Парламенттік келісімдерді тоқтату тактикасы

Кіріспе

Саяси тоқету тактикасы – саяси процедура.

Филибустер – бұл заң шығарушы органның бір немесе бірнеше мүшесінің ұсынылып отырған заң жобасы бойынша пікір таластың уақытын созу арқылы шешім қабылдауды кейінге қалдыру немесе толығымен жобалауға бағытталған саяси процедура. Оны кейде «заң жобасын сөзге батырып өлтіру» немесе «заң жобасын талқылап тоқтату» деп те атайды және заң шығарушы орган немесе басқа шешім қабылдау органындағы кедергі жасау түрі ретінде сипатталады.

Этимология

"Филибустер" термині түпкілікті голланд тіліндегі vrijbuiter ("freebooter", тонаушы және қарақшыл авантюрист) сөзінен туындайды, бірақ сөздің ағылшын тіліне қарызға алынуының нақты тарихы белгісіз. Оксфорд ағылшын тілінің сөздігі оның ең ертедегі белгілі қолданылуын 1587 жылғы "flibutors" деп сипатталған кітапта тапқан. 19 ғасырдың ортасынан соңына дейін "филибустер" термині американдық ағылшын тілінде "заң шығарушы жиналыстағы прогреске кедергі келтіру" мағынасында кеңінен қолданыла бастады. Рим сенатының барлық мәселелерді күн батуға дейін аяқтау қажеттігі туралы ережесі болғандықтан, Катонның әдейі ұзақ сөздері дауыс беруді кейінге қалдырудың тиімді тәсілі болды. Катон Юлий Цезардың саяси мақсаттарын тойтарыс беру үшін кем дегенде екі рет филибустерді қолдануға тырысты. Оппозицияда Тони Эбботтың Либералды-ұлттық коалициясы 2012 жылы лейбористік үкіметке қарсы сұрақтар уақытында филибустерлеу мақсатында регламентті тоқтатты. 2022 жылы либералды сенатор Микаэлия Кэш еңбек қатынастары заңдарын қабылдауды тежеу үшін комитет отырысында тоғыз сағаттық филибустерге қатысты.

