1814 жылғы Морман және Валужан шайқастары

Кіріспе

1814 жылғы шайқас, Алтыншы коалиция соғысы кезінде.

Морман шайқасы (17 ақпан 1814 жыл) Алтыншы коалиция соғысы барысында император Наполеон I басқаратын француз армиясы мен граф Петр Петрович Пахлен басқаратын орыс дивизиясы арасында Париждің оңтүстік-шығысындағы Морман қаласының жанында өтті. Пахленнің әскері сандар жағынан кемдікке тап болып, атты және жаяу әскермен қоршалып, дерлік талқандалды, әскерлерінің үштен бірі ғана құтыла алды. Кейін сол күні француз колоннасы Вальжуан шайқасында австриялық-бавариялық артқы саптармен кездесті. Одақтас әскерлерге француз жаяу әскері мен атты әскері шабуыл жасап, қатты нұқсан келтірді, содан кейін Сена өзенінің артына шегінді. Морман және Вальжуан шайқастары, сондай-ақ келесі күні өткен Монтеро шайқасы француздың қарсы шабуылының бастамасы болды, мақсаты Карл Филипп, Шварценбергтің басқаратын одақтас богемия армиясын кері тарту еді.

Өмірбаян

Одақтас генералдар, әсіресе пруссиялықтар, 1814 жылғы 1 ақпанда Ла-Ротьер шайқасында Наполеонды жеңгеннен кейін ерекше қуанышқа бөленді. Олар тез арада Австрия фельдмаршалы Шварценберг басқаратын негізгі әскердің Троя арқылы Парижге қарай жорық жасау жоспарын жасады. Сонымен қатар, пруссиялық фельдмаршал Гебхард Лебрехт фон Блюхердің әскері Марна өзені бойымен Мео қаласына қарай солтүстікке бағытталды. Наполеон 6 ақпанда Блюхердің одан да қауіпті қарсыласы екенін түсінген соң, пруссиялық фельдмаршалмен күресу үшін күштерін солтүстікке жылжыта бастады. Шварценбергтің әлдеқайда үлкен әскерін тоқтату үшін 34 000 сарбазды маршалдар Виктор мен Николя Одиноға қалдырып, Наполеон 9 ақпанда 30 000 әскермен солтүстікке бет алды. Алты күндік науқанда Наполеон Блюхер әскеріне бірнеше ауыр соққы берді. 10 ақпанда Шампубер шайқасында француз армиясы Захар Дмитриевич Олсуфьев корпусына шабуыл жасады, онда 4 000 жаяу әскер мен 24 зеңбірек болды. Тек 1 700 орыс қана апаттан құтылды, ал француздар Олсуфьевті тұтқынға алды. Келесі күні Наполеон Фабиан Готлиб фон Остен-Саккеннің орыстары мен Людвиг Йорк фон Вартенбургтің пруссиялықтарын Монмирай шайқасында жеңді. Француздар 2 000 өлген және жараланған әскеріне қарсы одақтастарға 3 700 сарбаз бен 13 зеңбіректей шығын келтірді. 12 ақпанда француздар Шато-Тьерри шайқасында Саккен мен Йоркті тағы да жеңді. Француз шығыны 600 адамды құрады, ал одақтастар 2 750 сарбаз бен тоғыз зеңбіректі жоғалтты. Блюхер 14 ақпанда француздарға шабуыл жасады және Ваушамп шайқасында дерлік талқандалды. Француздар 600 сарбаз жоғалтты, ал одақтастар 6 000 сарбаз бен 16 зеңбіректі жоғалтты. Барлығы, Блюхердің 56 000 сарбазы апта ішінде 16 000-нан астам сарбаз бен 47 зеңбіректі жоғалтты, ал Наполеонның шығыны 4 000-ға жетті. Наполеон Блюхерді жеңіп жатқанда, Шварценбергтің негізгі әскері маршалдар Виктор мен Одино күштерін кері итерді. Одақтастардың оң жақ қанатында Питер Витгенштейннің орыс корпусы Ногент-сюр-Сенге қарай жылжыды, ал Карл Филипп фон Вредедің австро-бавариялық корпусы Брей-сюр-Сенге шабуыл жасады. Одақтастардың сол жақ қанатында Вюртембергтің тәждік ханзадасы Фридрих Вильгельмнің Вюртемберг корпусы Фридрих Бьянкидің австриялық корпусымен бірге Сэнс қаласына қарай жылжыды. Игнац Гюлайдың австриялық корпусы сол жақ қанатты қолдады, ал Михаил Андреас Барклай де Толлидің одақтас резервтері оң жақ қанатты қолдады. Вреде Брейде Сен өзенінен өтіп, француздарды Витгенштейнге Ногентті тастауға мәжбүр етті. Виктор мен Одино Парижге қауіпті жақын жердегі Йерр өзенінің артына шегінді. Маршалдар көмек сұрағанда, Наполеон маршал Жак Макдональдты Гингес қаласына жіберді, ол 14 ақпанда Парижден келген қосымша әскерлермен толықтырылған корпусымен келді. Бір қателік армияның керуенін Париж маңындағы Марна өзенінен кері шегінуге мәжбүр етті, бұл француз астанасында үрей тудырды. Наполеон маршалдар Огюст де Мармон мен Эдуард Мортиені Блюхерді бақылауға қалдырып, күштерін Шварценберг әскеріне қарсы оңтүстікке жылжытты. Француз императоры 16 ақпан күні кешке Гингеске келді және келесі күні шабуыл жасауды жоспарлады. Ол Виктор мен Одино әскерін жақсы жағдайда тауып, шабуылға дайындық жүргізді.

