтарына қарай жыртылады, осылайша таралуды ынталандырады. Осы уақыт аралығында Скандинавия халқының генетикалық әртүрлілігін арттыру үшін тікелей қайта енгізу қызықты нұсқа болып қала береді. 1980 жылдардың басында алғашқы халықтың қалай пайда болғаны туралы болжамдар туындады. Кейбіреулер олардың жергілікті түрлер болуы мүмкін деп санайды қандай да бір жолмен қуғын-сүргіннен аман қалған халықтың қалдықтары. Алайда, бұл популяция бойынша көптеген генетикалық зерттеулер жүргізілді, ал бұл нақты теорияны зерттеу нәтижелері қолдамайды. Генетикалық талдау қасқырлар Ресейден Скандинавияның оңтүстігіне 1000 км-ден астам жол жүріп, бірнеше ықтимал таралу жолдарының бірімен келген иммигранттар болды деген ойды қолдайды. Құрлық теориялары бойынша, олар Швеция үкіметінің құпия жоспарымен жасанды түрде қайта пайда болды.

Орталық және Батыс Еуропа

Еуропаның бірнеше аймақтарында қасқырлардың жойылып кеткен жерлеріне қайта әкелу мәселесі белсенді қарастырылуда. Еуропаның көптеген елдерінің қайырымдылық ұйымдары, соның ішінде Дания, Германия, Италия, Ирландия және Ұлыбритания, қасқырларды белгілі бір ауылдық және орманды аймақтарға қайта әкелуді қолдайды. Көптеген жоспарлар халықтың әртүрлі топтарының қызығушылығы мен алаңдаушылығымен кездесті. Қарсыластар оларды қайта әкелудің салдарынан малдың жоғалуынан қорқады. Бірнеше елде қайырымдылық негіздегі өтемақы жоспарлары (АҚШ-та жұмыс істейтіндерге ұқсас) ұсынылды. Шотландия мен Англияда қасқырларды, аюлар мен мысықтарды елге қайта әкелу үшін үлкен күш-жігердің бір бөлігі ретінде қайта әкелу қарастырылуда.