Кіріспе

сүтқоректілердің кіші түрлері Араб барбарысы (Panthera pardus nimr) барбарыстың кіші түрлерінің бірі. 1830 жылы сипатталған, Арабия түбегіндегі тұқымдас, 1970 жылдардың аяғына дейін дөңес және таулы жерлерде кең таралған. Бүгінде халық саны өте аз және үнемі азайып барады деп есептеледі. Бұған дейін 2008 жылы үш оқшауланған субпопуляциядағы 45200-ге жуық адам Сауд Арабиясының батысында, Оман мен Йеменде ғана болды. Алайда 2023 жылға қарай Оман мен Йеменде 70 84 ересек адаммен 100120 қалдық бар деп бағаланады, ал Сауд Арабиясында жойылған болуы мүмкін. Қазіргі кезде халық санының азаюы күтілуде. 1932 жылы Реджинальд Иннес Покок ұсынған Panthera pardus jarvisi Синай түбегіндегі барс терісіне негізделген. 1990 жылдардың басында Азия мен Африка барқырауында алынған тін үлгілерінің негізінде филогеографиялық талдау жүргізілді. Түйек үлгілері болмағандықтан, P. p. jarvisi Panthera pardus tulliana-мен уақытша топтастырылды. Оңтүстік Арабиядан келген бір ғана жабайы бар бар барғаның генетикалық талдауы Африка барғанына жақын болып көрінді, ал молекулалық биологтар 2001 жылы Синай барғанын араб барғанына топтастыруды ұсынды, өйткені қайтадан тін үлгілері жоқ еді.

Сипаттамалары

Араб барбарысының жүнінің түсі сарғыштан алтын түске дейін, қоңыр немесе сұр түске дейін өзгереді және розеткалармен өрнектелген. Аталықтардың жалпы ұзындығы ұзын құйрықтарымен қоса, салмағы шамамен; аналықтардың ұзындығы ұзын құйрықтарымен қоса, салмағы шамамен; бұл Арабия түбегіндегі ең үлкен мысық.

Таралуы және мекендейтін ортасы

Араб барбарысының географиялық таралу аймағы жақсы түсініксіз, бірақ әдетте Арабия түбегімен, соның ішінде Мысырдың Синай түбегімен шектеледі. Ол таулы биік жерлерде және төбелі далаларда өмір сүреді, бірақ ашық жазықтарға, шөл далаға немесе жағалаудағы жазық жерлерге сирек көшетін болады. 2014 жылы Эльба қорғалған аймағында бір адам қаза тапты. 1960 жылдардың аяғына дейін Арабия барбарысы Қызыл теңіз мен Арабия теңізінің жағалауларындағы тауларда кең таралған. Біріккен Араб Әмірліктерінде араб барбарысын алғаш рет 1949 жылы Уилфред Тезигер Джебель Хафитте көрген. Бұл елдегі барстардың нақты жағдайы белгісіз. Ол өліп қалған немесе шығыс аймақта өте сирек кездеседі, кейде Уди Вурая сияқты жерлерде байқалады. ХХ ғасырдың аяғына дейін Джебель Хафит және Аль-Хаджар таулары аймақтарында көрулер туралы хабарланған. Оманда 1970-ші жылдардың аяғына дейін Хаджар тауларында бар бар барлығалардың пайда болғаны туралы хабарланған. Йеменде бұрын барс елдің барлық таулы аймақтарында, оның ішінде батыс және оңтүстік таулы аймақтарда Оман шекарасына дейін таралған. 1990 жылдардың басынан бастап, барс сирек кездеседі және жергілікті тұрғындардың тікелей қуғын-сүргініне және жабайы аңдардың азаюына байланысты жойылып кету қаупі бар деп саналады. Израильдің Негев шөлінде аздаған популяция болды, 1970 жылдардың соңында 20 адам деп бағаланды. 1960 жылдардың басына дейін барс ауланған. 2002 жылы оқшауланған 11 адам ғана тірі қалған деп есептелген. 268 ұрықтың генетикалық талдауы негізінде елде 6 еркек, 3 әйел және екі жынысы жоқ жануар анықталды. 2005 жылы Яһуда шөлінде бес-ақ адам тірі қалған деп есептелді. Негев шөліндегі соңғы жабайы бар барс 2007 жылы Sde Boker маңында байқалды, ол нашар және әлсіз күйде болды; және солтүстік Араба аңғарындағы соңғы барс 2010 жылы байқалды. Иорданияда ең соңғы рет барс 1987 жылы байқалған.