The Allied generals, particularly the Prussians, were exuberant following their victory over Napoleon at the Battle of La Rothière on 1 February 1814. They soon conceived a plan in which the main army under the Austrian Field Marshal Schwarzenberg advanced toward Paris via Troyes. Simultaneously, Prussian Field Marshal Gebhard Leberecht von Blücher's army took a more northerly route along the Marne River toward Meaux. When Napoleon realized that Blücher represented the more serious threat on 6 February, he began to shift his strength northward in order to deal with the Prussian field marshal. Leaving Marshals Victor and Nicolas Oudinot with 34,000 men to hold off Schwarzenberg's much larger army, Napoleon headed north on 9 February with 30,000 troops. Napoleon landed some damaging blows on Blücher's army in the subsequent Six Days' Campaign. On 10 February in the Battle of Champaubert, the French army fell on Zakhar Dmitrievich Olsufiev's corps, which numbered only 4,000 infantry and 24 guns. Only 1,700 Russians escaped the disaster and the French made Olsufiev a prisoner. The next day, Napoleon defeated Fabian Gottlieb von Osten Sacken's Russians and Ludwig Yorck von Wartenburg's Prussians in the Battle of Montmirail. For the loss of 2,000 killed and wounded, the French inflicted a loss of 3,700 men and 13 guns on the Allies. On 12 February, the French beat Sacken and Yorck again in the Battle of Château Thierry. French losses were 600; the Allies lost 2,750 men and nine guns. Blücher attacked the French on 14 February and was nearly destroyed in the Battle of Vauchamps. The French sustained a loss of 600 men while the Allies lost 6,000 men and 16 guns. Altogether, Blücher's 56,000 man army lost over 16,000 soldiers and 47 guns during the week while Napoleon's losses added up to only 4,000. While Napoleon was drubbing Blücher, Schwarzenberg's main army pushed back the forces of Marshals Victor and Oudinot. On the Allied right wing, Peter Wittgenstein's Russian corps advanced toward Nogent sur Seine while Karl Philipp von Wrede's Austro Bavarian corps struck toward Bray sur Seine. On the Allied left wing, Crown Prince Frederick William of Württemberg's Württemberg corps moved toward Sens with Frederick Bianchi's Austrian corps on his left. Ignaz Gyulai's Austrian corps supported the left wing while Michael Andreas Barclay de Tolly's Allied Reserves supported the right wing. Wrede got across the Seine at Bray, causing the French to abandon Nogent to Wittgenstein. Victor and Oudinot retreated behind the Yerres stream, dangerously close to Paris. When the marshals called for help, Napoleon sent Marshal Jacques MacDonald to Guignes where he arrived on 14 February with a corps that was rebuilt by replacements from Paris. A blunder caused the army's wagon train to withdraw across the Marne near Paris, causing panic in the French capital. Leaving Marshals Auguste de Marmont and Édouard Mortier to watch Blücher, Napoleon rapidly transferred his strength southward against Schwarzenberg's army. The French emperor arrived at Guignes on the evening of 16 February and planned to launch his offensive the next day. He found the army of Victor and Oudinot in good order and prepared to go over to the offensive.

