Кіріспе
12 ғасырдағы қараиттік ғалым және литургист Юда бен Илья Хадаси (ивритше Yehuda ben Eliyahu) - XII ғасырдың ортасында Константинополде өркендеген қараиттік еврей ғалымы, даулы және литургист. Ол "Абел" деген лақап атпен танымал болды, яғни "Сионның азалы" дегенді білдіреді. Нейбауэр "Хадасси" деген сөз "Едессаның тумасы" дегенді білдіреді деп санайды. Хадассидің өмірі туралы ештеңе белгісіз, тек ол ағасы Натан Хадассидің шәкірті болған. Ол еврей грамматикасын, масораны, теология мен философияны зерттеді, араб және грек тілдерін жақсы білген.
Judah ben Elijah Hadassi (in Hebrew, Yehuda ben Eliyahu) was a Karaite Jewish scholar, controversialist, and liturgist who flourished at Constantinople in the middle of the twelfth century. He was known by the nickname "ha Abel," which signifies "mourner of Zion." Neubauer thinks that "Hadassi" means "native of Edessa"
Nothing of Hadassi's life is known except that he was the pupil of his elder brother Nathan Hadassi. He dealt with Hebrew grammar, Masorah, theology, and philosophy, and knew Arabic and Greek well.
Ешқол-ха-Кофер
Хадаси өзінің атағын 1148 жылы 9 қазанда бастаған "Эшколь ха Кофер" немесе "Сефер ха Пелес" трактаты арқылы иеленді. Бұл он өсиет туралы трактат, онда автор оларды философиялық тұрғыдан түсіндіруге тырысты және онда ол өзінің барлық талдамалық талантын және стипендиясын қолданды. Ол он өсиетке он өсиетке қатысты деп есептейді. Ол он өсиеттің ішінде Пятикниженің барлық заңдары, раввиндер қосқан заңдар, сондай-ақ яһудилердің күнделікті өмірін реттейтін кішігірім этикалық заңдар бар деп есептейді. Хадаси он өсиеттің әрқайсысының басында толық бір қатар заңдылықтарды атап көрсетеді. Бұл еңбекте сол кездегі ғылымның көп бөлігі ғана емес, тіпті аңыздар мен халық аңыздары да қамтылған, сондықтан оны "білім теңізі" деп атауға болады. Бұл өлең рифмалық прозамен жазылған, бүкіл шығармадағы жалпы рифма - ך; және бірінен соң бірі келетін тармақтардың бастапқы әріптері кезекпен אבגד және תשרק акростиктерін құрайды, олар 379 рет қайталанады. Ал, 105 - 124 тараулар өлең түрінде жазылған. Бірінші өсиет (алфавит 195-ші) Құдайдың бар екенін растайды және жаратылыстың Жаратушыға қатысты міндеттерін қамтиды, мысалы, дұға, өкініш, болашақ жаза және сыйлық және қайта тірілу. 35-ші әріптен бастап Хадаси Құдай, жаратылыс, періштелер, аспан денелері және т.б. табиғатын қарастырады. Шынында да, бұл шығарманың бұл бөлігі діни философия, астрономия, физика, табиғи тарих, география және халық аңыздарының жинағы болып табылады. Екінші өсиет (алфавит 96 129) Құдайдың бірлігін растайды. Мұнда Хадаси басқа секталардың пікірлерін жоққа шығарады; мысалы, мәсіхшілер, раввиндар, самариялықтар және саддукейлер, олар әлемнің мәңгілігін ұстанады. Ол қаралар мен саддукейлерді бірдей деп санайтындарға ашуланады, ал раввиндерге үлкен жеккөрушілік танытады. Алфавит 99 100 - христиан дініне жасалған зорлық-зомбылық. Үшінші өсиет (130-143) және төртінші өсиет (144-248), демалыс күніне, мерекелерге және олармен байланысты заңдарға, құрбандықтарға қатысты заңдарға, соның ішінде коханим, сойылу, цицит және т.