Кіріспе

Планидиум - паразиттік өмір сүру тәсілі бар жәндіктер отрядының алғашқы инстарында кездесетін жәндік личинкасының арнайы түрі. Олар әдетте жалпақ, қатты склеротизацияланған (қатайған) және өте қозғалмалы болады. Планидиалдық кезеңнің функциясы - кейіннен пайда болатын личинкалар тамақтанатын қожайын табу, әдетте жәндіктер күбілегенше.

Этимология

Планидиум термині грек тіліндегі πλανής (planis) сөзінен алынған, бұл сөздің мағынасы "айнала жүретін" дегенді білдіреді. Планула термині де белгілі бір Cnidaria-ның бесікшіл личинкаларына қатысты қолданылған. Осыған сәйкес, planidium - мұндай бейімделудің жалпы атауы және ол белгілі бір түрге немесе морфологияға шектелмейді. Әр түрлі түрдегі пландиалар бір-бірінен форма жағынан әр түрлі болады. Meloidae тұқымдасының бірінші сатысындағы личинканың әр аяғында үш тырнағы бар, сондықтан оны триунгулин (көпшесі триунгула) деп атайды. Термин латын тіліндегі tri деген сөзден шыққан, бұл сөздің мағынасы үш, және ungula деген мағынасы қақап. Көнеге түсіп қалған triungulus (көпше triunguli) нұсқасы әлі де кездесіп қалуы мүмкін. Біркелкі терминологияның практикалық мақсаттары үшін, егер тар ерекше терминді қолдану үшін кейбір ерекше себептер болмаса, триунгулин, тек жалпы терминді планидиум пайдалану жақсы.

Функциясы мен пайда болуы

Планидиялар бірнеше отряд мүшелерінің кіші топтарында кездеседі, соның ішінде: Невроптера, Гименоптера, Колеоптера, Стрепсиптера және Диптера. Мысалы: невроптиктер отбасы Mantispidae; жуанқұрттар отбасы Meloidae және Ripiphoridae; және ұш отбасы Acroceridae, Bombyliidae, Nemestrinidae және Tachinidae. Гименоптерлер тобының мысалдары арасында Eucharitidae және Perilampidae паразиттік құйрық тұқымдастары бар. Барлық стрепсиптерлерде планидиалдық личинкалар бар. Бастапқыда Meloidae құрттар тұқымдасына жататын пландиаларға сілтеме жасап жасалған "triungulin" термині әдетте басқа құрттар немесе Strepsiptera тұқымдастарының ұқсас пландиалдық личинкаларына қолданылады. Бұл тек сипаттамалық және теориялық маңызы жоқ; басқа пландиалардан ешқандай тұжырымдамалық айырмашылықты білдірмейді.

Планидиалдық мінез-құлық

Өз түрлеріне байланысты, пландиалдар жапырақтары өтпелі қожайынды күтеді немесе белсенді түрде іздейді. Көптеген түрлерде планидиялар нақты қожайынның өмірлік сатысына қол жеткізу үшін форезияға тәуелді. Мысалы, олар қожайынның ересектер түрінде немесе оларды кейінгі инстарттары тамақтанатын жерге апаратын аралық векторда жүруге болады, олар құрттануға дайын болғанға дейін. Әдетте, мұндай пландиум кейін қоныс тегінің личинкасына кіреді, бірақ кейбір түрлер қоныс тегінің жұмыртқаларына шабуыл жасайды; мысалы, кейбір Meloidae саранчалар мен шегірткелердің жер асты жұмыртқаларымен қоректенеді, ал Mantispidae жәндіктердің жұмыртқалық қалталарымен қоректенеді. Форезияның таңғажайып мысалы - Мелое тұқымдасына жататын құрттардың пландиялары топ құрып, қоныс тектес аралардың жыныстық тартымдылығын еліктейтін феромон шығарады; еркек ара келіп, личинкалар массасымен жұптасуға тырысқанда, олар оның құрсағына көтеріледі, содан кейін олар өз кезегінде әйел араға, ақырында бал ара ұясына ауысады, онда олар қоныс тектес аралар личинкаларына шабуыл жасайды. Планидиялар қожайынның денесіне немесе ұясына кіргеннен кейін көп ұзамай-ақ көбеюі әдеттегі нәрсе, бірақ кейбір түрлер қожайын личинкасы өскенде одан әрі дамуды кейінге қалдырады. Кейінгі уақытта немесе кейін емес, алғашқы экдизис пландидиалды форманы пландиумнан ерекше ерекшеленетін қосымша личинка формасына өзгертеді; бұл личинканың одан әрі айналып кету қажеттілігін, тамақтанудың тиімділігін арттыру қажеттілігін көрсетеді. Морфологиялық өзгерістерге әдетте десклеротизация, личинкалардың аяқтары мен көздерінің жоғалуы жатады. Өмір тарихында личинканың қосымша, функционалдық жағынан ерекшеленетін түрін енгізу гиперметморфоздың мысалы болып табылады