Әскерлер

Шварценбергтің бас әскерінде 100 000-нан астам сарбаз болды. Бір апта өткен соң, 23 ақпанда армия Мориц фон Лихтенштейннің 2-жеңіл дивизиясын (4000), Бьянкидің I корпусын (13000), Гюлайдың III корпусын (11000), Вюртембергтің IV корпусын (10000), Вредедің V корпусын (21000), Витгенштейннің VI корпусын (15000) және Барклидің гвардиялық және резервтік корпусын (30000) қамтыды. Бұл санау Монтеро шайқасынан кейін жасалды, ол I корпуске 2000, ал IV корпуске 2844 қаза тапқан әскерге әкелді. Шварценберг Блюхердің жеңілісін естігенде, әскеріне Сена өзенінің артына шегінуге бұйрық берді. Бірақ Витгенштейн бағынбай, өз корпусын Провинс қаласынан батысқа қарай, Нангис қаласына қарай қарқынды жылжытты, ал Пахленнің алғы шебі Мормантқа жетті. 16 ақпанда Вреде корпусы Доннемари-Донтиллиге жақын болды, тек Антон фон Хардеггтің дивизиясы Нангисте қалды. Вюртемберг корпусы Монтеро маңында, ал Мелун маңында алғы шептегі күзетшілер орналасқан. Бьянки корпусы Сена өзенінің оңтүстігінде, Море-сюр-Луан мен Вильнёв-ла-Гьяр арасында, ал алғы күзетшілер батысқа қарай Фонтенблода болды. Гюлай корпусы Пон-сюр-Йоннеде, Барклидің орыс резервтері Ногентте, ал Лихтенштейннің дивизиясы мен австриялық резервтер Сен қаласында орналасқан. Наполеон 16 ақпан күні кешке қарай әскерін Гингеге жинақтады. Императорлық гвардияға Луи Фрианның Ескі гвардия дивизиясы (4500), маршал Мишель Нейдің Жас гвардия дивизиялары (3000) және Луи Мари Лаферьер Левеск, Реми Жозеф Исидор Эксельманс және Луи Мишель Пак (барлығы 3000) басқаратын гвардиялық атқыштар кірді. Жеңісші әскерлер Виктордың II корпусынан (6549 адам, 40 зеңбірек), Одиноның VII корпусынан (7516 адам, 34 зеңбірек), Макдональдтың XI корпусынан (8797 адам, 37 зеңбірек), Эдуард Жан Батист Мильхоның V атқыштар корпусынан (4700) және Франсуа Этьен де Келлерманның VI атқыштар корпусынан (2788) тұрды. Бұған қоса, Этьен Морис Жерардың Париж резервіне 4500 адам кірді. Мелунге жақын шығыста Анри Франсуа Мари Шарпентьердің Жас гвардия дивизиясы (3500), Мишель Мари Пактходтың Ұлттық гвардия дивизиясы (5000) және Пьер Клод Пажольдің атқыштар дивизиясы (1400) болды. Гингеге қарай жол тартқан Жан Франсуа Леваль дивизиясы (4500), Жозеф Бойер де Ребевалдың Жас гвардия дивизиясы (3300) және Антуан Луи Декрест де Сен-Жерменнің дивизиясы (1300) болды. Етьен Тардиф де Поммеро де Бордезуль 581 жаңадан шақырылған атты әскермен бірге болды.

Schwarzenberg had over 100,000 soldiers in his main army. A week later, on 23 February, the army counted Moritz von Liechtenstein's 2nd Light Division (4,000), Bianchi's I Corps (13,000), Gyulai's III Corps (11,000), Württemberg's IV Corps (10,000), Wrede's V Corps (21,000), Wittgenstein's VI Corps (15,000) and Barclay's Guard and Reserve Corps (30,000). This reckoning was made after the Battle of Montereau which cost the I Corps 2,000 casualties and the IV Corps 2,844 casualties. When Schwarzenberg heard about Blücher's defeats, he ordered his army to pull back behind the Seine. Instead of obeying, Wittgenstein aggressively pushed his corps west beyond Provins toward Nangis while his advanced guard under Pahlen reached Mormant. On 16 February, Wrede's corps was near Donnemarie Dontilly except for Anton von Hardegg's division which was in Nangis. Württemberg's corps was near Montereau with advance guards near Melun. Bianchi's corps was south of the Seine between Moret sur Loing and Villeneuve la Guyard with advance guards farther west in Fontainebleau. Gyulai's corps was in Pont sur Yonne, Barclay's Russian Reserves were near Nogent while Liechtenstein's division and the Austrian Reserves were at Sens. Napoleon massed his army near Guignes by the evening of 16 February. The Imperial Guard forces included Louis Friant's Old Guard division (4,500), Marshal Michel Ney's Young Guard divisions (3,000) and Guard cavalry under Louis Marie Laferrière Levesque, Rémi Joseph Isidore Exelmans and Louis Michel Pac (3,000 total). The line troops consisted of Victor's II Corps (6,549 men, 40 guns), from Oudinot's VII Corps (7,516 men, 34 guns), from MacDonald's XI Corps (8,797 men, 37 guns), Édouard Jean Baptiste Milhaud's V Cavalry Corps (4,700) and François Étienne de Kellermann's VI Cavalry Corps (2,788). In addition, there were 4,500 men from Étienne Maurice Gérard's Reserve of Paris. Farther east near Melun were Henri François Marie Charpentier's Young Guard division (3,500), Michel Marie Pacthod's National Guards division (5,000) and Pierre Claude Pajol's cavalry division (1,400). On the march to Guignes were Jean François Leval's division (4,500), Joseph Boyer de Rébeval's Young Guard division (3,300) and Antoine Louis Decrest de Saint Germain's division (1,300). Étienne Tardif de Pommeroux de Bordesoulle was also on hand with 581 newly recruited horsemen.

