Кіріспе

1793 жылғы шайқас Бірінші коалиция соғысы кезінде Уоттинье шайқасы (15–16 қазан 1793 жыл) Жан-Батист Журдан басқарған француз армиясы Саксен-Кобург-Саальфельд принці Жозиас басқарған коалиция армиясына шабуыл жасады. Екі күнге созған шайқастан кейін Журдан әскерлері Клерфайт графы Франсуа Себастьен Карл Жозеф де Круа бастаған Габсбург қорғау күштерін кері шегінуге мәжбүр етті. Бірінші коалиция соғысының жеңісі француздарға Мобёж қамалын көтеруге мүмкіндік берді. Сәтсіз генералдар көбінесе жазаланып, түрмеге қамалатын кезде Журданға Қоғамдық қауіпсіздік комитетінен Лазар Карноның араласуына төзуге тура келді. Маңызды жеңіске құрмет ретіне ауыл Wattignies la Victoire деп аталды және ол Мобёждің оңтүстік-шығысында орналасқан. Кобургтың бас әскері Мобёжде 25 000 француз әскерін қоршап алды, ал Клерфайт басшылығындағы 22 000 австриялық әскер бекіністің оңтүстік бағытына қарай жартылай шеңбер құрып орналасты. Бірінші күні 45 000 француз әскері шабуыл жасады, бірақ ол оңай кері қайтарылды, Ваттинье ауылынан басқа жерде шайқасқа түсе алмады. Екінші күні Журдан өзінің әскерінің жартысын Ваттиньеде шоғырландырып, ауыр шайқастан кейін Кобургты жеңіліске мойындауға мәжбүр етті. Коалиция армиясы француз әскерінен жақсы жаттығудан өткенімен, оның бөлімдері тым сейіктеп кеткен және әртүрлі ұлт өкілдері арасында ынтымақтастық болмады. Жақын арада Коалиция армиясы қыстауға кірісіп, үлкен үмітпен басталып, көңілі толмаған күйде аяқталған жорықты аяқтады. Карно тарихты өзгертіп, жеңістің көп бөлігін өзіне және саяси өкілдерге жазды; Журдан 1794 жылдың қаңтарында қызметтен босатылды.

Өмірбаян

1793 жылдың жазында 118 мыңнан астам саяқты Коалиция әскері Австриялық Нидерландтармен шекарадағы француз бекіністерінің қатарындағы үзілісті жасады. Конде қамалы 12 шілдеде, ал Валенсиен қамалы 27 шілдеде аяқталды. Цезарь лагерінде болған шайқаста Саксеннің принці Жозия Кобург Саальфельд басқарған Коалиция әскері 7 тамызда Камбрей маңындағы француз Солтүстік армиясын олардың орналасқан жерінен ығыстырып шығарды. Осы сәтте Коалиция одақтастары күштерін дұрыс емес бөліп алды. Йорк және Албания герцогы Фредерик 37 000 британдық, австриялық, гановерлік және гессендік әскерлермен бірге батысқа қарай Дюнкеркке бет алды. 6-8 қыркүйек аралығында Жан Николас Ушар басқарған Солтүстік армиясы Хонсхут шайқасында Дюнкеркке жасалған шабуылды жеңіп, Йорк герцогын Дюнкерк қамалын тоқтатуға мәжбүр етті. 13 қыркүйекте Менен шайқасы болды, онда француздар принц Вильгельм Оранский басқарған голланд корпусын талқандады. Голланд әскері 3000 қаза тапты және 40 далалық зеңбірегінен айырылды. Екі күннен кейін Иоганн Петер Болиеу басқарған австриялық корпус француздарды жеңіп, Мененді (Менин) қайта басып алды. Кобургтың бас әскері 13 қыркүйекте Ле Кесно қамалын аяқтап, 4000 француз әскерін тұтқынға алды. Екі француз колоннасы қамалды бұзуға тырысты, бірақ сәтсіз аяқталды, ал Авенс-ле-Сек шайқасындағы Коалицияның атты әскері колонналардың бірін жартылай жойды. Кобург Камбрей мен Бушайнды оңай басып алуға мүмкіндігі болғанмен, олардың гарнизондары көмекші колонналарды құру үшін тартылып алынған еді, бірақ Коалиция командирі Маубежге шабуыл жасауды жөн көрді. Осы жеңілістері үшін Ушар 23 қыркүйекте тұтқындалып, жалпы түрмеге қамалды. Революциялық трибунал оны қорқақ және сатқын деп айыптады және 16 қарашада гильотинамен өлім жазасын іске асырды. Оның Солтүстік армиясының бас қолбасшысы болған Адам Филипп, Кустин графы 1793 жылдың 27 тамызында гильотинаға алынды. Жан Батист Журдан Хонсхутте жараланған еді және 9 қыркүйекте Арден армиясын басқаруға тағайындалды. 22 қыркүйекте ол Солтүстік армияның уақытша бас қолбасшысы болып тағайындалды. Журдан 104 мыңдық армияны басқаруға жеткілікті тәжірибесі жоқ екенін айтқанда, одан бас тартуы тұтқындалуына әкелетіні туралы ескертілді. Жаңа командир Коалицияның Маубежге жасаған шабуылына жауап беруі керек екенін түсінді. Кобург әскері 30 қыркүйекте Маубеж қамалын бастады.

