Кіріспе
Мария де Заяс и Сотомайор (1590 жылғы 12 қыркүйекке дейін 1661 жылы) және Альсо де Кастильо Солорзано, оны "Сибилла де Мадрид" (Мадридтің Сибилласы) деп атады. Оның шығармаларының 17-18 ғасырлардағы тұрақты танымалдығына қарамастан, 19 ғасырда оның шығармаларының танымалдылығы төмендеді, кейбір сыншылар оны қарапайым деп санайды. Оның романдары 20 ғасырдың аяғында "қайта ашылғанға" дейін салыстырмалы түрде белгісіз болды. 1647 жылы романдардың соңғы жинағы жарық көргеннен кейін ол жазбалардан жоғалып кетеді және қай кезде қайтыс болғаны белгісіз. Мария де Заяс есімі жазылған бірнеше өлім куәліктері табылған. "Достықтан сатқындық" атты жаңа басылымның кіріспесінде Альберто Родригес де Рамос 1661 жылы қайтыс болған Мария де Заястың пьеса мен романдардың авторы екеніне сенімді дәлел келтіреді. Егер бұл рас болса, автор 1631-1633 жылдар аралығында Вальядолиде өмір сүрген және Хуан де Вальдеске үйленген. Бұл сәйкестендіру Консепсьон Джеронима монастырімен, сондай-ақ Инес де Касамайормен және Хихар герцогының ұлымен байланысты нығайтады, оған Desengaños amorosos арналған. Бұл сонымен қатар Зайастың Маргарета де Улоа, Маркеса де Малагонның Лемский герцогинясына қосылғанға дейін жұмыс істегенін білдіреді. Родригес сонымен қатар аталары бір-бірін білетін Заяс пен Хуан Перес де Монталбан арасындағы қарым-қатынасты көбірек түсіндіреді және автордың Изабел есімді сіңлісі болғанын көрсетеді. Де Заяс туралы жалғыз физикалық сипаттама, әзіл-оспақпен жасалған болуы мүмкін, Франческ Фонтанелладан келеді Vejámenes: Каталон ағылшын Doña María de Sayas viu ab cara varonil, que a bé que sayas tenía, bigotes filava altius. "Біріншіден, әйелдер еркекпен бірге жүреді, ал екінші жағынан, еркек әйелмен бірге жүреді". In the third decade, the glosadora was unhappy, which is why the third decade is so expensive. Бала күтімі қызметінің алғашқы жақсы тілектері үшін бала күтімі қызметкеріне "Gentle" деген атақ беріледі! Мария де Зайас мырзаның еркек жүзі, әдемі көйлегі, биік бұршақтары болды. Ол еркек секілді көрінді, бірақ мен оның әйелдің көйлегінің астында семсерді нашар жасыратынын біліп қалдым. Үшінші децимада ол бақытсыз комментатор болды, өйткені оның үштен бірі өте нашар, оның жақсы тілектерін қанағаттандыру үшін қаншалықты тез алғысы келеді? Оның патшалық тәжін киеміз.
Catalan English Doña María de Sayas
viu ab cara varonil,
que a bé que ‘sayas’ tenía,
bigotes filava altius. Semblava an algun cavaller,
mes jas’ vindrà a descubrir
que una espasa mal se amaga
baix las ‘sayas’ femenils. En la dècima tercera
fou glosadora infeliz,
que mala tercera té
quant lo pris vol acquirir. per premiar sos bons desitgs
del sèrcol de un guardainfant
tindrà corona gentil! Madame Maria de Zayas
She lived with a manly face,
what great skirt she had,
mustaches spinning high. She resembled a gentleman,
But, I have just come to discover
that she poorly hides a sword,
underneath the feminine skirts. In the third décima
she was an unhappy commentator
for she has such a bad third
how quickly she wants to get
in order to award her good desires
of a farthingale's ? shall have a heathen crown.