Момант

Мормантта Пален француз әскерлерінің көптігін байқады. Орыс Мормантқа екі батальон орналастырып, қалған әскерін тас жолдың екі жағына жиырып, артиллериясын ортаға орналастырды. Ол соғысуға немесе шегінуге дайын еді. Түнде Витгенштейн шегіну туралы нақты бұйрық алды, сондықтан таңертең корпусын шығысқа қарай Провинс қаласына қарай жылжытты. Бұйрықты Пахленге жеткізді, бірақ ол кеш келді. Таң атқанда Пален өте көп күшпен бетпе-бет келгенін көрді де, шегіне бастады. Орыс әскерінің құрамында 2000–2500 жаяу әскер және 1500–1800 атты әскер болды. Жаяу әскер Селенгинск, Реваль, Тенгинск және Эстония полктерінен, сондай-ақ 4-ші және 34-ші егер полктерінен тұрды. Атты әскерді Теодор фон Рюдигер басқарды, құрамында Сумы гусарлары, Ольвиополь гусарлары және Чугулев улан полктерінен 14 эскадрон, сонымен қатар Иловайски XII, Ребриков III және екі белгісіз казак полкі болды. Полковник Розеннің бригадасы Бэйлиде, шығыс жақта орналасқан. Тағы бір деректе Гродно гусарларының, емес Ольвиополь гусарларының шайқасқа қатысқаны, 20-шы және 21-ші егерлердің қатысқаны және орыстардың 12 далалық зеңбірегі болғаны айтылады. Таңғы сағат 5-те француз жаяу әскері алға жылжыды, сол жақта Гийом Филибер Дюшменнің II корпусы, ортада Жерардың Париж резерві және оң жақта Луи Гуге Шатоның II корпусы дивизиясы болды. Виктор корпусының артиллериясы аралықтарда жылжыды. Милоның корпусына Гипполит Пиренің жеңіл атты әскер дивизиясы, Андре Бриштің драгун дивизиясы және Самуэль Франсуа Лхеритье драгун дивизиясы кірді. Келлерман корпусында тек Анн Франсуа Шарль Трельярдың испандық театрдан келген жаңа драгун дивизиясы болды. Лхеритье уақытша Келлерманға бекітілді. Мило сол қанаттағы атты әскерге қолбасшылық етті, Пиренің аттылары Дюшменнің сол жағына орналасты, ал Бриштің әскері Пиренің сол жақ артқы жағына орналасты. Келлерман оң қанаттағы атты әскерге қолбасшылық етті, Трельярдың драгундары Хьюге Шатоның оң жағында, ал Лхеритье әскері Трельярдың оң жақ артқы жағында болды. Тас жолдың солтүстік жағында екі VII корпус бөлімшесі жылжыды. Пьер Франсуа Ксавье Бойер дивизиясы алда, ал Анри Роттембург дивизиясы артта болды. Император гвардиясының артиллериясы VII корпусының жанындағы басты жолмен қозғалды. Армияның қалған бөлігі де соңынан ерді. Пален Морманттағы екі батальонға француз әскерін кез келген құнмен тоқтатуды бұйырды, осылайша оның қалған әскері қашуға мүмкіндік алады. Төрт казак полкі Келлерман корпусына қарсы тұрды, ал Рюдигердің тұрақты атты әскері Мило корпусына қарсы тұрды. Жак Герве, барон Субервидің Пире дивизиясының бригадасы оңға бұрылып, орыс тыңшыларына шабуыл жасады, ал Милоның қалған атты әскері Рюдигердің аттыларына қарсы жылжыды. Ортада Жерардың жаяу әскері Мормант ауылына еніп, қорғаушыларын