Федералды

Канаданың Төменгі палатасында филибюстердің айқын мысалы 2011 жылдың 23 маусымы, бейсенбі күні мен 25 маусымы, сенбі күні аралығында болды. Канада Почтасының жұмыстан тоқтатылған қызметкерлеріне төрт жылдық еңбек шарты мен жалақы шарттарын міндеттейтін C-6 заң жобасының қабылдануын болдырмау мақсатында Жаңа демократиялық партия (ЖДП) 58 сағатқа созылған филибюстерлік сессия ұйымдастырды. ЖДП сол кездегі заңнама ұжымдық келіссөздерге кедергі келтіреді деп мәлімдеді. Атап айтқанда, ЖДП жалақы ережелеріне және заң жобасында көзделген міндетті арбитраж түріне қарсы болды. Төменгі палата 23 маусымда жазғы демалысқа шығуы тиіс болған, бірақ филибюстерге байланысты ұзартылған сессияда ашық қалды. ЖДП-нің 103 депутаты заң жобасын қабылдауды кешіктіру үшін кезекпен 20 минуттық сөздер айтып, содан кейін 10 минут сұрақтар мен пікірлерге арнады. Депутаттарға дауыс беру кезінде мұндай сөздерге рұқсат етілді, ал заң жобасын қабылдау үшін көптеген дауыс беру қажет болды. Канаданың Консервативтік партиясы Төменгі палатада көпшілік дауысқа ие болғандықтан, заң жобасы қабылданды. Бұл 1999 жылы Канаданың Реформа партиясы Британдық Колумбиядағы халықтардың келісімшарттары мәселесі бойынша өткізген филибюстерінен бергі ең ұзақ филибюстер болды. Консервативтік партияның парламент мүшесі Том Лукивски парламенттік комитеттердің жұмысын филибюстер арқылы тоқтату қабілетімен белгілі. Мұндай жағдайдың бірі 2006 жылдың 26 қазанында болды, ол Қоршаған орта және тұрақты даму жөніндегі тұрақты комитетте Киото келісімін іске асыру жөніндегі жеке мүше заң жобасын қарастыруға кедергі келтіру үшін шамамен 120 минут сөйледі. Ол сондай-ақ 2008 жылдың 5 ақпаны мен 7 ақпанында 2006 жылғы сайлау кезінде Консервативтік партияның рұқсат етілген науқан шығындарының лимитін асырып кеткені туралы айыптаулар бойынша тергеуді тоқтату үшін Процедура және палата істері жөніндегі тұрақты комитеттің отырыстарында шамамен 6 сағат сөйледі. Канададағы филибюстердің тағы бір мысалы 2014 жылдың басында болды, ол кезде ЖДП депутаты және вице-лидері Дэвид Кристоферсон үкіметтің C-23 заң жобасын, Әділ сайлау туралы заңды Процедура және палата істері комитетінде филибюстерледі. Оның филибюстері бірнеше отырысқа созылды, соңғысында ол 8 сағаттан астам сөйледі. Бұл оның заң жобасы бойынша бүкіл ел бойынша тыңдаулар өткізу туралы ұсынысын қолдау мақсатында жасалды, осылайша депутаттар Канада халқының пікірін ести алатын еді. Ақырында, консервативтік үкімет комитетте көпшілік дауысқа ие болғандықтан, оның ұсынысы қабылданбады, бірақ заң жобасы кейбір маңызды түзетулермен қабылданды. 2017 жылдың көктемінде Консервативтік және ЖДП оппозициялық депутаттары үкіметтің палата басшысы Бардиш Чаггердің ұсынысын тоқтату үшін бірікті, бұл Либералды үкіметтің оппозициялық партиялардың үкіметті жауапкершілікке тарту мүмкіндігін шектеу әрекеті деп саналды. Дэвид Кристоферсон консервативті Скотт Ридпен бірге осы филибюстердің жетекшілерінің бірі болды. Басқа да оппозициялық депутаттар филибюстерге елеулі үлес қосты, олардың ішінде Блейк Ричардс, Джон Натер және Джейми Шмале болды. Филибустер 21 наурыздан 2 мамырға дейін созылды, содан кейін Либералды үкімет ұсынысының ең даулы бөліктерінен бас тартты.

A dramatic example of filibustering in the House of Commons of Canada took place between Thursday June 23, 2011 and Saturday June 25, 2011. In an attempt to prevent the passing of Bill C 6, which would have legislated the imposing of a four year contract and pay conditions on the locked out Canada Post workers, the New Democratic Party (NDP) led a filibustering session which lasted for fifty eight hours. The NDP argued that the legislation in its then form undermined collective bargaining. Specifically, the NDP opposed the salary provisions and the form of binding arbitration outlined in the bill. The House was supposed to break for the summer on June 23 but remained open in an extended session due to the filibuster. The 103 NDP MPs had been taking it in turn to deliver 20 minute speeches – plus 10 minutes of questions and comments – in order to delay the passing of the bill. MPs are allowed to give such speeches each time a vote takes place, and many votes were needed before the bill could be passed. As the Conservative Party of Canada held a majority in the House, the bill passed. This was the longest filibuster since the 1999 Reform Party of Canada filibuster, on native treaty issues in British Columbia. Conservative Member of Parliament Tom Lukiwski is known for his ability to stall Parliamentary Committee business by filibustering. One such example occurred October 26, 2006, when he spoke for almost 120 minutes to prevent the Standing Committee on Environment and Sustainable Development from studying a private member's bill to implement the Kyoto Accord. He also spoke for about 6 hours on February 5, 2008, and February 7, 2008, at the Standing Committee on Procedure and House Affairs meetings to block inquiry into allegations that the Conservative Party spent over the maximum allowable campaign limits during the 2006 election. Another example of filibuster in Canada federally came in early 2014 when NDP MP and Deputy Leader David Christopherson filibustered the government's bill C 23, the Fair Elections Act at the Procedure and House Affairs Committee. His filibuster lasted several meetings, in the last of which he spoke for over 8 hours. It was done to support his own motion to hold cross country hearings on the bill so that MPs could hear what the Canadian public thought of the bill. In the end, given that the Conservative government had a majority at committee, his motion was defeated and the bill passed although with some significant amendments. In the spring of 2017 Conservative and NDP Opposition MPs united to filibuster a motion from Government House Leader Bardish Chagger arguing it was an attempt by the Liberal Government to limit the ability of opposition parties to hold the government to account. David Christopherson was again one of the leaders in this filibuster along with Conservative Scott Reid. Several other opposition MPs made significant contributions to the filibuster including, Blake Richards, John Nater, and Jamie Schmale. The filibuster lasted from March 21 until May 2 when the Liberal Government agreed to drop the most controversial elements of their proposal.