Француздық орналасу

1793 жылдың 1 қазанында Джурданның үлкен әскері Солтүстік теңізден басталып, оңтүстік-шығысқа қарай төрт үлкен топқа таратылды. Джозеф Сухам Дюнкеркте 17 батальоннан 8852 жаяу әскер мен бір полкте 430 атты әскерге, ал Андре Гиго Хонсшутте 15 батальоннан 7269 жаяу әскерге қолбасшылық етті. Кассельге жақын жерде Доминик Вандамме 19 батальоннан 8984 жаяу әскерді және бір полкте 325 атты әскерді басқарды, ал Шарль Франсуа Филон тоғыз батальоннан 3705 жаяу әскерді басқарды. Байеульде 10 батальонға бөлінген 4166 жаяу әскер болды. Екінші топ Арментьерден басталды, онда 19 батальонда 9644 жаяу және төрт полкте 1338 атты әскер болды. Лилль қаласының жанындағы Мадлен лагерінде Антуан Анн Лекур де Беру 28 батальоннан 13 564 жаяу әскерді және үш полкте 817 шабуылшы атты әскерге басшылық етті. Монс-ан-Певельде Пьер Гийом Гратиен тоғыз батальоннан 3521 жаяу әскерді басқарды. Үшінші топ Дуай мен Аррас қалалары арасындағы Гаврел лагерінде орналасқан. Журдан басқарып отырған күштерге Оң жақтан қорғаушылар (фланкерлер) 15 батальонда 6048 жаяу және 1602 атты әскері бар бес полк, ал Сол жақтан қорғаушылар (фланкерлер) 14 батальонда 6821 жаяу және үш полкте 1323 атты әскері кірді. Алдыңғы күзет сегіз батальоннан 4821 жаяу және бес полкте 1901 аттан тұрды; Орталық бөлім алты батальоннан 4077 жаяу және екі полкте 428 атты әскерден құралды, сондай-ақ, шаруашылық колоннасын күзеткен екі батальон 732 адамнан тұрды. Жак Ферран төртінші топқа басшылық етті, ол Мобьеж бекінісінде орналасқан. Оның орынбасары Жан-Нестор де Шансель болды. Этьен Гудин басқаратын бекіністің гарнизонында 2173 сарбаз болды. Пьер Арнольд Мейердің оң бригадасы 6992 адамнан тұрды, оның ішінде 7-ші және 12-ші драгун полктері, Жозеф Антуан Колумбтың орталық бригадасында 6802 адам болды, ал Жак Дезжардиннің сол бригадасы 8140 адамнан тұрды, оның ішінде 1-ші гусар полкі; барлығы Ферран 24 107 сарбазға басшылық етті.