Негізгі жұмыстар
Мария де Заястың ең табысты шығармалары - оның 1637 жылы жарық көрген Novelas amorosas y ejemplares (Аморосалық және үлгілік романдар) және 1647 жылы жарық көрген Desengaños amorosos (Сүйіспеншіліктің құмарлықтары). Олар кейбірде испандық Декамерон деп аталады, өйткені олар Джованни Боккаччо қолданған құрылымға сай келеді. Жинақ бірнеше әңгімеден немесе романнан (итальян тілінде novelle) тұрады. Мұндай жинақтардың басқа мысалдары - Чосердің "Кентербери ертегілері" және Маргарита де Наварраның "Л'Гептемарон". Бұл кезеңдегі тағы да ықпалды романдар жазушылар Маттео Банделло мен Масуччо Салернитано болды, олардың кейбіреулерін Зайас бейімдеді. Испанияда Мигель де Сервантес 1613 жылы "Novelas ejemplares" (ағылшын тіліндегі аудармасында үлгілі әңгімелер) атты романын шығарды, онда ол кадрлық әңгімеден бас тартты. Зайастың замандастары Алонсо Кастильо Сольорзано мен Хуан Перес де Монталбан да роман жазды. Жанр Зайясқа әр түрлі әңгімелер айтып, мықты кейіпкерлерді дамытуға және өзінің ауқымын көрсетуге мүмкіндік берді. Екі жинақтың да кадрлық әңгімесі Лизис туралы, ол аурудан айығуға көмектесу үшін достарының бір тобын үйіне шақырды. Оның көңіл-күйін көтеруге тырысқанда, әр досы белгілі бір махаббат тәжірибесі туралы әңгіме айтады. Әр түнде екі әңгіме айтылады, барлығы бес түн. Бірінші кітапта кейбір зорлық-зомбылық пен алдамшылық эпизодтары бар, сонымен қатар ер адамдар айтып беретін әзіл-сықақ оқиғалары бар. Екінші жинақта тек әйелдер баяндаған, ал оның тоны қараңғырақ және әйелдерді қорлауға баса назар аударған, олардың көбі күйеулерінің немесе ер туыстарының қолынан қаза табады. Екі кітапта да әйел кейіпкерлері жақсы дамыған, және олардың тәжірибесі оларға қоғамдағы төмен рөлін айқын түрде айыптауға мүмкіндік береді: "Неге әлемнің бекер заң шығарушылары, біз кек алмауымыз үшін қолымызды байлайсыз? Біз туралы қате пікірлеріңіздің кесірінен бізді құдіретімізден айырып, қалам мен семсерден айырасыз. Біздің жан мен адамның жаны бірдей емес пе? [Содан кейін күйеуі оның зар-шуын тыңдап, Лораға жақындап келеді] оған жақындап, тозақтық ашуға бой алды, (Диего) оны қолдарымен ұра бастады, сондықтан оның ашулы қолы төгілген қанға шомылған тістерінің ақ інжу-маржандары тез арада қызыл коралл түрін алды" (тран. Х. Пэтси Бойердің "Сүйіспеншіліктің әшекейлері"
"Why vain legislators of the world, do you tie our hands so that we cannot take vengeance? Because of your mistaken ideas about us, you render us powerless and deny us access to pen and sword. Isn’t our soul the same as a man’s soul? [Later the husband listens her laments and approaches Laura] moving closer to her and incesed in an infernal rage, (Diego) began to beat her with his hands, so much so that the white pearls of her teeth, bathed in the blood shed by his angry hand, quickly took on the form of red coral" (tran. H. Patsy Boyer, The Enchantments of Love)
Сын
1970 жылдардың басында Испанияның алтын ғасырында әйел жазушыларға аз көңіл бөлінді. XIX ғасырда Эмилия Пардо Базан Мадрид аристократиясы арасында Заястың өмірін сипаттап, оның шығармаларын тағы да алға жылжытты. Алайда, испан әдебиетінің тарихындағы кездейсоқ бір-екі абзацты қоспағанда, Зая туралы сын зерттеулер әлсіреп қалды. Содан кейін, 1976 жылы Фредерик А. де Армас өзінің "Көрінбейтін әже: Алтын дәуірдегі феминизм мен фантазияның аспектілері" атты кітабында оның жұмысын алға тартты. Бұл жерде ол оның шығармаларын драматург Ана Кароның шығармаларымен байланыстырды. 1979 жылы Сандра Фоа Зайяста әйелге жек көрушілік пен феминизм арасындағы қарама-қайшылықты зерттейді. Алты жылдан кейін Элизабет Ордонес Зайас пен Кароны "Мария де Зайас пен Ана Кароның шығармаларындағы әйел және оның мәтіні" (1985) атты еңбегінде бірге талдап шығады. 