Ньюфаундленд және Лабрадор

Ньюфаундленд пен Лабрадор либералдық партиясының филибустерге түскен күлкілі жағдайы болды. Хабарға қарағанда, олардың «Ассамблея палатасында істеуге басқа шаруасы қалмағандықтан», консерваторлар мен ЖСДП партиясы заң жобасын қолдайтындарын немесе дауыс беретінін мәлімдегеннен кейін, өз бюджетін туралы тек өздері ғана пікір алмастырды.

Онтарио

Онтарио провинциясының заң шығару органы бірнеше маңызды филибустерлерге куә болды, бірақ екеуі оларды жүзеге асыру тәсілінің ерекшелігімен көзге түседі. Біріншісі 1991 жылғы 6 мамырда Майк Харрис жасаған әрекет болды, ол кейін премьер-министр болды, бірақ сол кезде оппозициялық Прогрессивті консерваторлар партиясының жетекшісі еді. Оның мақсаты премьер-министр Боб Рей басқаратын НДП үкіметі ұсынған бюджеттің қабылдануын тежеу болды. Бұл тактика 95-заң жобасын (әрі қарай «Зебра мүйізді моллюскі туралы заң») енгізуді қамтыды, оның тақырыбында провинцияның барлық көлдерінің, өзендерінің және ағындарының атаулары тізімделген. Заң жобасын ұсынған депутат тақырыбын оқығаннан кейін, палата хатшысының міндетті түрде оқыуынан бұрын, бұл филибустер күндізгі сессияның барлық уақытын алып, кешке дейін созылды. Осы тактиканың қайта қолданылуын болдырмау үшін, заң жобаларын ұсынуға арналған күн сайынғы уақыт 30 минутқа дейін шектелді. Заң шығарушы орган күндіз-түні жұмыс істеді, депутаттар кезекемен алмасып отырды. 4 сәуірде шаршаған және көбінесе ұйықтап жатқан үкімет мүшелері НДП ұсынған түзетулердің бірін қабылдауға рұқсат берді, нәтижесінде Этобикоктегі Кафон көшесінің тұрғындарына заң жобасы бойынша қоғамдық тыңдау өткізу құқығы берілді, бірақ үкімет кейіннен өз түзетулерімен осы шешімді жоққа шығарды. 6 сәуірде әліпбилік тәртіппен көшелердің тізімі «Е» әрпіне жетпеген кезде спикер Крис Стоквелл әр түзетудегі 220 сөзді әр жолы оқып шығудың қажеті жоқ екенін мәлімдеді, тек көше атауын айту жеткілікті. Әр түзетуге дауыс беру қажет болғандықтан, Зорра көшесіне 8 сәуірге дейін қол жеткізілмеді. Либералдық түзетулер бірінен соң бірі дауысқа салынды және жеңіліске ұшырады, соңында ұқсас қысқартылған тәсіл қолданылды, ал филибустер 11 сәуірде аяқталды.

Үндістан

Раджя Сабха (штаттар кеңесі) – Үндістанның екі палаталы заң шығарушы органының жоғарғы палатасы – кез келген мүше ұсынған жабылу туралы ұсыныс бойынша, палатаның қарапайым көпшілік дауысымен талқылауды аяқтауға мүмкіндік береді. Ал Лок Сабха (халық кеңесі) – төменгі палата – мүше талқылауды аяқтау туралы ұсыныс енгізгеннен кейін, талқылауды тоқтату мәселесін спикердің қалауына қалдырады.

Ирландия

2014 жылы Ирландияның Әділет министрі Алан Шаттер филибүстер жасады; ол тым көп сөйлеп шаршатып жіберді, сол себепті бұл оқиғаға «Дрон шабуылы» деген ат берілді.