Мобеуге блокадасы

29 қыркүйек күні таңертең Клерфайт графы Франсуа Себастьен Шарль Жозеф де Круа басқаратын колонна Маубеждің оңтүстік-батысындағы Берламонттан Самбра өзенін кесіп өтті. Солтүстік-шығысқа қарай Франц Винценц фон Ходицтің колоннасы Понт-сюр-Самбреге жақын жерде өзеннен өтті, ал Венцель Жозеф фон Коллоредо басқарған үшінші колонна Самбрадан Хоутмонттан өтті. Бірнеше шайқаста үш австриялық колонна шығысқа қарай жылжып, ақырында Дежардиннің әскерлерін Маубеждің бекітілген лагеріне тігіп жіберді, нәтижесінде 150 сарбаз және екі зеңбірек жоғалды. Маубеждің шығысында Максимилиан Антон Карл, граф Бейль де Латурдың әскерлері Самбраны Марпент пен Жюмонт маңында кесіп өтті. Александр Фридрих фон Секкендорфтың колоннасы шығысқа қарай, Мерб-ле-Шато жанынан өтті. Бұл күштер Мейердің әскерлерін тәртіпсіздікке ұшыратып, оқшауланған Маубежге кері шегіндірді. Кобург өз күштерін 26 000 сарбаздан тұратын, Оранж ханзадасы басқаратын қоршау армиясына және бақылау армиясына бөлді. Қоршау армиясы Коллоредо басқаратын 14 000 австриялықтан (Самбраның оңтүстігінде) және Оранж басқаратын 12 000 голландиялықтан (өзеннің солтүстігінде) тұрды. Коллоредоның құрамында 16 батальон, 10 рота және 8 эскадрилья болды. Бақылау армиясы 25 550 жаяу және 12 150 атты әскерден құралды, олар үш негізгі дивизияға бөлінді. Франц Ксавер фон Венкхайм 7 250 жаяу және 4 200 атты әскерге қолбасшылық етті, олар Самбраның батысындағы Мормаль ормансында орналасқан. Ходиц Маубеждің шығысында 9 300 жаяу және 3 750 атты әскерге, ал Клерфайт Маубеждің оңтүстігінде 9 000 жаяу және 4 200 атты әскерге басшылық етті. Клерфайт корпусын граф Генрих фон Бельгард, Джозеф Биндер фон Дегеншильд және Людвиг фон Терци басқаратын үш топқа бөлді. Коалиция күштері Маубежді қоршау үшін ауқымды жұмыстарды бастады. Бірінші күні француз гарнизоны Cense de Château-ға қарсы шабуыл жасады, бірақ қатал шайқастан кейін кері шегінді. Маубеж қалыпты гарнизонды қамтамасыз етуге жеткілікті жабдықталған болды, бірақ онда тым көп сарбаз тұтқынға түсті. 10 қазанда Ферран әскерлерді жартылай рационға отырғызуға мәжбүр болды, ал жүздеген ауру және өліп бара жатқан сарбаздар ауруханаларды толықтырып алды. 13 қазанда француздар Бои-дю-Тиллюльге қарсы шабуылда бастапқы жетістікке қол жеткізді, бірақ көмекке келген әскерлер өз достарына қателесіп оқ атты, нәтижесінде француздар кері шегінуге мәжбүр болды. Коалиция қалаға қарсы 20 24 фунттық зеңбіректерден тұратын батареялар орнатты. 14 қазан күні түнде Коалиция армиясы бомбалауды бастағаннан кейін гарнизонның рухы құлдырады. Кейбір сарбаздар аштық пен шаршау туралы шағымдағанда, Чансель: "Жастар, ел үшін күресу және өлу құрметіне ие болу үшін көп еңбек пен қиындықтар қажет" деді. Депутат Жан Батист Друэ бірнеше драгунмен Маубежден қашып шығуға тырысты, бірақ тұтқындалды. Ол орнын тастап кеткені үшін айыпталған, Друэ қашқан жағдайда гарнизонның рухын көтеретінін мәлімдеді.