б. Бұл бөлім Хадассидің экзегезис пен грамматикаға қатысты көзқарастарын қамтитын маңызды. Раббилермен демалыс күніне рұқсат етілген немесе тыйым салынған жұмыстардың түрлерін талқылау үшін ол өзінің экзегетикалық ережелерін айтуға және караиттер экзегеттер ретінде раббилерден төмен емес екенін көрсетуге міндетті болды. Р. Исмаил бен Елизаның он үш ережесін ("middot") және Р. Элиезер бен Жозе ха Гелилидің отыз екісін бергеннен кейін, ол өз ережесін береді, оларды екі топқа бөліп, бірін алпыстан, екіншісін сексеннен тұрады және оларға Сүлейменнің әндерінде нұсқама табады. vi. 8. Қалай? Алпыс "патша" - бес "патша" (бес дауысты) бастаған алпыс грамматикалық ережелерді, сексен "конкубин" - сексен экзегетикалық ережелерді, ал "саны жоқ қыздар" - еврей тіліндегі сансыз грамматикалық формаларды білдіреді. Заңның түсіндіруіне фонетика қажет деп санаған Хадасси бұл зерттеуге сұрақтар мен жауаптар түрінде ұзақ трактат арнады. Бесінші өсиет (әліппелер 249 264) ата-ана мен бала арасындағы қарым-қатынасты, мұрагерлікті, аза тұтуды және т.б. реттейтін заңдарды қамтиды. Алтыншы өсиет (алфавит 265 274) және жетінші өсиет (алфавит 275 336) неке адалдығын бұзу, инцест, тазалық және арамдық, әйелдер бала туғанда және алғашқы үш жылдағы жемістер туралы заңдарды қамтиды. Сегізінші өсиет (алфавит 337 353) ұрлық пен алаяқтыққа қатысты заңдарды қамтиды. Тоғызыншы өсиетте (аліппе 354 362) жалған куәлардың барлық түрлері, соның ішінде жалған пайғамбарлар туралы айтылады. Соңында, оныншы өсиет (алфавит 363 379) ашкөздікке қарсы тыйым салынған заңдармен байланысты. Хадаси өзінің түсіндірмелерін аңыздар мен аңыздармен араласқан мысалдармен көрсетеді.
Үлгі және көздер
Оның үлгісі 370 жыл бұрын жазылған Нисим бен Нұхтың "Битан ха Маскилим" немесе "Пелес биур ха Мицвота" деп аталатын кітабы болған. Ол өз еңбектерін негізге алған дереккөздер арасында Р. Исмаил бен Елишаның Маасех Берешит; Р. Самуилдің Нехардеядағы Бараита астрономия үшін; Жосиппон тарих үшін; Давид бен Мерван әл Муккамас секталар туралы еңбек; Эльдад ха Дани аңыздар үшін; грамматика үшін ол, әсіресе, караиттік грамматиктерді қолданған, бірақ ол Раббаниттерді де пайдаланған, Яһуда Хайюж пен ибн Джанахты келтірген. Сондай-ақ, Хадасидің "Ешқол" кітабына Ыбырайым ибн Езраның алғашқы грамматикалық еңбегін де енгізгенін атап өту керек. Ол Раббаниттерге шабуыл жасағанда, өзінің алдыңғылары Сүлеймен бен Ерохам, Яфет бен Али, Сахл бен Матзлиях және басқалардың үлгісіне еліктеді. Бұл еңбек Еупаториада басылып шықты (1836), Калеб Афендополоның "Нахал Ешкол" атты кіріспесімен. 99 100 және 98-нің бір бөлігі цензордың бұл басылымынан алынып тасталды, бірақ Бахердің J. Q. R. Хадасси өзінің бұрын жазылған Sefer Teren bi Teren атты еңбегін атап өтті, ол Бен Ашердің сексен жұптарына қосылған (алфавит 163 ב, 168 ס, נ 173). Сондай-ақ, Абрахам Фиркович Сефер ха Ялкут деп атаған және Хадассиге жатқызылған фрагмент бар, ал Пинскер оны Тобияның Сефер ха Мицвоттарынан үзінді деп қарастырды. Алайда П. Ф. Франкл оны Фирковичпен келісіп, Хадассидің бұған дейін прозада жазған "Эшкол ха Кофердің" бір бөлігі деп қарастырды. Қарайлық Сидурда Хадасидің төрт пьеютімі бар.