Жаңа Зеландия

2000 жылдың тамызында Жаңа Зеландияның оппозициялық National және ACT партиялары Еңбек қатынастары туралы заң жобасына дауыс беруді баяулатып, кешіктірді, және кейбір жағдайларда маори тілінде дауыс берді (мұның ағылшын тіліне аударылуы қажет болды). 2009 жылы бірнеше партия Жергілікті өзін-өзі басқару (Оклендті қайта ұйымдастыру) заңына қарсылық танытып, үкіметтің Оклендтің жаңа кеңесін шұғыл түрде және талқылаусыз немесе комиссия қарауысыз құруына қарсылық білдірді. Олар мыңдаған түзетулер ұсынып, әрбір түзетуге дауыс беру қажет болғандықтан және маори тіліндегі дауыстарды ағылшын тіліне аудару қажет болғандықтан кешіктіру тактикасын қолданды. Түзетулерге кеңестің атын "Окленд Катчафайр Кеңесі" немесе "Родни Хид еске алу кеңесі" деп өзгерту, сондай-ақ "облыстық кеңестің өкілеттіктері" деген фразаны "қуат және күш" деп ауыстыру кірді.

Ұлыбритания

Ұлыбритания Парламентінің филипбостерлік маневр арқылы жеңіліске ұшыраған заң жобасы «сүрелеген» деп есептелуі мүмкін. Өкілдер палатасының регламентіне сәйкес, депутаттар талқыланып жатқан мәселеге немесе пікірталасқа тікелей қатысты нәрселерді ғана қамтуға тиіс. Өкілдер палатасы мен Лордтар палатасындағы филибустерлік әрекеттердің мысалдары: 1874 жылы Джозеф Гиллис Биггар ирландтық жазалау актілерін қабылдауды кешіктіру үшін Өкілдер палатасында ұзақ сөйлеуін бастады. 1880 жылы Ирландия парламенттік партиясының жетекшісі болған жас ирланд ұлтшыл депутаты Чарльз Стюарт Парнелл оған осы тактикада қосылды. Бұл тактика өте табысты болды және Парнелл мен оның депутаттары Парламентті Ирландияның өзін-өзі басқару мәселесіне назар аударуға мәжбүр етті. 1983 жылы Лейбористтік партияның депутаты Джон Голдинг британдық телекоммуникация заң жобасын талқылау кезінде түні бойы 11 сағаттан астам сөйледі. Алайда, ол тұрақты комитетте болғандықтан, палатада емес, тамақтану үшін үзіліс ала алды. 1998 жылдың 3 шілдесінде Лейбористтік партияның депутаты Майкл Фостердің «Жабайы сүтқоректілерді (итпен аң аулау) қорғау туралы» заң жобасы оппозицияның филибустерлік әрекеттерімен тоқтатылды. 2000 жылдың қаңтар айында консерваторлардың «Құзырсыздық туралы» заңға қарсылық көрсетуі премьер-министр Тони Блэрдің өкімет басындағы 1000-ші күні парламенттік жұмыстың тоқтатылуына әкелді. Алайда, күн тәртібінде премьер-министрдің сауалдары болғандықтан, сол кездегі консерваторлардың жетекшісі Уильям Хейг премьер-министрмен қарым-қатынас жасау мүмкіндігінен айырылды. 2007 жылдың 20 сәуірінде, жұма күні, Ақпараттық ашықтық туралы заңнан Парламент мүшелерін босатуға бағытталған жеке заң жобасын либерал-демократтар Саймон Хьюз және Норман Бейкер бастаған депутаттар тобы бес сағат бойы талқылады, осылайша парламенттік күннің уақыты бітіп, «заң жобасын жинақтың түбіне жіберді». Алайда, талқылауға басқа жеке заң жобалары болмағандықтан, ол келесі дүйсенбіде қайта қарастырылды. 