Кіріспе

Қысқы соғыс шайқасы Раате жолы шайқасы 1940 жылы қаңтарда Кеңес Одағы мен Финляндия арасындағы Қысқы соғыс кезінде Суомуссальми шайқасының бір бөлігі ретінде өтті. 1939 жылы 7 желтоқсанда Кеңес Одағының 163-ші атқыштар дивизиясы Суомуссальмиді басып алды, бірақ Финляндияның терең жерінде тұтқындалып қалды. Келесі аптада полковник Хьялмар Сииласвуоның 9-дивизиясы тоқтап, Раате Суомуссальми жолында кеңес күштерін жеңілді.

Өмірбаян

Суомуссальми шайқасы кезінде финдер 1939 жылы 11 желтоқсанда Раате жолын кесіп тастады. Бұл әрекет Суомсусалми қаласындағы кеңестік 163-ші атқыштар дивизиясына екінші, оңтүстік жабдықтау жолын бұзды. 13 желтоқсанда финдер бірінші, солтүстік жабдықтау жолын кесіп тастады, ал кеңестер Киантаярви көлі арқылы жаңа жабдықтау жолын ашуға мәжбүр болды. 163-дивизияның айналасы қоршалып, Suomussalmi-де үлкен зардап шекті. Жағдай нашарлап, 20 желтоқсанда 163-ші дивизияның командирі Андрей Зеленцов Суомуссалмадан шегінуге рұқсат сұрады. Осыған жауап ретінде 44-ші дивизияның бір бөлігі, 305-ші атқыштар полкінің 1-ші батальоны және 662-ші атқыштар полкінің 3-ші батальоны Суомуссальмиге жақын 163-ші дивизияның әскерлерін күшейту үшін жіберілді. Зеленцовтың уайымы Қызыл Армия штабында түсініксіз болды, өйткені бүкіл 44-дивизия Раат жолы бойымен қозғалмақшы болды. Жақсы даярланған 81-ші тау атқыштары полкі Суомуссальми шайқасында маңызды рөл атқарды. Көптеген әскери тарихшылар Раат жолы шайқасын 1940 жылдың 1 қаңтарынан 7 қаңтарына дейін деп есептейді. Раат жолы бүкіл Қысқы соғыс кезінде соғыс алаңы болды. 44-ші дивизияға қарсы негізгі шайқастан бұрын, финдер Раате жолында 163-ші дивизияның бір бөлігіне қарсы қорғаныс шайқастарын өткізді. Сонымен қатар, кейбір шайқастар шығыс жағында, шекараға жақын жерде, қысқы соғыстың қалған кезеңінде жолдарда өтті.

Шығындар

Көп жылдар бойы фин тарихшылары советтердің 17 000 адамнан өлгенін есептеген. Бұл бағалау қаңтар айының басында тұтқындалған әскери тұтқындарды тергеу негізінде жасалған. Кеңестердің 27-ші жаяу әскер полкінің офицерлері 70 пайыз құрбандықтарын көрсетті, ал финдер 44-ші дивизияның күші 20 000 адамнан асады деп болжады. Батыс тарихшылары өздерінің сандарын финдіктердің бағалауымен сәйкес келтірді. Кеңестер қаңтар айында батыс әлемінде жарияланған құрбандар санын күмәнмен қарастырды және 900-ден астам адамнан, көбінесе тоңазытудан, ал шамамен 2000 фин өлімінен айырылды деп мәлімдеді. Кейіннен фин тарихшылары соғыс кезінде совет құрбандарының санын анықтау үшін қосымша күш салды. Финдер 5000-нан астам мылтықты басып алды, ал Солтүстік Финляндия тобы 1200 ескі мылтықты жаңа совет үлгісіне ауыстырды. Соңғы фин зерттеулері Кеңестер кем дегенде 7,0009,000 адамнан айырылғандығын көрсетеді. Финдер науқастардың өлім қаупін азайту үшін ерте көктемде ауа райы жылыған кезде совет өлгендерін тез жерледі. Көптеген адамдар жерленген жер картада белгіленіп, айқышпен немесе бағанамен бекітілетін. Кейін карталар жоғалып кетті. Пасха кезінде Кеңес Одағы өлгендерді үйлеріне алып кетуге өтініш жасады. Финдер Қызыл Армияның қызметкерлеріне шекарадан өтуіне рұқсат бермеді, бірақ Раате ауылының маңында 300 адамның денесін Кеңес өкіметтеріне жеткізді. Соғыстан кейін Кеңес билігі қайтыс болғандарға қызығушылық танытпады. Қызыл Армия көп ұзамай Раат жолынан шығып, соғыс қалдықтарын жинап, бірақ денелерді қалдырды. Кеңестер одағының 44-дивизиясының тағдыры онжылдықтар бойы совет тарихнамасында айтылмаған. Ресейлік тарихшы Юрий Килиннің айтуынша, Ставка 1940 жылдың қаңтар айында құрбандар санын тексеру үшін зерттеу комиссиясын құрды. Комиссия жалпы саны 4674 адам құрбан болған: 1001 адам қаза тапты, 1430 адам жарақат алды және 2243 адам із-түзсіз жоғалды. Жыл басынан бастап дивизияның күші 13 962 адамнан, ал шайқастың соңында 9 288 адамнан құралды.

Салдары

Содан кейін бұл аймақта аздап шайқастар болды.

Кеңестердегі өлім жазалары

Кеңес әскерінің командирі Виноградов және оның екі бас офицері Волков пен Пахомов шешуші ұрыстардың ортасында шегінді. Ставканың есебіне сәйкес, бұл әрекет моральға өлімге душар еткен. Олар төрт күннен кейін Кеңес шекарасына жеткенде, соғыс сотына тартылып, кінәлі деп танылып, өлім жазасына кесілді. Ставканың өзі 163-ші Suomussalmi ауылын жоғалтқаннан кейін 44-ші дивизияны Раате жолында қалдыру туралы маңызды шешім қабылдады. Рате жолының украиндық ардагері, сержант Пётр Андревич Морозов 1991 жылы фин жазушысы Лео Карттимомен сұхбат жүргізді. Морозовтың айтуынша, финдер соғыс тұтқындарын қайтарып берді, бірақ олардың ешқайсысы өз үйлеріне қайтып бара алмады, өйткені 1940 жылдың жазында Кеңес құпия қызметі НКВД-ның қызметкерлері олардың барлығын өлтірді.

Ескерткіштер

Қазіргі таңда бұрынғы соғыс алаңында екі жақта да соғыста қаза тапқандардың ескерткіші тұр. Ескерткіштің ішінде мыңдаған тастар бар. Олар соғыста қаза тапқан кеңес жауынгерлерінің бейіттерінде орнатылған. Ресейлік ескерткіш 1994 жылдың қыркүйегінде орнатылған, ал украиндықтар өз ескерткіштерін 1998 жылдың көктемінде орнатты.