Кіріспе

Kongsberg күміс зауыты (Kongsberg Sølvverk) - Норвегиядағы Бускеруд округінің Конгсберг қаласында жүргізілген кен өндіру операциясы. Конгсберг қаласында Норвегияның тау-кен музейі (Norsk Bergverksmuseum) орналасқан.

Тарих

80 түрлі жерден жұмыс істейтін Конгсберг күміс кендері Норвегиядағы ең ірі кен алабын құрады. Бұл Норвегиядағы ең ірі өнеркәсіптік жұмыс орны болды, 1770 жылдары 4,000-ден астам жұмысшы жұмыс істеді және 335 жылдық тарихы кезінде Дания-Норвегия одағының жалпы ұлттық өнімінің 10% -нан астамын қамтамасыз етті: өндіріске 450 000 адам жыл жұмсалды. Конгсбергтегі күміс кен орындары 1623 жылдан 1958 жылға дейін жұмыс істеді. Жалпы өндіріс 1,3 млн. кг күмістен асып түсті. Күміс алғаш рет 1623 жылдың 1 шілдесі мен 5 шілдесі аралығында табылды. Бұл оқиға Грювесен тауының басында мал баққан екі кішкентай бала Хельга мен Якоб туралы айтылады. Олардың таудың етегінде қора-қора қираған өгіздері бар еді. Олар бір нәрсені көріп, оны әкеліп, әкелеріне берді. Ол күмісті және өте құнды екенін білген соң, оны балқытып, сатуға Телемарк округінің Скиен қаласына әкелді. Скиенде ол тұтқындалды, полиция біреудің күмісті осындай төмен бағаға сатуға тырысуына күдікті деп тапты. Ол ұры екеніне сенімді болғандықтан, оған күмісті қайдан тапқанын айту немесе ауыр жұмыс істеуге сотталу арасында таңдау жасалды. Ол күмісті Оңтүстік Сандсвардан тапқанын билік органдарына айтуды жөн көрді, бұл Конгсбергтің ескі аты еді. Бірақ күміс кен өндіру Gruveåsen сол уақытқа дейін құрылған еді, және Argenti Fodinæ (лат. "Күміс кен орындары") деп аталды 1532, Якоб Зиглердің Скандинавия туралы кітабында. 1539 жылы Кристиан III импортталған мамандандырылған неміс кеншілерімен күміс кен өндіруді бастады. Сол кезде Үндістан мен Қиыр Шығысқа жаңадан ашылған теңіз жолы сауданы қаржыландыру үшін күміс іздеуге түрткі болды, бірақ 1540-шы жылдардың бірінші жартысында күміс бағасы Испанияның Латын Америкасынан ағып келген күмістің көп мөлшеріне байланысты күрт құлдыраған кезде Грувеасен шахталары жабылды. Күміс бағасы ақырында 16 ғасырдың екінші жартысында Қытайдан, 1555 жылы португалдар Макаоны салған Қытайдан және Қиыр Шығыстан келген сән-салтанат тауарларына ақша төлеу үшін валютаға деген сұраныстың артуымен қалпына келді. Осылайша, адмирал Ове Гедде 1618-1622 жылдары Сейлон мен Үндістаннан ұзақ сапардан оралғанда, ол оңтүстік-шығыс Үндістанның Коромадель жағалауындағы Транкебарда, қазіргі Тарангамбадиде сауда заставасын құрды. Кристиан IV-тің Данияның Шығыс Үндістан компаниясын құру жоспарларының бір бөлігі ретінде Гедде Норвегияға тау-кен өнеркәсібін дамыту үшін жіберілді. 1623 жылы бұл аймақта күміс кенін қайта бастаған Гедже болды, келесі жылы король Кристиан IV Норвегияға келіп, Конгсберг қаласын құрған кезде, корольдік жарғы бойынша ресми түрде Конгсберг Сұлверверк деп аталды. Король кеніші (Kongens gruve) - Конгсбергтегі ең ірі кеніш. Зауыттың жұмысы 1770 жылдары ең жоғары деңгейге жетті, ол кезде өндіріске 4000-нан астам адам тікелей қатысты. 1750-ші, 1760-шы және 1770-ші жылдары күміс зауытының гүлдену кезеңі болды. 1830 және 1860 жылдары жаңа кен кен орындары ашылды. Бұл кен орнының тереңдігі 1000 метрден асады. 1957 жылы зауыт жабылғанға дейін күміс өндірілді.

Норвегияның тау-кен музейі

Конгсбергтегі Норвегияның тау-кен музейінде келушілер 2300 метрлік Кристиан VII Адит арқылы тау-кен пойызына отыра алады. Кен орнының түбінде 1,070 метр жер бетінен төмен, бұл теңіз деңгейінен 560 метрге сәйкес келеді. 1957 жылы күміс кен орны жабылғаннан бері ол сақталып қалды. Мұражайға жыл сайын 40 мыңға жуық адам келеді. Саяхатта Конгсбергтегі алғашқы адам қозғалтқышы іске қосылады. Қазіргі кезде Король кенішінің банкет залы деп аталатын бөлме 1943 жылы салынған Норвегияның Ұлттық мұрағатының апаттық сақтау кеңістігі ретінде қарастырылды.