2011 жылдың қаңтар айында Лейбористтік партияның Лордтар палатасының мүшелері, ең бастысы Джон Прескотт, Парламенттік дауыс беру жүйесі және сайлау округтері туралы 2010 жылғы заң жобасын 5 мамырда балама дауыс беру туралы референдум өткізуге мүмкіндік беретін 16 ақпанға дейін кешіктіруге тырысты. Сегізінші күні Лордтар палатасының қызметкерлері сегіз жылдан бері алғаш рет төсек-орындар мен сыбағалар дайындап, Лордтарға демалуға мүмкіндік берді. 2012 жылдың қаңтар айында консерваторлар мен Шотландия Ұлттық партиясының депутаттары Ұлыбританияны Орталық Еуропа уақытына көшіруге бағытталған 2010–12 жылдарғы күндізгі уақытты үнемдеу туралы жеке заң жобасын тоқтату үшін филибустерді пайдаланды. Филибустерлік әрекетке Джейкоб Рис Моггтың заңға түзету енгізуге тырысуы кірді, ол Сомерсет округіне Лондоннан 15 минут қалып қоятын жеке уақыт белдеуін беруді ұсынды. 2014 жылдың қарашасында консерваторлардың депутаты Филип Дэвис пен Кристофер Чоп жеке заң жобасын сәтті тоқтатып, оның негізінде жауап ретінде үйден қууға тыйым салынды. Дэвистің сөйлеуі вице-спикер Даун Примароло оның өкілеттігін елемегені үшін қысқартылды, ол Дэвиске бір сағатқа созылған сөзін аяқтауды бұйырды. Үкімет ұсынған жабылу туралы ұсыныс 60:0 есебімен қабылданбады, себебі жеткілікті дауыс болмады. 2016 жылдың қазан айында консерваторлардың министрі Сэм Гима Шотландия Ұлттық партиясының Джон Николсон демеушілік еткен заң жобасын тоқтатып, гомосексуалдық әрекеттер үшін тарихи айыптауларды кешірді (қазіргі таңда қылмыс емес), әрбір кешірімді жеке өтініш беруді талап ететін қолданыстағы заңды алмастырды. Өкілдер палатасындағы үздіксіз сөйлеудің рекордтық уақыты – алты сағат, ол 1828 жылы Генри Брогаммен орнатылды, бірақ бұл филибустерлік әрекет емес еді. ХХІ ғасырдағы рекордты 2005 жылдың 2 желтоқсанында Хендоннан Лейбористтік партияның депутаты Эндрю Дисмор орнатты. Дисмор консерваторлардың жеке заң жобасын тоқтату үшін үш сағат 17 минут сөйледі, ол «өздігінен әрекет ету заңы» болып табылатын Қылмыстық заңға (өзгерістер) (Мүлікті қорғау) заң жобасы еді. Дисмор 197 минут сөйлегенімен, ол өз сөзінде айтылған ойларға пікір білдіргісі келген басқа депутаттардың сөздерін үнемі қабылдады. Көптеген сұрақтарды қабылдау сөйлеу ұзақтығын жасанды түрде ұзартуы мүмкін және сөйлеуді ұзарту үшін тактика ретінде қолданылуы мүмкін. Англияның жергілікті біртұтас биліктерінде ұсыныс филибустерлік әрекет арқылы жабылуға жеткізілуі мүмкін. Бұл кеңесшілерге пікірталас үшін аз уақыт беруге, кеңес тарапынан жабылу ережелері бойынша дауыс беруге мәжбүрлемейді.