Француздық реакция

Бошайн мен Камбрайды қолдау үшін Гаврель лагерінде 10 000 сарбазды қалдырып, Журдан дереу қалған 20 000 адамымен Мобежге жәрдемге бет бұрды. Ол сондай-ақ Мадлен лагерінен 12 000, ал солтүстіктен тағы 10 000 күш шақырды. Солтүстіктен келген әскерлерді күтпей, Журдан Жак Фромэнтиннің басқаруымен дивизия жинады. 3 қазанда лагерден шығып, 6-сы күні Гизге жетті. Сол күні Антуан Балланның дивизиясы Гаврель лагерінен аттанып, 9 қазанда Гизге келді. Беру дереу Гратиен бригадасын және Лилль мен Монс-ан-Певельден басқа бөлімдерді жіберді, бұл 11 701 сарбаздан тұратын топ Флорент Жозеф Дюкеснойға берілді. Сол қанаттың командирі Жан Батист Давен Мартин Жан Каррион де Лоскондес басқарған 9 012 сарбазды жіберді, олар 10 қазанда Гизге жетті. Қоғамдық қауіпсіздік комитеті 2 қазанда Арден армиясын Журданның басқаруына алды. Армия командирі Ферран Мобежде қамалды, ал бір отрядқа Филиппвилден операция жүргізуге бұйрық берілді. Пьер Рафаэль Пейло де Борегард басқаруымен 4 263 сарбаздан тұратын әр түрлі күш жиналып, 11 қазанда Фурмиге жетті. Келесі күні солтүстіктен келген бірнеше бөлім Борегард дивизиясына қосылды. Журдан армиясы 11-13 қазан аралығында Гизден шығысқа қарай Авенес-сюр-Хелпке жылжыды. 14 қазанда Журдан мен Қоғамдық қауіпсіздік комитетінің мүшесі Лазар Карно Мобеждің оңтүстігіндегі Коалиция майданын танып-білді. Армияның жалпы саны 37 906 жаяу әскер және 6 370 атты әскер, барлығы 44 276 адамды құрады, әскерлер келесідей бөлінді: Фромэнтиннің дивизиясында 7 357 сарбаз, оның ішінде 1 495 атты әскер болды. Карион дивизиясы, қазір Этьен Жан Франсуа Корделье Делануэ басқаруында, 668 аттыны қоса алғанда 6 866 сарбазды санады. Баллан дивизиясы 13 294 сарбаздан тұрады, оның 1 440-ы атты әскер. Дюкесной дивизиясының құрамында 10 906 сарбаз, оның ішінде 1 960 атты әскер бар. Борегард дивизиясы 5 853 сарбазды құрады, оның 837-сі атты әскер. Тарихшы Рамсей Уэстон Фиппс Борегардтың сарбаздары "жаман генералдың басқаруындағы жаман әскерлер" екенін айтты.

