Кіріспе

1809 жылғы Пиреней соғысы шайқасы

Оканя шайқасы 1809 жылғы 19 қарашада француз маршалы Жан де Дью Соулт басқаратын француз әскерлері мен генерал Хуан Карлос де Арейзага басқаратын испан әскері арасында өтті. Бұл Пиреней соғысында испан әскерінің басынан өткен ең ауыр жеңілісі болды. Генерал Арейзаганың 51 000 сарбаздан тұратын испан армиясы шамамен 19 000 адамды – қаза тапқандар, жараланғандар, тұтқындар және дезертирлер ретінде жоғалтты, бұл француз әскерлерінің кавалериясын тиімді пайдалануының нәтижесі болды. Тактикалық тұрғыдан алғанда, шайқас Канна шайқасына ұқсас испан әскерін толық қоршаумен аяқталды және испан әскері өз жерінде көрген ең ауыр жеңіліс еді. Стратегиялық тұрғыдан да салдары ауыр болды, өйткені ол Оңтүстік Испанияны қорғауға қабілетті жалғыз күшті жойды.

Өмірбаян

1809 жылдың соңындағы испандық әскери науқаны Талавера шайқасымен басталды.

Маневрлер

1809 жылдың күзінде испандық армиялар Мадридке солтүстік және оңтүстік бағыттарынан шабуылдауға шақырылды. Олар Артур Уэлсли, Веллингтон виконтінен көмек сұрады, бірақ Талавера науқаны кезінде испандықтардың ынтымақтастығының жетіспеуіне байланысты британдық генерал бас тартты. Француздар оңтүстік бағыттан жасалған шабуылға дайын болмады. 9 қарашада оңтүстік армия Мадридке 35 мильдей жақын келді, ал олардың алдында француздардың 7000 әскері ғана тұрды. Бірақ Ареизага батылдығын жоғалтып, үш күнге тоқтап қалды. Одан кейін Мадридке қарай жылжуға тырысты, бірақ екі француз дивизиясына соқтығысып, кері шегінді. Көп күндік нәтижесіз қимылдар француздарды ескертіп, испан армиясын тоқтату үшін жиналып, жылжуға мүмкіндік берді.

Кавалериялық іс-қимыл

18 қарашада Пиреней соғысының ең ірі атты әскерлік шайқастарының бірі болды. Фрейренің үш дивизиясы, 4000 атты әскер, испан әскерінің шегіну жолын ашуға тырысты. Француздар Париждің жеңіл атты әскерін алдыңғы қатарға, ал Милхоның драгундарын екінші қатарға орналастырды. Париж шабуылдап, испандықтардың бірінші қатарын бұзды, бірақ Фрейре резервтерін салғанда тоқтатылды. Осы сәтте Милхоның драгундары шабуыл жасап, испан атты әскерін шайқас алаңынан ығыстырды. Француздар 100-ден аз адамды жоғалтса, испандықтар жүздеген адамнан айырылды, оның ішінде 80 адам тұтқынға алынды. Уильям Непьер шайқасқа дейінгі атты әскерлік шайқас туралы былай деп жазады: "Испан әскері серкеу жылдамдықпен шабуылға шықты, ал Себастьян Парижге жеңіл атты әскер және поляк ұланшыларымен жақындап келе жатқан эскадронның оң қанатына бұрылып шабуылдауға бұйрық берді. Бұл бұйрық, әсіресе поляктардың белсенді әрекеттерінің арқасында, қысылған испандықтардың қатарында үлкен шатақ тудырды, оны испандық генерал шабуылға ұшыраған қанатты жақындату арқылы түзетуге тырысты."

Міндеттер

Оканья қаласының батысында Арейзага Зайас-и-Чаконның авангардын және Ривастың кавалериясын орналастырды. Оканьядан шығысқа қарай испандық командир өз орталық және оң жақ күштерін тізе берді. Оң жақтан қалған, ауада ашық қалған бөлікті Фрейрдің қалған үш кавалерия дивизиясы ұстады. Сол жерден Оканьяға дейін Лейси, Кастехон, Жирон және Вигодет бірінші қатарда тұрды. Олардың батальондары екі қатарға құрылды. Кастехонның артында Жакоменің әскері, Зерайн Жиронды қолдады, ал Копонс Вигодетті нығайтты. Патшалық гвардиясы және Дессольдің бір бригадасы Оканьяның солтүстігінде, терең шатқалдың қарсы бетінде орналасты. Шығысқа қарайғы келесі бөлім – Луи Рейдің Дессоль бригадасы. V корпустың Газан және Жирар, IV корпустың Леваль мен Верле, сондай-ақ кавалерия желіні шығысқа қарай толықтырды. Соулт Дессоль және V корпустың позицияларына жақын 30 зеңбірек жинады.

Шайқас

19 қарашада жиналған артиллерия испан орталығын қысымға алды, Левал Кастежонға шабуыл жасады, ал Верле Лейси дивизиясына қарсы шабуылдады. Бастапқыда испандықтар шегінді. Бірақ IV корпус артиллерия келгенше күтіп тұрғанда, екі испан дивизиясы мылтық ату қашықтығына жетіп, атыс ашты. Голланд, неміс және поляк әскерлері артқа қарай жылжи бастады. Соулт IV корпустың батальондарын қолдау үшін Жирард дивизиясын жіберді. Осы оқиғалар кезінде Милхаудтың драгун әскері, Вургард пен Паридің қолдауымен, испандықтардың осал оң жақ қанатына жылдамдықпен бет бұрды. Зәйтүн тоғайларының арасынан жасырынып, олар Фрейренің басқару ортасының алдында кенеттен пайда болды. Француздар шабуылға көшіп, испан аттыларын тез жеңіске жеткізді. Милхауд, Пари және Вургард эскадрильяларын дұрыс бұрып, Лейсидің қорғалмаған жаяу әскерінің қанатына шабуыл жасады. Соулт француздық қатарды алға жылжытты. Жиналған артиллерия испандық қатарды қайтадан күшпен шабуылдады. Алдынан жаяу әскердің қысымымен, қанатынан атты әскердің шабуылымен бетпе-бет келген испан дивизиялары бірінен соң бірі құлап, артқа қарай қашты. Осы қиын жағдайда Дессоль мен Корольдік гвардия шағыр өзеннен өтіп, Оканьяға шабуыл жасады, испандық сол қанатты ыдырап бара жатқан орталықтан және оң қанаттан бөліп тастады. Испан армиясы оңтүстікке қарай шапқанда, тек Зайас дивизиясы ғана кері шегінуді қамтамасыз ету үшін толық күйінде қалды. Соулттың атты әскері қуғынға түсіп, күнінің соңында Зайасты жеңді.

Нәтижелер

Француздар 14 000 испандық тұтқынға алды, 50 зеңбірек, 30 ту және барлық жүк көлігін тартып алды. Тағы 4 000 адам қаза тауып, жараланды. Француздардың 2 000-ға жуығы қаза тауып, жараланды. Парис қаза тапты, ал Жирар жараланды. Бұл апат Испанияны уақытша француз үстемдігіне ашты. Солтүстік испан армиясы бір аптадан кейін Альба-де-Тормес шайқасында жеңіліске ұшырады. Бұл француздарға Андалусияны басып алуға жол ашты.

Салдары

1809 жылдың соңында испандық әскери науқаны Карпио шайқасындағы екінші Мадрид шабуылымен әрі қарай жалғасты.