In the Parliament of the United Kingdom, a bill defeated by a filibustering maneuver may be said to have been "talked out". The procedures of the House of Commons require that members cover only points germane to the topic under consideration or the debate underway whilst speaking. Example filibusters in the Commons and Lords include:
In 1874, Joseph Gillis Biggar started making long speeches in the House of Commons to delay the passage of Irish coercion acts. Charles Stewart Parnell, a young Irish nationalist Member of Parliament (MP), who in 1880 became leader of the Irish Parliamentary Party, joined him in this tactic to obstruct the business of the House and force the Liberals and Conservatives to negotiate with him and his party. The tactic was enormously successful, and Parnell and his MPs succeeded, for a time, in forcing Parliament to take the Irish Question of return to self government seriously. In 1983, Labour MP John Golding talked for over 11 hours during an all night sitting at the committee stage of the British Telecommunications Bill. However, as this was at a standing committee and not in the Commons chamber, he was also able to take breaks to eat. On July 3, 1998, Labour MP Michael Foster's Wild Mammals (Hunting with Dogs) Bill was blocked in Parliament by opposition filibustering. In January 2000, filibustering directed by Conservative MPs to oppose the Disqualifications Bill led to the cancellation of the day's parliamentary business on Prime Minister Tony Blair's 1,000th day in office. However, since this business included Prime Minister's Questions, William Hague, the Conservative leader at that time, was deprived of the opportunity of a high profile confrontation with the Prime Minister. On Friday, April 20, 2007, a private member's bill aimed at exempting Members of Parliament from the Freedom of Information Act was 'talked out' by a collection of MPs, led by Liberal Democrats Simon Hughes and Norman Baker who debated for five hours, therefore running out of time for the parliamentary day and 'sending the bill to the bottom of the stack.' However, since there were no other private member's bills to debate, it was resurrected the following Monday. In January 2011, Labour peers, including most notably John Prescott, were attempting to delay the passage of the Parliamentary Voting System and Constituencies Bill 2010 until after February 16, the deadline given by the Electoral Commission to allow the referendum on the Alternative Vote to take place on May 5. On the eighth day of debate, staff in the House of Lords set up camp beds and refreshments to allow peers to rest, for the first time in eight years. In January 2012, Conservative and Scottish National Party MPs used filibustering to successfully block the Daylight Savings Bill 2010–12, a private member's bill that would put the UK on Central European Time. The filibustering included an attempt by Jacob Rees Mogg to amend the bill to give the county of Somerset its own time zone, 15 minutes behind London. In November 2014, Conservative MPs Philip Davies and Christopher Chope successfully filibustered a private member's bill that would have prohibited retaliatory evictions. Davies's speech was curtailed by Deputy Speaker Dawn Primarolo for disregarding her authority after she ordered Davies to wrap up his then hour long speech. A closure motion moved by the government, which was agreed to 60–0, failed due to being inquorate. In October 2016 Conservative Minister Sam Gyimah filibustered a bill sponsored by John Nicolson of the Scottish National Party that would pardon historic convictions for homosexual acts (which are no longer an offense), replacing an existing law that requires each pardon to be applied for separately. The all time Commons record for non stop speaking, six hours, was set by Henry Brougham in 1828, though this was not a filibuster. The 21st century record was set on December 2, 2005, by Andrew Dismore, Labour MP for Hendon. Dismore spoke for three hours and 17 minutes to block a Conservative private member's bill, the Criminal Law (Amendment) (Protection of Property) Bill, which he claimed amounted to "vigilante law". Although Dismore is credited with speaking for 197 minutes, he regularly accepted interventions from other MPs who wished to comment on points made in his speech. Taking multiple interventions artificially inflates the duration of a speech and thus may be used as a tactic to prolong a speech. In local unitary authorities of England a motion may be carried into closure by filibustering. This results in any additional motions receiving less time for debate by councilors instead of forcing a vote by the council under closure rules.

Солтүстік Ирландия

1936 жылы Солтүстік Ирландияның Өкілдер палатасында Томи Хендерсон (Шанкиллден тәуелсіз одақтас депутаты) Ассигнование туралы заң жобасы талқысында тоғыз жарым сағат бойы сөз сөйледі (сағат 4-ке дейін аяқталды). Бұл заң жобасы үкіметтік қаржыны барлық министрліктерге бөлуге арналғандықтан, кез келген мәселе талқылауға қатысты болатын, және Хендерсон осы мүмкіндікті пайдаланып, одақтастық үкіметке қатысты көптеген сын-ескертпелерін айтты.