15 қазан

Австриялықтардың қорғау күштері бекітілді және Клерфайт номиналды түрде қолбасшы болғанымен, Кобург оқиға орнында болып, шайқасты басқарды. Кобург жеңіске қатты сенгендіктен, егер жеңіліске ұшыраса, ол сан-кулот болады деген сөзді айтқан деседі. Бұл әңгіме француз армиясында кеңінен тарады және оның сарбаздары Коалиция қолбасшысын шалбар кигізуге құштар болды. 15 қазан күні таңертең Беллегард үш жаяу әскер батальоны мен 16 эскадрильядан тұратын шамамен 5000 әскермен Коалицияның оң флангын ұстады. Оң жақ Берлемонт қаласындағы Самбрға жетті. Клерфайт 9200 сарбазымен орталықты қорғады, олар батыстан шығысқа қарай елді мекендер бойымен орналастырылды. Дивизия командирлері Франц Иосиф, граф Кинский және Иосиф Карл фон Лилиеннің қолдауымен Клерфайт бес гранадер батальонын, бес батальонды, 1/3 хорват батальонын, төрт жаяу әскер ротасын және 12 кавалерия эскадрильясын басқарды. Терзи Уаттиньеде сол флангда үш батальон мен 12 эскадрильядан тұратын 4000 сарбазымен орналасты. Обрешиестегі сол фланқты Карл Иосиф Хадик фон Футак және 2100 сарбазы қорғады. Шығыста, Бомонт қаласында Иоганн Андреас Бенжовский үш батальон мен 12 эскадрильядан құралған 4000 сарбазға қолбасшылық етті. Француз дивизиялары оңнан солға қарай: Борегард Солр-ле-Шатода, Дюкесной Авенес-сюр-Хелпеден негізгі жолда, Балланд Авеслейсте резервте, Кордельер Ла-Капельде және Фромэнтин Домпьер-сюр-Хелпеде орналасты. Дюкесной мен Борегард Уаттиньеге шабуыл жасады, ал Фромэнтин австриялықтардың оң флангына қарсы жолға шықты. Журдан екі есе артық күшке ие болды және Коалиция генералдары Мобеж қаласындағы 20000 француз сарбазынан алаңдады. Оң жақта Борегардтың әскері таңғы сағат 7-де Солр-ле-Шатодан шықты. Обрешиеге жақын жерде төрт австриялық кавалерия эскадрильясы шабуыл жасап, үш далалық зеңбіректі жоғалтып, оларды кері шегіндірді. Дюкеснойдің дивизиясы таңғы сағат 6-да Флаумонттан шығып, Бюньи, Димонт және Димешо арқылы өтті. Француз жаяу әскері көптеген артиллерияның қолдауымен екі австриялық батальонды Уаттиньеден ығыстырды, бірақ француздар ауылдың екінші жағынан шыққанда, олар жаяу әскер кавалериясының қарсы шабуылына тап болды. Дюкеснойдің сарбаздары Уаттиньені тастап, Димешо мен Димонтқа шегінді. Сол жақта Кордельер дивизиясы Леваль мен Монсо-Сен-Вастқа қарай жылжыды, ал шығысқа қарай Фромэнтин дивизиясы Сен-Реми-Шоссе және Сен-Обинге шабуыл жасады. Беллегардтың артиллериясы таңертең ортасында атыс ашты, өзара бомбалау басталды. Француз жаяу әскері сайдан өтіп, хорват жаяу әскер батальонымен Сен-Обин ауылын басып алу үшін күресті. Түстен кейін Беллегард австриялық тұрақты жаяу әскері бастаған қарсы шабуылды бастады, ал екі кавалерия полкі француздардың сол флангына қарсы шабуыл жасады. Австриялықтар француздардың сегіз зеңбірегін жаулап алып, француздарды сайдың қауіпсіздігіне қашуға мәжбүр етті. Орталықта Клерфайт Доурлер, Мон-Дурлер, Флорси және Монсо жолындағы ауылдарда бес гранадер батальонын орналастырды. Бұл шығыстан батысқа қарай созылған, Дурлерстің оңтүстігіндегі төмен жатқан жол болды. Француз роялистері мен хорваттардың бір бөлігі шығыстағы орманды қорғады, ал хорват батальоны батыста Сен-Обинде шайқасты. Австриялық жаяу әскердің қалған батальондары мен барлық кавалерия ауылдардың артындағы биіктікте орналасты. Журдан, Карно және өкіл Эрнест Доминик Франсуа Жозеф Дюкесной Балланд дивизиясымен бірге орталықта болды. Армия қолбасшысы екі қанатының шабуылы жеткілікті нәтиже бергеннен кейін ғана Балланд дивизиясына шабуыл жасауды жоспарлады. Таңертең дивизия Дурлерстің алдындағы орманнан шығып, артиллериядан атыс ашты. Екі қанаттың алғашқы табысын көрген Карно шабуылды бірден бастауды қалады. Журдан флангтарда көбірек жетістікке жеткенін қалады, бірақ саясаткер оған рұқсат бермеді. Ақырында Журдан Балланд дивизиясының басына өзі басшылық етіп, шабуылға бұйрық берді. Француз сарбаздары суға батқан жолдың алдындағы биіктіктің үстіне шыққанда, олар австриялық гранатташылардың қастандықпен атысына тап болды. Жеңіл артиллерияны алға жылжытуға батыл әрекеттер жасалғанына қарамастан, зеңбіректер бұзылып, артиллериялықтар мен аттар атып түсірілді. Оқтардың арасында Журдан батыл түрде әскерін алға жетеледі, бірақ Сен-Обин бағытынан шыққан австриялық күш француздардың сол флангына қауіп төндірді. Түнде өкілдер Балланд дивизиясы 1200-1500 сарбазды жоғалтқаннан кейін кері шегінуге рұқсат берді.

