Кіріспе

Ripiphoridae (бұрын Rhipiphoridae деп жазылатын) - бұл 450-ге жуық сипатталған құрт-құрттардың ғаламдық туысы, кейде "қанатты құрттар" деп аталады. Ripiphoridae қоңыздар тұқымдасының арасында ерекше, өйткені көптеген түрлері гиперметморфты паразиттер, бұл атрибут олармен бөліседі Meloidae. Отбасы мүшелері қожайынды таңдау жағынан әртүрлі, бірақ көбісі аралар мен құйрықтардың әртүрлі түрлеріне шабуыл жасайды, ал кейбіреулері тарақандар мен қоңыздарға шабуыл жасайды. Ripiphoridae тұқымдасының көптеген түрлерінің қысқартылған элитралары, флабеллатты немесе пектинатты антенналары бар.

Биология

Ripiphorinae тұқымдасы аралар мен құйрық құйрықты (Hymenoptera) паразиттер, ал Ripidiinae - тарақандар (Blattodea) және Pelecotominae - ағаш қашыратын кеміргіштердің (Coleoptera) личинкаларын паразиттер. Бал араларына шабуылдайтын түрлер жұмыртқаларын әдетте гүлдерге салады. Онда жұмыртқалар бірден ұрықтанғаннан кейін, ұсақ планидиалдар личинкалары пайда болады да, қонақ күтеді. Планидиум араға мініп, оны ұрғанаққа қайтарады. Ол жерден ол ұяшықтан шығып, қожайын личинкасы орналасқан клетканы іздейді. Содан кейін пландиум қожайынның ағзасына кіреді. Ол терісін және пішінін өзгертеді, содан кейін қожайын личинкасы бүлдіршінінін өсіргенше аздап ұйықтап қалады. Содан кейін ол бал арасының құйрығынан шығып, тамақтана бастайды. Ол бүкіл құмырсқаны жеп, содан кейін өз кезегінде құмырсқалайды және көкжиектен шығып, жұптасып, жұмыртқа салады. Тақбақтардың паразиті болып табылатын түрлерде аталықтары қанатты, ал аналықтары қанаты жоқ және личинка тәрізді. Ересектердің екі жынысы да ауызшалары аз болғандықтан тамақтана алмайды. Ересектер феромондарды қолдана отырып, еркектерді өзіне тартады, содан кейін олар өз орнында жұмыртқа салады. Жұмыртқадан тарақанның личинкалары шығады. Толысқаннан кейін, рипифоридті личинкалар қожайынның соңғы құрсақ сегменттерінен шығады және жақын маңдағы құйрықтарды алады. Ағаш қазушы қоңыздарға шабуылдайтын түрлердің ересектері өлі ағаштарда немесе тірі ағаштардың өлі бөліктерінде кездеседі. Олар жұптасып, аналықтардың ұзын, қатты, ине тәрізді жұмыртқа қосқыш арқылы ағашқа жұмыртқа салады. Ұрықтар қатып, қожайын құрттар ұрықтарын белсенді түрде іздестіреді, олар қожайынды таппай кем дегенде 10 күн бойы өмір сүре алады. Үй жануарларын тапқан соң, рипифоридтер личинкасы өзіне инъекциялайтын есірткі затының көмегімен оған кіреді. Ол қожайынның ішінде қоректенеді, содан кейін сыртқа шығады және эктопаразитоид ретінде қоректенуді жалғастырады. Даму аяқталғаннан кейін личинка өзі ағаш бұрғылаушы ретінде әрекет етеді, ол пайда болатын галереяны жасайды және осы галереяның апикальді шетінде құрттайды.

Эволюция

Fossil species in the genera Paleoripiphorus, Macrosiagon, Cretaceoripidius, Flabellotoma, Burmitoma, Plesiotoma, and Amberocula have been described from mid to lower Cretaceous amber from sites in France, Germany and Myanmar.