Кіріспе

1932 жылы түсірілген Александр Довженконың "Иван" фильмі - режиссер Александр Довженконың 1932 жылы түсірілген совет драмалық фильмі. Кеңес өкіметінің "Жер" фильмін сынға алғаннан кейін Довженко оның негізгі мотивтерінің танымал қайталануымен оралды. Жер сияқты Иван да ауыл өмірінің табиғи ырғақтарына көңіл бөледі, ол қарқынды индустрияландырудың әсерінен бұзылады. Александр Довженко бұл фильм үшін 2-ші Венеция халықаралық кинофестивалінде қазылар алқасының арнайы сыйлығын алды.

Сюжет

Суға толы сулар, қауіпті бұрқасынды сулар суға айналдырады. Алайда Днепрогест құрылысын жүргізуде, жұмысшылар су астына шұңқырларды көміп, электр стансасын құру үшін бөгет салуда. Ауылдық бала құрылыс алаңында тыңдаған баяндамасында ауылдың қалаларға жіберілуі керек артық жұмыс күші жинақталғанын айтады. Үйде жас Иван бар, ол жоспарды мақұлдады. Бірақ Иванның әкесі Степан бұл сөздерді жоққа шығарады. Болашақ бригадир Степан Васильевич басқаша пікірде, ол басқа ауылдарға үлгі көрсету керек және құрылыс үшін бірінші болып көмек жіберу керек деп санайды. Жұмыс жетекшісі құрылыс алаңында партия комитетінің хатшысы, 22 жылдан бері көрмеген досымен кездеседі. Ол жұмыссыз қалу үшін адал емес жұмыс істейтін әкесіне ұқсамай, теміржолда құлшыныспен жұмыс істейді. Алайда Иванның білімі жоқ, сондықтан оның күш-жігері көп болса да, азғана. Жұмыс жетекшісі: көп жұмыс, бірақ шала жұмыс, қиындыққа әкеледі. Иван өзін ұялта отырып, өзінің білімсіз екенін түсінеді. Түнде инженерлік мамандықты оқиды, бірақ әкесі оны жек көреді. Кейін құрылыс алаңында авария болып, көлік жүргізушісіне бетон бөгет құлап, ол қайтыс болады. Хатшы телефон арқылы біреуге жұмысшының басқа адамдардың қауіпсіздік ережелерін бұзуы салдарынан қайтыс болғанын түсіндіреді. Құрылыс алаңында барлық механизмдерді тексеру үшін комсомол мүшелерінен құралған кеңес шақырылады. Днепроге жұмысшыларды басқару және жаңа әдістерді енгізу үшін жоғары класты мамандардың бүкіл тобы келеді. Степан жұмыстан қалады. "Қара касса" кеңсесінің (жазасын бұзғандарға жалақы беріледі) бастығы Степанды ұялтады, ол дыбыс көтергіш арқылы күн сайын қаншалықты жейтінін тізімдейді. Содан кейін ол басқа бригадирге Днепроге жалкоо "ауылдықтарды" жібергеніне шағымданады және философиялық терминдерді күлкілі түрде шашырады. Иван өзінің еңбегі бағаланбағанына наразылық білдіріп, Днепрде оған орын жоқ деп санайды. Сонымен қатар, хатшы "одан адамдар шығады" деп сендіреді. Көп ұзамай ол Коммунистік партияның жетекшісі болып қабылданды. Иван радиода сөйлеп, әкесі жалкоо және сабақтан қалуды талап етіп, "ажырасуды" талап етеді. Бұл кадрлар қарапайым адам мен оның әйелімен бірге комикалық қосымшамен араластырылған: әйел шетелдік радио тыңдағысы келеді, қарапайым адам мойындайды, бірақ кейін шектен шығады және ақыр соңында радионы кеңестік пропагандаға ауыстырады. Степан жиналысқа шапқыншылықпен кіріп, мұндай баладан бас тартатынын айқайлап, жоғары мәртебеге ие болуды көздеп, бұған дейін бригадирдің аузынан естіген сөздерін қайталайды. Бірақ осында отырғандар Степанға күліп күледі. Іван кіреді де, ауылдан келген әкесімен бірге болғаны ұят екенін айтады. Иван жұмысшы таптың "баласы" болып қабылданады. Оның соңынан қайтыс болған жұмысшының анасы келіп, ұлының өлімі бекер болмағанын дәлелдеу үшін көп жұмыс істеуге шақырады. Иван робототехника факультетіне оқуға түседі.

Жасау

1930 жылдың маусым мен қыркүйегінен бастап Александр Довженко Даниил Демуцкий мен Юлия Солнцевамен бірге Чехословакия, Германия, Англия және Францияға барды. Прагада кинорежиссерлер оның фильмдерін тым революциялық және тым көркем деп атады. Оның Берлинде "Ер шарын" дауыстату жоспары жүзеге аспады. КСРО-ға оралғаннан кейін ол Украинафильмнің басшылығына Умберто Нобиле мен Роалд Амундсеннің Антарктика экспедициясының қайғылы тағдыры туралы сценарий ұсынды, бірақ одан бас тартты. Жұмыс істеуді жалғастыру үшін Довженко Днепр бөгетінің құрылысы туралы коммунистік идеологияға толы фильм түсіруге келісті, сонымен бірге оның алғашқы дыбыстық фильмі - КСРО-дағы индустрияландырудың кері қайтарылмайтын жолын растауы керек. Сценарий 11 күнде жазылды, бірақ Довженко оны ешқашан түсірмеді, оны өзінің көмекшісі және әйелі Юлия Солнцеваға сеніп тапсырды. Фильм түсіру сапасы төмен құрал-жабдықтарға негізделген, өйткені Довженко жұмысты 1932 жылдың қазан айындағы мерекелер алдында тез аяқтауы керек еді. Сонымен қатар, киностудия қызметкерлерінің қабілетсіздігі дыбыстың нашарлауына әкелді. Фильм бірнеше түн бойы монтаждалды.