16 қазан

Түнде француздық дезертирлер австриялықтарға Журданның 100 000 сарбаздан күшейгенін қате хабарлады. Кобург тағы шабуылға ұшырауы мүмкін деп ойлап, өзінің қорғанысын 3750 сарбаздан тұратын бес батальонмен күшейтіп, қайтадан жаңартты. Сол жақта Терзидің жеті батальонында 5250 жаяу әскері, ал 14 эскадрильяда 2100 атты әскері болды. Клерфайттың басқаруындағы орталық бөлімде 6650 жаяу және 1800 атты әскері болды. Бұл күш бес гранадерлік батальоннан, екі қатарлы батальоннан, хорват батальонының үштен бірінен, төрт ротадан, алты француз роялистерінің эскадрильясынан және алты кирасир эскадрильясынан құралды. Беллегардтың оң жанағында 4500 жаяу әскері жеті батальонда, ал 2100 жеңіл атты әскері 14 эскадрильяда орналасқан. Барлығы шамамен 16 400 жаяу және 6000 атты әскері болды. Карноның сөзіне сенсек, Уоттиньес австриялықтардың сол жағындағы маңызды нүкте екенін, ал Журдан олардың оң жағына шабуыл жасағысы келгенін айтқан. Фиппс Карноның бұл есебінен күдікпен қарады және шайқастың барысы Журданның тактикасына сай екенін атап өтті. Журданның өзі Уоттиньеге шабуыл жасауға бұйрық бергенін мәлімдеді. Сол жақтағы Фроментинге күшті шабуыл жасамауға нұсқау берілді. Кордельеге Фроментиннің бұйрықтарын орындау және Балландты үш батальон мен атты әскер полкімен нығайту тапсырылды. Балландқа Журданның қарамағына тоғыз батальон мен екі атты полк беруге бұйрық берілді. Балланд дивизиясының қалған бөлігі жауынгерлік шепке тұруға және жеңіл әскерлерін жау позицияларын бақылауға жұмсалуға тиіс болды. Борегард пен Дюкесной дивизияларының жалпы саны 16 000 сарбазды құрады, ал Журданның арнайы күштері оларға тағы 6000 сарбаз қосты. 16 қазан күні Фроментиннің сол жақ флангі мен Балланд дивизиясы орталықта күні бойы шайқасты. Беллегард пен Клерфайт өздерінің негізгі күштерін басты позицияларында сақтап қалды. Журдан француздардың басты шабуылын Ваттиньес биіктігіне қарсы үш колоннамен – Димон, Димешо және Шозиден жүргізді. Басты шабуылды қосымша артиллерия да қолдады. Таңертеңгі тұман сейілген соң француз артиллериясы Ваттиньеге оқ жаудыра бастады. Дюкесной дивизиясы оң жақ екі колоннаны құрды, ал Журдан жасағы сол жақ колоннаны құрады. Қатты атысқа ұшырап екі рет кері шегіп, француз колонналары таңертең Ваттиньеге еніп кірді. Солтүстік-батыстан жасалған қарсы шабуыл француздарды қысқа уақытқа кері итерді, бірақ Журдан оларды қайта жинады. Француз әскерлері көбейіп, австриялықтардың шабуылын жеңді. Дюкесной Гратиен бригадасын алға жіберді, бірақ олар ашық жерде австриялық атты әскеріне түсіп, кері шегіп кетті. Осы уақытқа дейін француздар жаяу әскерін қолдау үшін Ваттиньес биіктігіне батареяны жеткізді. Жаяу әскер мен артиллерияның қысымынан Терзи дивизиясы солтүстікке қарай шегінді. Дюкеснойдың оң жағында Борегард дивизиясы Обрешиеске шабуыл жасады, оны Хадик екі қатарлы батальон мен сегіз атты эскадрильямен қорғады. Француздар ауылға енген кезде Хадик бірден үш бағыттан шабуыл жасап, Борегардтың әскерін жолға салды. Француздар бес зеңбірек қалдырып, Солриннеске қашып кетті. Көзі куәгер болғандардың бірінің айтуынша, олар Солре-ле-Шатоға жеткенше тоқтаған жоқ.

Боусу

Шығысқа қарай, Жакоб Йоб Эли бастаған француз жалдама әскерлерінің колоннасы Филиппвилден Бомонға қарай жолға шықты. 16 қазанның таңғы сағаттарында олар Коалиция әскерлерінің шабуылына ұшырап, қашқан. Эли әскерлерін қайта жинап, Боусу-лез-Валкор маңында екі қатарға орналастырды. Таң атқанда австриялықтар қайта шабуыл жасағанда, екінші қатар бірінші қатардың артына оқ атып, барлық жаяу әскер қашқа жолға түсті. Луи Анри Лоисон француз кавалериясымен шегінуді жапсырып, жаяу әскердің қиылысуынан сақтап қалды. Нәтижесінде, Эли 400 адамын және 12 артиллериялық құралын жоғалтты, ал Бенжовский дивизиясы 138 адамдық шығынға ұшырады.