1989 жылы Кентуккидегі шет тілдер конференциясында тұтас бөлім алғаш рет Зайас шығармаларына арналды (Джудит А. Уайтнек, Эми Р. Уильямсен, Гвин Э. Кэмпбелл және Маргарет Грирдің мақалалары). Осы уақыттан бастап Зайяның зерттеулері басталды. 1991 жылы Дэниел Л. Хайпл шығармашылық эссе жазды, онда ол Лопе де Вега мен Зайя екеуінің де Хуарте де Сан-Хуанның "Examen de ingenios" (1575) әйелге жек көруші трактатына қарсы әрекет еткендігі туралы ойды ұсынды. 1990 жылдары Маргарет Грир мен Марина С. Браунли (екеуі де 2000 жылы) сияқты әртүрлі ғалымдар Мадрид жазушысының шығармашылығы туралы ықпалды монографиялар жариялады. Аудармалар (Пэтси Бойер), конференциялық мақалалар және очерктер жинақтары (Джудит Уайтнек, Эми Уильямсен, Гвин Кемпбелл) көп болды. Сонымен қатар ғалымдар Алтын ғасырдың басқа әйел жазушыларын да мұқият зерттей бастады. "Гинокритикаға" деген қызығушылық, әйел жазушыларды зерттеудің бір танымал термині, 1990 және 2000-шы жылдары айтарлықтай өсті, ал АҚШ пен Еуропада испан әдебиетінің зерттеулері аясында қызығушылықтың көп бөлігі Зайас шығармашылығына бағытталған. 2009 жылы Алтын ғасыр ғалымы Энн Дж. Круз Маргарет Р. Грирдің Зайас шығармашылығы туралы негізгі зерттеуін былайша қорытындылады: "Грир Зайас романға психоаналитикалық көзқарасты құптайды. "Тәуекел" сөзінің әр түрлі мағыналарына тоқталып, ол автордың оқырмандарды өзіне тарту қажеттілігін де, жыныстық құмарлықтың көркем шығарманы қалыптастырудағы рөлін де зерттейді". Мария де Заястың мәдени лабиринті атты тағы бір зерттеуінде Марина Браунли Заястың романдары барокколық мәдениеттің әсеріне қатты ұшырап, бірқатар парадокстармен бейнеленгенін айтады. Браунли Зайяның әйелдерінің өзі парадокс екенін түсіндіреді: әйелдер мінез-құлқы мықты, бірақ олардың ерекше жағымсыз жағдайларынан құтылуға жеткілікті күшті емес. Браунлидің айтуынша, Зайас зорлық-зомбылықтың көзі отбасы болып табылады деп сенген, бұл өз кезегінде үлкен институттың, инквизицияның жалғасы болды. Ол сондай-ақ де Зайяның әйелдері өш алу үшін күресуді және жыныстық, нәсілдік, жыныстық және таптық рөлдеріне қарсы тұруды таңдаған типтік емес әйелдер екенін атап өтті. XXI ғасырда бірнеше ғалымдар, соның ішінде Лиза Воллендорф та, Зайасқа назар аударды, және жақында Маргарет Р. Грир мен Элизабет Роудстың Зайастың бірнеше еңбектерінің жаңа аудармасы пайда болды. Браунлидің пікірлерін қайталай отырып, Лиза Фоллендорфтың "Денеге ие болу: Мария де Заяс" ерте заманғы феминизмде Заяс өзінің прозасын әйелдерге қатысты әлеуметтік көзқарасқа қарсы тұруға қолданды деп айтады. Фоллендорф Зайастың көркем суреттерді осы мақсатта пайдаланғанын айтады. Сондай-ақ, ол Зайастың әйелдердің тәуелсіздігі үшін пана ретінде монастырға деген сенімін зерттейді. Воллендорфтың айтуынша, Зайас өзгерісті өздігінен күтеді, сондықтан әйелдерді тәуелсіздікке ұмтылуға, ал ерлерді зорлық-зомбылық туралы білім алуға шақырады. Зайас Испаниядағы "гендерлік жүйе" аясында әйелдерге қатысты зорлық-зомбылық туралы жазу арқылы өзін ерекшелендірді, бұл өзгеріс үшін өте көпшілікпен қабылданған. Ол испан инквизициясының шегінде, әйелдер тығыз бақыланатын және қоғамның маңызды шешім қабылдауына қатысудан бас тартқан уақытта жазды. XVII ғасырдағы Испанияның патерналистік қоғамы әйелдердің көпшілігін үйде, монастырда немесе жезөкше үйінде ұстауға мәжбүр етті, және Зайас үшін ол артықшылыққа ие болып туылғаны және осындай өмір сүруден аулақ бола алғаны бақытты болды. Феминист ғалымдар оның бірінші томынан (Аморостік және үлгілік романдар) гөрі, екінші томы Desengaños amorosos әйелдерді "академия" сти�...