ашыққа шығарды. Пьер Исмерт Трельярдың бригадаларының бірін басқарып, 4-драгун полкін қашқан орыстарға лақтырып, олардың көпшілігін қарсыласуға мәжбүр етті. Оң жақта Август Этьен Ламотттың басқаруымен Лхеритьенің бірінші бригадасы алғашқы екі казак полкін таратып жіберді. Иловайски және Ребриков казактары араласуға тырысқанда, оларды Жан Антуан де Кольер басқарған Лхеритьенің екінші бригадасы жойды. Лхеритьенің атты әскері жеңілген казактарды қуғанда, Трельярдың 16-драгун полкі шабуыл жасап, орыс алаңын бұзды. Солтүстік жақта Рюдигер бірінші қатарда тоғыз эскадронды, екінші қатарда бес эскадронды орналастырды. Орыс аттыларына қарсы Мило Пире дивизиясын (Суберви бригадасын қоспағанда) бірінші қатарда, Габриэль Гаспар Монтележие бригадасын екінші қатарда және Денис Элой Людоны үшінші қатарда қолданды. Пире мен Монтележие жасаған бірнеше шабуылдар Рюдигердің эскадрондарын бұзып, француз жеңіл атты әскерімен қуып, шайқас алаңынан шығарды. Мило Монтележиеге орыс жаяу әскерімен айналысуды тапсырды, ал Людоны Паленнің қашу жолын кесуге жіберді. Қолдау атты әскері болмағандықтан, Паленнің жаяу әскер батальондары атты әскер шабуылынан қорғану үшін шаршы құрылымға жиналуға мәжбүр болды. Антуан Друо француз гвардиясының 36 зеңбірегін майдан шебіне жіберіп, орыстарды қиратты. Пален Нангиске көмек сұрап хабаршылар жіберді, бірақ Игнац Сплен де Михалди дивизиясы бұрыннан кетіп, Вреде V корпусынан тек Антон Леонхард фон Хардеггтің австриялық дивизиясы қалды. Хардегг Нангисте бірнеше жаяу әскер батальондары мен Бэйлиде екі атты әскер полкіне ие болды. Австриялық дивизия командирі одақтасына көмектесуден бас тартып, дереу шегінуге бұйрық берді. Алайда, олар кетіспей тұрып, екі австриялық атты әскер полкі қашқан казактардың шатастыруына ұшырады, содан кейін Пире мен Август Ламотттың атты әскері таратып жіберді. Орыс жаяу әскерінің шегінуі жалғасты, артиллериядан келген шығындардың іздерін қалдырды. Гранпюи шетінде олар Людо бригадасымен тоқтатылды, ол орыс әскерінің шегіну жолын кесті. Қоршалып, артиллериямен қиратылған орыс батальондары атты әскер шабуылымен жойылды. Соңғы шаршы Людо мен Исмерт бригадаларының бірдей шабуылымен бұзылды. Орыстар, шамамен, атты әскерінің үштен бірін жоғалтты және 2114 жаяу әскерінің жоғалуын мойындады. Француздар 9–12 зеңбірек пен 40 доңғалақты шағылғандарын мәлімдеді, ал орыстар екі зеңбірегін сақтап қалғанын айтты. Француз атты әскер командирлері 150 атты әскерін жоғалтқанын хабарлады, ал Жерар 30 жарақаттанғанын хабарлады. Паленнің аман қалғандары француз аймағына таралып кетті. Тағы бір деректе Пален 2000 адам мен 10 зеңбіректі жоғалтқаны айтылады. Реваль және Селенгин полктері көптеген адамдарды жоғалтқандықтан, қайта құру үшін Польшадағы Плоцк қаласына қайтарылды.