Нәтижелер

Ұзақ шайқасқа дайындалған Жордан Ваттиньеде Дюкесной дивизиясын күшейтіп, оған бекініске кіруге бұйрық берді. Йорк герцогі 3,500 сарбазымен солтүстік-батыстан келіп Кобургқа қосылды. Австрияның бас қолбасшысы жеткілікті сарбазға ие болды, бірақ Оранж князі Самбрдың оңтүстік жағына әскер жіберу туралы өтінішті қабылдамады. Мобэждің үлкен гарнизонының шабуыл жасауынан сескенген Кобург қоршауды көтеріп, О-Мон және Буйсьерде өзеннен арғы бетке шегінді. Шансель шегініп келе жатқан әскерге шабуыл жасауды ұсынды, бірақ Ферран араласудан бас тартты. Маубеж гарнизоны 15 қазанда әлсіз шабуыл жасады, бірақ келесі күні бейкүнә қалды. 17 қазанда гарнизон кері шегініп бара жатқан коалициялық күштерге емес, оңтүстікке, Жорданмен кездесу үшін колонна жіберді. Коалиция 365 қаза тапқан, 1,753 жараланған және 369 тұтқынға алынған немесе жоғалып кеткен, барлығы 2,487 адамдық шығынға ұшырады. Француздердің шығыны 3,000 деп бағаланды. Тағы бір дереккөз француздердің шығыны 5,000 өлген, жараланған және жоғалып кеткендерден тұратынын көрсетті. Австриялықтар 2,500 қаза тапқан және жараланған, ал тағы 500 сарбаз тұтқынға алынды. Үшінші дереккөз француздердің 5,000, ал австриялықтардың 3,000 адамдық шығынға ұшырағанын, сондай-ақ француздер 27 артиллериялық құралды жоғалтқанын хабарлады. Төртінші дереккөз екі тараптан да 3,000 адамның қаза тапқанын есептейді. Маубеж гарнизонының нашар өнім көрсетуі үшін Шансель айыпталды, тұтқындалды, сотталды және гильотинаға алынды. Бригадасын талқандағаны үшін Гратиен тұтқындалды, бірақ ақырында ақталды. Клод Лекурб 16 қазанда Ваттиньеге жасалған шабуылда өзгеше көзге түсті. Эдуард Мортье 15 қазанда Дурлерде жараланды. Жан Батист Бернадот Балланд дивизиясында шайқасты, ал Мишель Ней, мүмкін, Фромэнтин дивизиясында болды.

Салдары

Журдан жеңісін дамытпады; Маубеж гарнизонына қосылғаннан кейін, оның шамамен 60 000 француз әскері болды, ал Самбраның солтүстік жағалауында, батыстағы Солесместен шығыстағы Туинге дейін 65 000 жақсы бекінілген Коалиция әскерлері қарсы тұрды. Әрі қарай операциялар жүргізуге уақыт болғанымен, Кобург әскерін қысқы жайлауға көшірді. Журдан Солтүстік армиясының оң жақ қанатында болғанда, Давейн басқарған сол жақ қанатының операциялары сәтсіз аяқталды. Давейн Ченселмен бірге сотталып, өлім жазасына кесілді. Парижде Карно Шарлеруаға шабуыл жасауды талап етті, Журдан оған бағынуға тырысты, бірақ Коалиция өзеннің барлық өтпелі жерлерін бақылап тұрғанын және қатты жаңбыр жолдарды қиратқанын анықтады. 4 қарашада отставкаға кетуге мәжбүр болған армия қолбасшысы Қоғамдық қауіпсіздік комитетімен сөйлесу үшін Парижге шақырылды. Бұл тұтқындау мен өлім жазасына кесудің әдеттегі алғышарты болды, бірақ Журдан әскерге оралып, сарбаздарын қысқы жайлауға орналастыруға рұқсат алды. Батыс армиясы мен Мозель армиясын әрқайсысы 10 000 сарбазбен күшейткеннен кейін, генералдар Дюкесной, Мейер және Гудинді айыптауға уақыт кетіп қалды. 1794 жылдың 10 қаңтарында Журдан шекараны қорғамағаны үшін айыпталып, Парижге қайта шақырылды. Оны Қоғамдық қауіпсіздік комитеті алдында өкіл Дукесной құмарлықпен қорғады және ол әскерден ғана босатылды.