Кіріспе

Бөртпелер түрлері Шығыстағы тышқан бөртпесі (Xenopsylla cheopis), тропикалық тышқан бөртпесі немесе тышқан бөртпесі деп те аталады, ол кеміргіштердің паразиті, негізінен Rattus туысына жатады және бұл бубондық оба мен мысық тифінің негізгі векторы болып табылады. Бұл ауру жұқтырған кеміргішпен қоректенген блоханың адамды шағып кетуінен пайда болады.

Дененің құрылысы

Шығыстағы тышқанның блохасының гендік немесе пронотальді тарақтары жоқ. Бұл белгі арқылы шығыс тышқан блохасын мысық блохасынан, ит блохасынан және басқа блохалардан ажыратуға болады. Бұл құрттың денесі шамамен бір сантиметрге созылады. Оның денесі ұзын қашықтыққа секіруді жеңілдетеді. Құрттың денесі үш бөлімнен тұрады: бас, көкірек және құрсақ. Басы мен кеудесі тізбектелген қылшықпен, ал іш бөлігі сегіз бөліктен тұрады. Біріншіден, тіс немесе ішінара сіңген қанды тістеуге құяды, екіншісі - қожайынның қанын сорып алады. Бұл процесс механизмдік түрде ауру қоздырғыштарын жеткізеді, олар ауруларға әкелуі мүмкін. Бұл құрттар адамдар мен жануарлардың ауасы шығатын көмірқышқыл газды иіскеп, жаңадан тапқан қожайынға жем болу үшін, оның көзіне тез жүгіреді. Құрт қанаты жоқ, сондықтан ұша алмайды, бірақ кішкентай, күшті аяқтары арқылы ұзақ қашықтыққа секіре алады. Құрттың аяғы төрт бөліктен тұрады: денесіне ең жақын жері - көк жамбас сүйегі, одан кейін - жамбас сүйегі, құрт сүйегі және тарсус. Құс бүркіт өз денесінен 200 есе ұзындыққа (шамамен) дейін секіре алады .

Өмірлік цикл

Құрттың өмірінде төрт кезең бар. Бірінші кезең - жұмыртқа кезеңі. Микроскоптық ақ жұмыртқалар аналықтан жерге немесе ол жатушы жануардан оңай түседі. Егер олар жануардың үстіне қойылса, олар тез арада топыраққа немесе жануардың төсегіне түседі. Егер жұмыртқалар бірден жерге түсіп кетсе, онда олар едендегі жарықтарға түсіп, бір-он күннен кейін ұялағанға дейін қауіпсіз болады (олар өмір сүретін ортаға байланысты ұялауға көп уақыт келуі мүмкін). Олар құртқа ұқсайтын, ұзындығы 2 миллиметр болатын личинкаға айналады. Оның денесі мен аузының бөлігі ғана кішкентай. Бұл кезеңде бөрік қан ішпейді, қайта, өлі тері жасушаларын, бөрілердің нәжісін және басқа да кішігірім паразиттерді жейді. Жасы жеткенде, ол жібек қабықша жасап, күлдіршіндей болып көбейеді. Бұл кезде құрт бір аптадан алты айға дейін құрт болып қалады. Бұл циклдың соңғы кезеңі - ересектер кезеңі басталады. Енді блоха қожайындарының қанын сорып, басқа блохалармен жұптаса алады. Бір әйел бүршік бір рет жұптасып, күніне 50-ге дейін жұмыртқа салады. Тәжірибе барысында бұл құрттар құрғақ климаттық жағдайда , температурасы 0,7 °C-тан жоғары жағдайда өсіп-өніп, бір жылға дейін өмір сүре алады және егер жағдай қолайсыз болса, бір жылға дейін коконда тұра алады.

Тарих

Шығыстағы тышқан блохасын Шарль Ротшильд Карл Джорданмен бірге Суданның Шенди қаласында жинап, 1903 жылы сипаттады. Ол оны Хеопс пирамидасының есімімен Хеопс деп атады.

Аурудың жұғуы

Бұл түр оба, Yersinia pestis, Rickettsia typhi ауруларының тарауышы ретінде әрекет ете алады, сондай-ақ Hymenolepis diminuta және Hymenolepis nana тасқынды құрттарының қонысшысы ретінде әрекет етеді. Аурулар бір ұрпақтан екінші ұрпаққа жұмыртқа арқылы берілуі мүмкін.