At Mormant, Pahlen became aware that large numbers of French troops were near his position. The Russian placed two battalions in Mormant and massed the rest of his troops on both sides of the highway with his artillery in the center. He was prepared to fight or to retreat. During the night, Wittgenstein received positive orders to withdraw so he marched his corps east toward Provins at dawn. He forwarded the orders to Pahlen but they came too late. At daybreak, Pahlen saw that he faced an overwhelming force and began to retreat. The Russian commanded 2,000–2,500 foot soldiers and 1,500–1,800 mounted troops. The infantry consisted of Selenginsk, Reval, Tenguinsk and Estonia Regiments and the 4th and 34th Jäger Regiments. The cavalry were led by Theodor von Rüdiger and included 14 squadrons from the Soumy Hussar, Olviopol Hussar and Tchougoulev Uhlan Regiments plus the Illowaiski XII, Rebrikov III and two unnamed Cossack regiments. Colonel Rosen's brigade was to the east at Bailly. Another source stated that the Grodno rather than the Olviopol Hussars were engaged, that the 20th and 21st Jägers were involved and that the Russians had 12 field pieces. At 5:00 a. m. the French infantry advanced with Guillaume Philibert Duhesme's II Corps division on the left, Gérard's Paris Reserve in the center and Louis Huguet Château's II Corps division on the right. Victor's corps artillery marched in the intervals. Milhaud's corps included Hippolyte Piré's light cavalry division, André Briche's dragoon division and Samuel François Lhéritier dragoon division. Kellermann's corps had only Anne François Charles Trelliard's dragoon division, fresh from the Spanish theater. Lhéritier was temporarily assigned to Kellermann. Milhaud commanded the left wing cavalry with Piré's horsemen deployed on Duhesme's left and Briche's troopers echeloned to Piré's left rear. Kellermann commanded the right wing cavalry with Trelliard's dragoons on Huguet Château's right and Lhéritier's troopers echeloned to Trelliard's right rear. Behind the front line units marched two VII Corps units on the north side of the highway. Pierre François Xavier Boyer's division was in the lead with Henri Rottembourg's division farther back. The Imperial Guard artillery moved along the main road beside the VII Corps. The remainder of the army followed. Pahlen ordered the two battalions in Mormant to hold back the French at all cost in order to allow the rest of his command to escape. Four Cossack regiments opposed Kellermann's corps while Rüdiger's regular cavalry faced Milhaud's corps. Jacques Gervais, baron Subervie's brigade of Pire's division turned half right and swooped down on the Russian skirmishers while the rest of Milhaud's cavalry advanced on Rüdiger's horsemen. In the center, Gérard's infantry forced its way into the village of Mormant, flushing its defenders into the open. Pierre Ismert, leading one of Trelliard's brigades, hurled the 4th Dragoons at the fleeing Russians, forcing many to surrender. On the right flank, Lhéritier's first brigade under August Étienne Lamotte dispersed the first two Cossack regiments. When the Illowaiski and Rebrikov Cossacks tried to intervene they were swept away by Lhéritier's second brigade led by Jean Antoine de Collaert. As Lhéritier's horsemen galloped after the routed Cossacks, the 16th Dragoons of Trelliard's division charged and broke a Russian square. On the north flank, Rüdiger deployed nine squadrons in the first line and five squadrons in the second line. Against the Russian horsemen, Milhaud had Piré's division (minus Subervie's brigade) in the first line, Gabriel Gaspard Montelégier's brigade in the second and Denis Éloi Ludot's in the third. Successive charges by Piré and Montelégier broke Rüdiger's squadrons and chased them off the battlefield with the French light cavalry in pursuit. Milhaud directed Montelégier to deal with the Russian infantry while sending Ludot on a sweep to block Pahlen's escape route. Without its supporting cavalry, Pahlen's infantry battalions were compelled to form into a square formation to defend against cavalry. Antoine Drouot aggressively pushed 36 guns from the French Guard artillery into the front line where they pummeled the Russians. Pahlen sent messengers to Nangis pleading for assistance, but Ignaz Splény de Miháldi's division had already marched off leaving only Anton Leonhard von Hardegg's Austrian division from Wrede's V Corps. Hardegg had some infantry battalions in Nangis and two cavalry regiments in Bailly. The Austrian division commander declined to assist his ally and ordered an immediate retreat. However, before they could get away, the two Austrian cavalry regiments were disordered by the fleeing Cossacks and then scattered by Piré's and August Lamotte's horsemen. The Russian infantry's withdrawal continued, leaving a trail of casualties from artillery fire. On the outskirts of Grandpuits they were finally brought to halt by Ludot's brigade which was now blocking the Russian line of retreat. Surrounded and hammered by artillery, the Russian battalions were all overrun by cavalry charges. The final square was broken when charged simultaneously by the brigades of Ludot and Ismert. The Russians probably lost one third of their cavalry and admitted the loss of 2,114 foot soldiers. The French claimed 9–12 guns and 40 caissons captured while the Russians said they saved two cannons. The French cavalry commanders reported losing 150 horsemen and Gérard reported only 30 casualties. Pahlen's survivors dispersed over the French countryside. Another authority stated that Pahlen lost 2,000 men and 10 guns. The Reval and Selenginsk Regiments lost so many men that they were withdrawn to Plock in Poland to reorganize.