Экология және мінез-құлық

Араб барбарысы негізінен түнгі тіршілік етеді, бірақ кейде күндіз де көрінеді. Скат-талдаулар негізгі жемшөп түрлерін араб қазылқайыны, нубиялық ибекс, мыс қоян, тау хираксы, көкпар, эфиопиялық есек, ұсақ кеміргіштер, құстар мен жәндіктерден құрайтынын көрсетті. Жергілікті тұрғындар тұяқты жануарларды шағын популяцияларға дейін қысқартқандықтан, барс өздерінің тамақтану тәртібін кішігірім олжалар мен ешкі, қой, есек және жас түйе сияқты малға ауыстыруға мәжбүр. Тұтқында туған араб барбарысының жас балапандары бір айлық шағында оясынан шығады. Жас балапандар үш айлық шақта сүттен ажыратылады және анасымен екі жылға дейін бірге болады. Араб барбарысына тіршілік ортасының жойылуы, бүлінуі және бөлшектелуі қауіп төндіреді; реттелмеген аңшылықтан пайда болған олжаның азаюы; заңсыз жануарлар дүниесі саудасы үшін тұзаққа түсу және мал шаруашылығын қорғау үшін жазалау. Сауд Арабиясының Мина қаласында 2010 жылғы хаждан кейін саудаға шығарылған өнімдердің арасында Йеменде ауланған араб барбарысының терісі болды. Сауд Арабиясындағы барс популяциясына табиғи жыртқыш түрлерінің азаюы әсер етеді, сондықтан барстар малға көбірек жем болады. Сондықтан жергілікті тұрғындар барстарды қауіп төндіретін жануар деп санайды да, оларды у немесе тұзақ арқылы өлтіреді. Бұл елде бар бармақтардың саны құрып кету қаупіне жақын. Израиль үкіметі 2000-шы жылдардың ортасында құрған Израильдің Батыс жағалауындағы кедергі Израиль мен Палестина арасындағы барлық құрлықтағы жануарлардың көшіп-қонуын бұзады, сондықтан жануарлардың табиғи мекендерін азайтады және гендік қорларды айтарлықтай аз етіп, нәтижесінде туыстық қатынас пен тұқымсыздыққа әкеледі. 1950 жылдары Арабия барбарысының саны мекендеу ортасының бұзылуы мен бөлшектенуі, барбарыстар мен олжа түрлерінің өлтірілуі салдарынан күрт азайып барады.

Қорғау

Жабаль Самхан табиғи қорығы 1997 жылы барс тұзақтарының камералық деректері алынды. Келесі онжылдықта 17 ересек барс және бір жас барс анықталды. 1990 жылдардың басынан бері Йеменде кем дегенде он жабайы барс тірідей ұсталып, зоопарктерге сатылды; кейбіреулері БАӘ мен Сауд Арабиясындағы қорғау орталықтарына орналастырылды. Аң аулау құқықтары мен экотуризм, қорғалатын аймақтардағы жолдар мен мектептердегі жұмыс сияқты қызметтерден түсетін кірістер жергілікті тұрғындарды барс қорғау жұмыстарына қатысуға талпындыратын болады. Сонымен қатар, қорғалған аумақтарды дұрыс басқару оның тіршілігін арттыратын басқа факторлар әсерге ие болғанға дейін түрдің өмір сүруін қамтамасыз етеді. Қоғамның хабардар болуы, жергілікті халықтың қажеттіліктерін тиімді қарастыру және экологиялық зерттеулер пайдалы болуы үшін жылдар қажет болуы мүмкін. Йеменде барлау аймағы мен Хафтың арасында екі жерде барлауды сақтау бойынша жұмыстар жүргізілуде. Сауд Арабиясында билік өкілдері Шараан табиғи қорығын құруға күш салды.

Тұтқында

Алғашқы араб барбарысы 1985 жылы Оманның оңтүстігінде ұсталып, тұқымдық кітапқа тіркелді. Тұтқында өсіру 1995 жылы Оманның сүтқоректілерді өсіру орталығында басталды және Арабия түбегінде өңірлік деңгейде жүзеге асырылады. 1999 жылдан бастап аймақтық тұқымдық кітапты Шарджадағы құрып бара жатқан араб жануарларының тұқымдық орталығы үйлестіреді және басқарады. 2010 жылы тоғыз мекеме асыл тұқымды мал өсіру бағдарламасына қатысып, 42 ата, 32 ана және үш жынысы жоқ бар барс ұстаған, оның 19-ы жабайы аңдар. Бұл тұтқындықтағы халықтың құрамында 14 негізін қалаушы бар, олардың ұрпақтары тең емес. 2016 жылы барс пен басқа да жануарлар әлемін Шаржадағы көбейту орталығынан Калбаның шығыс ауданындағы Аль-Хефайя қорғаныс орталығына көшірді. Йеменде барс таиц және санна зоопарктарында ұсталады. 2019 жылдың 26 сәуірінде Таиф қаласындағы Принс Сауд Әл-Файсалдың жабайы табиғат зерттеу орталығында екі жас бала дүниеге келді.

Араб барбарысы күні

2022 жылдың ақпан айында Сауд Арабиясының Министрлер кеңесі 10 ақпанды "Араб барбарысы күні" деп жариялады. 2023 жылдың маусым айында Біріккен Ұлттар Ұйымы 10 ақпанды Араб барбарысының халықаралық күні ретінде ресми түрде белгілеу туралы резолюцияны қабылдады. 2023 жылдың ақпан айында өткен екінші Араб барбарысы күні Аль-Уланың Корольдік комиссиясы қорғауға бағытталған күш-жігерді насихаттау үшін 25 миллион доллар қор құрып, Panthera-мен 20 миллион долларлық 10 жылдық келісімге қол қойды.