Кіріспе
Болашақ контингентті ұйғарымдар (немесе жай ғана, болашақ контингенттер) - бұл болашақтағы жағдай туралы контингентті мәлімдемелер: міндетті түрде шындық та, міндетті түрде жалған да емес. Болашақтағы контингенттер проблемасын алғаш рет Аристотель өзінің "Таңдау туралы" (De Interpretatione) кітабының 9-тарауында талқылаған көрінеді. Шамамен бір ұрпақтан кейін Мегария философия мектебінің Диодор Кронос өзінің атақты шеберлік аргументінде мәселенің нұсқасын айтты. Бұл мәселені кейін Лейбниц талқылаған. Мәселені келесідей түрде көрсетуге болады. Ертең теңізде шайқас болмайды делік. Сонымен, ол кеше де (және бір апта бұрын, және өткен жылы) шындық болды, өйткені болашақта не болатыны туралы кез келген шынайы мәлімдеме өткенде де шындық болды. Бірақ өткендегі барлық ақиқаттар қазір қажетті ақиқаттар болып табылады; сондықтан ол қазір міндетті түрде өткенде, "Теңіз шайқасы ертең болмайды" деген бастапқы мәлімдемеге дейін және одан бұрын, шайқас жүргізілмейді, сондықтан ол жүргізілетін мәлімдеме міндетті түрде жалған. Сондықтан да бұл шайқастың өтуі мүмкін емес. Жалпы, егер бір нәрсе дұрыс болмаса, онда ол дұрыс болуы мүмкін емес. "Бір адам он мың жыл бұрын бір оқиғаны алдын ала болжауы мүмкін, ал басқасы керісінше болжауы мүмкін; өткен уақытта дәл сол сәтте алдын ала айтылған нәрсе уақыт өте келе міндетті түрде орындалады" (De Int. 18б35). Бұл біздің еркін таңдау идеясымен қайшылықта: болашақтағы оқиғалардың барысын анықтауға немесе бақылауға біздің күшіміз бар, егер не болып, не болмаса, міндетті түрде болады немесе болмайды. Аристотельдің айтуынша, егер осылай болса, "бір нәрсені істесек, белгілі бір нәтижеге жетеді, ал егер істемесек, нәтиже болмайды" деген оймен "қауіп-қатер жасаудың немесе қиындыққа ұшыраудың" қажеті болмайды.
Future contingent propositions (or simply, future contingents) are statements about states of affairs in the future that are contingent: neither necessarily true nor necessarily false. The problem of future contingents seems to have been first discussed by Aristotle in chapter 9 of his On Interpretation (De Interpretatione), using the famous sea battle example. Roughly a generation later, Diodorus Cronus from the Megarian school of philosophy stated a version of the problem in his notorious master argument. The problem was later discussed by Leibniz. The problem can be expressed as follows. Suppose that a sea battle will not be fought tomorrow. Then it was also true yesterday (and the week before, and last year) that it will not be fought, since any true statement about what will be the case in the future was also true in the past. But all past truths are now necessary truths; therefore it is now necessarily true in the past, prior and up to the original statement "A sea battle will not be fought tomorrow", that the battle will not be fought, and thus the statement that it will be fought is necessarily false. Therefore, it is not possible that the battle will be fought. In general, if something will not be the case, it is not possible for it to be the case. "For a man may predict an event ten thousand years beforehand, and another may predict the reverse; that which was truly predicted at the moment in the past will of necessity take place in the fullness of time" (De Int. 18b35). This conflicts with the idea of our own free choice: that we have the power to determine or control the course of events in the future, which seems impossible if what happens, or does not happen, is necessarily going to happen, or not happen. As Aristotle says, if so there would be no need "to deliberate or to take trouble, on the supposition that if we should adopt a certain course, a certain result would follow, while, if we did not, the result would not follow".