Вальжуан

Нангисте Наполеон өзінің алға жылжып келе жатқан әскерін үш колоннаға бөлді. Виктор оң жақтағы колоннаны оңтүстікке қарай Монтереоға қарай бастап кетті. Бұл колоннаға II корпус, Париж резерві, Лhéritier драгундары және Bordesoulle жалдамалы әскерлері кірді. Одиноттың VII корпусы мен Trelliard драгундарымен бірге сол жақтағы колонна Витгенштейннің шығысқа қарай Провинсқа қарай шегінуін қуып жететін болды. Макдональдтың орталық колоннасы XI корпус, Piré жеңіл атты әскерлері және Briche драгундарынан тұрды; ол оңтүстік-шығысқа қарай Доннемариге бет алды. Француз императоры Нангисте императорлық гвардияны резервте қалдырды. Витгенштейн жылдам шегініп, сол күні кешке Сейн өзенін Nogent арқылы кесіп өтті. Виктордың колоннасы Нангистен сағат 13:30-да шығып, сағат 15:00 шамасында Villeneuve-le-Comte маңында жаудың қарсылығына тап болды. Hardegg әскерлерінен аман қалғандардың хабарлауынша, Peter de Lamotte 3-ші бавариялық дивизияны Valjouan биіктігіне орналастырып, жолды тосқан болатын. Lamotte 11-ші бавариялық желілік жаяу әскерін Villeneuve және Grand Maison шаруашылығында алдыңғы позицияға орналастырды; оның атты әскері екі жағын да қорғады. Hardegg пен Splény дивизиялары Lamotte-тың артында болды; олар француздар пайда болғаннан кейін дереу шегінуді бастады. Шварценбергтің No. 1 уландық полкі мен Жозеф Гусарлық полкі No. 2, француз атты әскерінен бұрынғы ұтылыстан кейін қайта жиналған, бавариялық атты әскерге көмектесу үшін орналастырылды. Жаяу әскер колоннасын басқарған Gérard бірден шабуыл жасауға шешім қабылдады және Виктордан II корпустың көмегін сұрады. Gérard, Lhéritier-ді оңға, Bordesoulle-ді солға орналастырды. 12 зеңбірекпен қолдау көрсеткен Jacques Félix Jan de La Hamelinaye бригадасы сағат 15:30-да Villeneuve және Grand Maison шаруашылығына шабуыл жасады. Gérard, Georges Joseph Dufour бригадасын резервте қалдырды. Бавариялық жаяу әскерлері екі позициядан да қашқанда, оларға Bordesoulle атты әскері шабуыл жасады. Одақтас атты әскері бавариялықтарды құтқаруға тырысқанда, француз атты әскері оларды қууға шықты. Содан кейін Iller мобильді легионы араласуға тырысты, бірақ француз жалдамалы әскерлерінен жеңіліске ұшырады. Барлығы Bordesoulle-дің жартылай дайын атты әскері жауға шамамен 300 шығын келтірді. Олар тек бір жараланған австриялық офицерді тұтқынға алды, оны Bordesoulle жеке өзі құтқаруға мәжбүр болды. Peter de Lamotte өзінің дивизиясын шаршы формацияға жинап, шегінуді бастады, ал оның соңынан Bordesoulle ерді. Шегіну кезінде екі австриялық атты полкке француз атты әскерінің үлкен күші шабуыл жасады және қақтығыста 200 сарбаз қаза тапты. Lamotte Доннемариге қарай аттанғаннан кейін, Gérard-тың жаяу әскері орманнан шығып, Lamotte дивизиясын шатастырып жіберуге жақындады. Алайда, француз атты әскері болмағандықтан, бавариялықтар батальондарын қайта құрып, шегінуді жалғастыра алды. Сол күні кешке Wrede V корпусын Сейн өзенінен Bray арқылы өткізді, бірақ Mouy-sur-Seine-дегі артқы жасақтан басқа.

