Кіріспе

Француз еврей раввині (шамамен 1150 1230) Сенс Шамсон бен Абрахам (שמשון בן אברהם משאנץ; 1150 1230), XII ғасырдың екінші жартысы мен XIII ғасырдың басындағы француз тозафистерінің бірі. Ол ең үздік оқушы және рабби Исаак бен Самуил ха Закеннің (Ри) рухани мұрагері болды. Ол "Раш" ( הר "ש; оның атының қысқартуы) немесе "Сенс князі" деп аталады, ал Тосафотта "Рашба" деп аталады.

Өмірбаян

Ол, бәлкім, оның ата-бабасы, тосафист Самсон бен Жүсіп, "Ақсақал" деп аталатын жерде өмір сүрген Кальвадостағы Фалезе қаласында туған. Ол Тройдағы Раббину Там мен Мюнзенбергтің Давид бен Калонимуста оқыды және он жыл бойы аға ағасы Р. Ицхак ("Ритцба" деп аталатын)мен бірге Дампиердің раввині Исаак бен Самуил ха Закеннің (Ри) ешивасына қатысты. "Рош" газетінде ол туралы тек Раббину Там мен Рабби Исаак бен Самуил ғана XIII ғасырда Францияда және Германияда Талмуд зерттеулеріне үлкен ықпал еткен деп жазылған. Раш өздерінің дауларында Маймонидтің қарсыластарына қолдау көрсетті. Ол рабби Мейр Абулафиямен жан-жақты хат алмасып жүрді және оған ұқсап, Маймонидтің тәннің қайта тірілуі туралы рационалистік көзқарастарын және Талмуд хагдасын айыптап отырды. Ол сондай-ақ, Рабби Абулафияның Маймонидтің халахикалық көзқарастарына қарсылық білдіруінде және Маймонидті өзінің Мишне Торасында Талмудтық көздерін көрсетпегені үшін айыптап отырды. Алайда ол Маймонидке деген үлкен құрметіне: "Мен оған даналықтың есіктері ашылғанын естідім", - деп жауап берді. Кейіннен ол рабби Абулафиямен айтысып кетті, өйткені оның кейбір сөздері Абулафияны ренжітті. Рим папасы Иннокентий III яһудилерді қудалағандықтан, Раш шамамен 1211 жылы Палестинаға көшіп барған 300 ағылшын және француз раввиндеріне қосылды. Ол бірнеше жыл бойы Иерусалимде тұрып, "Иерусалимдік" немесе "Исраил елінің рабыны Самсон" деп аталады. Ол 1230 жылы Акрода қайтыс болды және Кармел тауының етегінде жерленді. Өлер алдында ол Акра Талмуд мектебінің негізін қалады. Бұл Париждің Ехиеліне, басқалармен бірге, 1240 жылы Талмудты соттаудан кейін және Франциядағы яһудилерді қайтадан қуып жібергеннен кейін Хайфада тұруға мүмкіндік берді.

Шығармалары

Ол көптеген тосафоттардың авторы болды, оларды Тоуктың Елиезері қысқартты. Олар негізінен маңызды, Талмудты түсіндірудің басты көздері. Ол көптеген тосафоттардан басқа, Мишнайдың екі ордеріне, Зераим мен Тохоротқа түсініктеме жазды. Ол өзінің бұрынғы және замандастарының бәрінен де көбірек көңіл бөлген Иерусалим Талмудына, сондай-ақ Тосефта, Мехильта, Сифра және Сифра атты ескі жинақтарына жиі сілтеме жасайды және олардың және Мишнаның арасындағы қайшылықтарды үйлестіруге тырысады. Ол Натан бен Иехиелді, Рашиді, Сипонтолық рабби Исхақ бен Мелхиседекті және басқа да беделді адамдарды атайды, бірақ ешқашан Рамбамның түсініктемесін атамайды, ол оны білмейтін болуы мүмкін. Якоб бен Аксайдың айтуынша, рабби Самсон Шекалим, Эдуёт, Миддот және Диним туралы да түсініктемелер жазған, бірақ олардың ешқайсысы сақталмаған. Ол сондай-ақ Сифраға түсініктеме жазды; бұл үшін ол басқа ескі еңбектермен қатар, Авраам бен Давид Поскьере (Рабад) түсініктемесін пайдаланды, ол автордың атын атамай-ақ, "Хахмей Луннель" немесе "Хахмей Прованс" деген атаумен келтіреді. Раввин Мэйр Абулафия рабби Самсонның әкесі Ыбырайымның пәк, қасиетті, асыл адам болғанын айтады. Раввин Самсонның ағасы Дампиердің (Риба) Ысқақ, оны өзінің ұстазынан айырмау үшін Жас Ысқақ деп те атайды. Ол кейбір литургиялық өлеңдер (пиютим) және Пятикнижәне түсіндіріп жазды. Ол 1210 жылы қайтыс болды, ал рабби Самсон оның жерлеу рәсіміне қатысты. Екі ағайынды да жиі айтылады, мысалы, "Ор Заруа", "Мордехай", "Орхот Хайм", "Семаг", "Семак" (авторы - Раш шәкірті), "Кол Бо", "Шаааре Дура", "Хаггахот Маимунийот", "Терумат Хадешен" және басқа да ұқсас еңбектерде, сондай-ақ Ашер бен Иехиел мен Меир Ротенбургте.