Аристотельдің шешімі
Аристотель бұл мәселені екі жақтылық принципі теңіз шайқастарының парадоксінде ерекшелік табады деп мәлімдей отырып шешті: бұл нақты жағдайда екі нұсқаның да бір уақытта болуы мүмкін емес: я шайқас болады, не болмайды. Екі нұсқаны да бір мезгілде қолдануға болмайды. Бүгінде олар не шын, не жалған емес, бірақ біреуі шын болса, екіншісі жалған болады. Аристотельдің айтуынша, бұл ұйғарым дұрыс па, жоқ па, бүгін айту мүмкін емес: біз шайқастың контингенттік іске асуын (немесе жоқ) күтуіміз керек, логика өзін кейіннен іске асырады: мұндай жағдайларда екі ұйғарымның бірі дұрыс, екіншісі жалған болуы керек, бірақ біз мұны немесе сол жалған деп нақты айта алмаймыз, бірақ альтернативаны шешілмеген қалдыруымыз керек. Бәлкім, біреуінің басқасына қарағанда шындық болуы ықтимал, бірақ ол шындық немесе жалған болуы мүмкін емес. Сондықтан, растау мен жоққа шығарудың бірі дұрыс, екіншісі жалған болуы қажет емес. Өйткені, нақты емес, бірақ потенциалды түрде бар болған жағдайда, нақты бар болған жағдайда қолданылатын ереже жарамсыз. (§9) Диодор үшін болашақ шайқас мүмкін емес немесе қажет болды. Аристотель үшінші терминді, ықтималдықты қосты, ол логиканы сақтайды, сонымен бірге шындықта анықталмауға орын қалдырады. Ертең шайқас бола ма, жоқ па, бұл маңызды емес, бірақ дихотомияның өзі маңызды: теңіз шайқасы ертең болуы керек немесе болмауы керек, бірақ ертең болуы керек, ол болмауы керек, бірақ ол ертең болуы керек немесе болмауы керек. (De Interpretatione, 9, 19 және 30.)
One of the two propositions in such instances must be true and the other false, but we cannot say determinately that this or that is false, but must leave the alternative undecided. One may indeed be more likely to be true than the other, but it cannot be either actually true or actually false. It is therefore plain that it is not necessary that of an affirmation and a denial, one should be true and the other false. For in the case of that which exists potentially, but not actually, the rule which applies to that which exists actually does not hold good. (§9)
For Diodorus, the future battle was either impossible or necessary. Aristotle added a third term, contingency, which saves logic while in the same time leaving place for indetermination in reality. What is necessary is not that there will or that there will not be a battle tomorrow, but the dichotomy itself is necessary:
A sea fight must either take place tomorrow or not, but it is not necessary that it should take place tomorrow, neither is it necessary that it should not take place, yet it is necessary that it either should or should not take place tomorrow. (De Interpretatione, 9, 19 a 30.)
Ислам философиясы
Ал Фарабидің болашақ контингенттер мәселесі туралы нақты не айтқаны да дау туғызады. Николас Решер әл Фарабидің ұстанымы болашақ контингенттердің шынайы мәні "белгісіз жолмен" бөлінген деп айтады, ал Фриц Циммерман әл Фарабидің болашақ контингенттердің шынайы мәні әлі де бөлінбеген деген Аристотельдің шешімін қолдағанын айтады. Питер Адамсон екеуінің де дұрыс екенін айтады, өйткені әл-Фараби өзінің жазбаларында екі көзқарасты да әртүрлі нүктелерде қолдайды, бұл оның құдайлық алдын ала білу мәселесімен қаншалықты айналысқанына байланысты. Łukasiewicz логикасын қараңыз. Бұған ұқсас мәселелер әртүрлі уақыт логикасында қарастырылған, онда "Ақырында, ертең теңіз шайқасы болады немесе болмайды" деп айтуға болады. (Егер "ертең" деген сөздің өзі орын алса, бұл дұрыс.)