At Nangis, Napoleon split his advancing army into three columns. Victor led the right most column south toward Montereau. This force included the II Corps, Paris Reserve, Lhéritier's dragoons and Bordesoulle's recruits. The left most column under Oudinot, with the VII Corps and Trelliard's dragoons, followed Wittgenstein's retreat east toward Provins. MacDonald's center column consisted of the XI Corps, Piré light horsemen and Briche's dragoons; it headed southeast toward Donnemarie. The French emperor held the Imperial Guard in reserve at Nangis. Wittgenstein retreated rapidly and crossed the Seine at Nogent that evening. Victor's column departed Nangis at 1:30 p. m. and bumped into enemy resistance at Villeneuve le Comte about 3:00 p. m. Tipped off by Hardegg's survivors, Peter de Lamotte deployed the 3rd Bavarian Division on the Valjouan heights, blocking the road. Lamotte posted the 11th Bavarian Line Infantry in an advanced position at Villeneuve and Grand Maison farm; his cavalry covered both flanks. The divisions of Hardegg and Splény were behind Lamotte; they began withdrawing as soon as the French appeared. The Schwarzenberg Uhlans Nr. 1 and Archduke Joseph Hussars Nr. 2, rallied from their earlier mauling by the French cavalry, were positioned to assist the Bavarian cavalry. Gérard, whose troops led the infantry column, decided to attack at once and asked Victor for help from the II Corps. Gérard deployed Lhéritier to the right and Bordesoulle to the left. Supported by 12 cannons, Jacques Félix Jan de La Hamelinaye's brigade stormed Villeneuve and Grand Maison at 3:30 p. m. Gérard held Georges Joseph Dufour's brigade in reserve. As the Bavarian foot soldiers bolted from both positions, they were set upon by Bordesoulle's cavalrymen. When some Allied cavalry tried to rescue the Bavarians, the French horsemen rode into them and chased them away. Next, the Iller Mobile Legion tried to intervene, only to be routed by the French recruits. Altogether, Bordesoulle's half trained horsemen inflicted about 300 casualties on their foes. They apparently took no prisoners except a wounded Austrian officer who Bordesoulle had to personally save. Peter de Lamotte formed his division into a square formation and began to retreat, followed by Bordesoulle. At some point during the withdrawal, the two Austrian mounted regiments were attacked by a large force of French cavalry and suffered 200 casualties in the melee. After Lamotte marched about toward Donnemarie, Gérard's infantry burst out of the woods and nearly broke up Lamotte's division. However, the French cavalry was absent this time, allowing the Bavarians to reform their battalions and resume their retreat. That evening, Wrede got the V Corps across the Seine at Bray, except for a rearguard at Mouy sur Seine.

Басқа іс-қимылдар

17 ақпанда Шарпентье дивизиясы және Жак Александр Аликс де Во басқаратын күштер Мелюннен оңтүстікке қарай жылжып, Игнац фон Хардегг дивизиясын (Бьянкинің I корпусы) Фонтенблодан ығыстырды. Пажоль мен Пактход Сен-Жермен Лаксистен шығып, Монтероға қарай оңтүстік-шығысқа бет алды. Олар күні бойы Вюртембергтің ханзадасы Адамның 1000 жаяу және атты әскерімен ұсақ шайқастар жүргізді.

Нәтиже

Союздық күштер тым созылып кеткендіктен, Наполеон осы мүмкіндікті пайдаланып, жауларына күшті соққы берді. Бір тарихшының есебуынша, француздар 800 қаза тапқан, ал одақтастар Морман мен Вальжуан шайқасында 3000 адамы мен 14 зеңбірегінен айырылған. Екінші дерек көзі шайқаста 600 француз және 3114 одақтас жауынгері қаза тапқанын, француздар 9 зеңбірек пен 40 доңғалақты қару-жарақтарды жаулап алғанын көрсетеді. Пахленнің құрамында 2500 жаяу әскер мен 1800 атты әскер болды, оның ішінде 1250 орыс және 550 австриялық сарбаз бар еді. Автор Вальжуан шайқасын атап көрсеткенімен, бавариялық әскерлердің санын көрсетпеген. Француздар шайқас алаңына 18 000 – 20 000 сарбаз жеткізді. Наполеон Викторды сол күні кешке шабуылға шықпағаны үшін ашуланды. Ол Виктордың келесі күні таңғы сағат 6-да Монтероға жететінін күткен. Бірақ Виктор таңғы сағат 9-да ғана қалаға жеткендіктен, француз императоры оны Жерармен ауыстырды. Шварценберг Вюртембергтің тәжді ханзадасына Монтеродағы көпір басын бір күнге ұстап тұруға бұйрық берді. Монтеро шайқасы 18 ақпанда болды.