In 2009 Golden Age scholar Anne J. Cruz summarized Margaret R. Greer's major study of Zayas's work thus: "Greer brings a welcome psychoanalytical perspective to Zayas’ novellas. Focusing on the various meaning of 'desire,' she investigates both the author's need to win over readers, and the role that sexual desire plays in structuring the fiction." In another well known study, The Cultural Labyrinth of Maria de Zayas, Marina Brownlee argues that Zayas’s novelas were greatly influenced by Baroque culture, and were represented by a series of paradoxes. Brownlee explains how Zayas' women were themselves a paradox: the women were strong of character, but not strong enough to escape their particular negative situations. According to Brownlee, Zayas's belief was that the source of violence was the family, which was in turn an extension of a bigger institution, the Inquisition. She also points out that de Zayas' women were atypical females who chose to fight for revenge and defy their roles toward gender, race, sexuality, and class. In the 21st century, several scholars, including Lisa Vollendorf, have also focused their attention on Zayas, and recently a new translation of several of Zayas's works has appeared by Margaret R. Greer and Elizabeth Rhodes. Echoing Brownlee's comments, Lisa Vollendorf’s Reclaiming the Body: Maria de Zayas’ Early Modern Feminism argues that Zayas used her prose to challenge the social view toward women. Vollendorf claims that Zayas's use of vivid images were intended for this purpose. She also explores Zayas's strong belief in the convent as a haven for women's independence. According to Vollendorf, Zayas had little expectation for change to occur by itself, and she became a voice urging women to seek independence and men to educate themselves about violence. Zayas distinguished herself by writing about violence against women within the context of a "gender system" in Spain that was too universally accepted to change. She wrote within the confines of the Spanish Inquisition, during a time when women were closely monitored and kept from participating in any significant decision making in the society. The paternalistic society of 17th century Spain dictated the confinement of the majority of the women to the home, the convent, or brothels, and it was fortunate for Zayas that she was born into privilege and was able to avoid living this type of existence. Feminist scholars tend to find that more than her first volume (Amorous and Exemplary Novels), it was her second volume, Desengaños amorosos, that became a literary milestone by presenting women as intelligent people who could present and defend arguments in the style of an "academia." The women are independent and demonstrate that they do not need a male in order to discourse on intelligent topics, and furthermore, that they are more than capable of following the same practical ground rules and protocols as the men do. The general theme of the arguments is the mistreatment of women at the hands of men. This desire for female camaraderie and independence was contrary to most of the portrayals of women of the era, and was a unique way of portraying women in a world where the men of the society were looked to for guidance and leadership. Rhodes offers a post feminist analysis of Zayas's second collection of stories, uncovering fractures in what scholars tend to interpret as a pro women agenda. During much of the 20th century, the feminist literary canon in Spain was limited to one or two female writers. But Zayas and other writers of the 17th century, including her fellow Spaniards Ana Caro and Leonor de Meneses, as well as England's Aphra Behn, have been rediscovered by academics seeking to uncover or re discover other first rate works by unconventional voices. Given the vision and excellence of her work, the public's desire to know more about the mysterious life of Zayas is understandable. But it is this very lack of knowledge about her personal life which may prove advantageous to her legacy, because it places the reader's attention solely on her work.
Басылымдар
Маргарет Р. Грир мен Элизабет Роудс (ред. және т. б. ), Мария де Заяс и Сотомайор: Махаббат және көңіл күйсіздік туралы үлгілік әңгімелер (Чикаго, 2009) (Қазіргі Еуропаның алғашқы кезеңіндегі басқа дауыс).