Басқа

1897 жылғы 28 қазанда Брюньнің делегаты Отто Лехер Австрияның Рейхсрат ("Императорлық кеңесі") делегаттар палатасы алдында он екі сағат бойы үзіліссіз сөйледі, Венгриямен жаңаруға тиіс "Ausgleich" мәселесін қарауды тоқтату үшін. Марк Твен де қатысып, осы сөйлеу мен саяси ахуалды "Австриядағы қызықты уақыт" атты эссесінде сипаттады. Оңтүстік Родезия заң шығару жиналысында тәуелсіз депутат Ахрн Палли 1960 жылғы 22 қарашада Заң мен тәртіпті сақтау туралы заңға қарсы ұқсас филибүстер ұйымдастырды, бірақ ол заңға көптеген түзетулер енгізу арқылы жасалды, сондықтан ол басқа депутаттардың пікірлерімен араласатын бірнеше жеке сөздерден тұрды. Палли жиналысты кешкі сағат 8-ден ертеңгі сағат 12:30-ға дейін жалғастырды. Филиппин Сенатында Nacionalista партиясының өкілі Роселлер Лим филиппин Сенаты тарихындағы ең ұзақ филибүстерді өткізді. 1963 жылғы сәуірде Филиппин Сенатының Президенті сайлауында ол 18 сағаттан астам уақыт трибунада тұрып, АҚШ-тан келуі тиіс партияласы Алехандро Альмендрасты күтті. Сенаттың жартысын құрайтын Nacionalista партиясы Фердинанд Маркостың Сенат Президенті болып сайлануына кедергі келтіргісі келді. Оған тіпті дәретханаға да баруға рұқсат берілмеді, сондықтан Альмендрас келгенше киімдеріндегі физиологиялық қажеттіліктерін өтеуге мәжбүр болды. Ол партияласы Эулохио Родригеске дауыс берді, ал Альмендрас келген кезде, шаршаудан кейін сессия залынан мүшелер көтеріп шығарды. Бірақ Альмендрас Маркосқа дауыс берді, және ол Nacionalista партиясының он жылдан астам билігінен кейін Сенат Президенттігін тартып алды. 2010 жылғы 16 желтоқсанда Австрияның Жасылдар партиясының Вернер Коглер бюджет комитеті алдында сөйлеген сөзінде бюджеттің кемшіліктерін және соңғы жылдары биліктегі партиялардың (Социал-демократиялық партия және Австрия халық партиясы) кемшіліктерін сынады. Филибүстер 12 сағат 42 минутқа созылды (сағат 13:18-де басталып, таңғы сағат 2-ге дейін сөйледі), осылайша партияласы Мадлен Петровичтің бұрынғы рекордын бұзды (1993 жылғы 11 наурызда 10 сағат 35 минут), содан кейін регламент өзгертілді, сөйлеу уақыты 20 минутқа дейін шектелді. Бірақ бұл Коглердің сөйлеуіне кедергі келтірмеді.

On October 28, 1897, Otto Lecher, Delegate for Brünn, spoke continuously for twelve hours before the Abgeordnetenhaus ("House of Delegates") of the Reichsrat ("Imperial Council") of Austria, to block action on the "Ausgleich" with Hungary, which was due for renewal. Mark Twain was present, and described the speech and the political context in his essay "Stirring Times in Austria". In the Southern Rhodesia Legislative Assembly, Independent member Ahrn Palley staged a similar filibuster against the Law and Order Maintenance Bill on November 22, 1960, although this took the form of moving a long series of amendments to the Bill, and therefore consisted of multiple individual speeches interspersed with comments from other Members. Palley kept the Assembly sitting from 8 PM to 12:30 PM the following day. In the Senate of the Philippines, Roseller Lim of the Nacionalista Party held out the longest filibuster in Philippine Senate history. On the election for the President of the Senate of the Philippines in April 1963, he stood on the podium for more than 18 hours to wait for party mate Alejandro Almendras who was to arrive from the United States. The Nacionalistas, who comprised exactly half of the Senate, wanted to prevent the election of Ferdinand Marcos to the Senate Presidency. Prohibited from even going to the comfort room, he had to relieve in his pants until Almendras' arrival. He voted for party mate Eulogio Rodriguez just as Almendras arrived, and had to be carried off via stretcher out of the session hall due to exhaustion. However, Almendras voted for Marcos, and the latter wrested the Senate Presidency from the Nacionalistas after more than a decade of control. On December 16, 2010, Werner Kogler of the Austrian Green Party gave his speech before the budget committee, criticizing the failings of the budget and the governing parties (Social Democratic Party and Austrian People's Party) in the last years. The filibuster lasted for 12 hours and 42 minutes (starting at 13:18, and speaking until 2:00 in the morning), thus breaking the previous record held by his party colleague Madeleine Petrovic (10 hours and 35 minutes on March 11, 1993), after which the standing orders had been changed, so speaking time was limited to 20 minutes. However, it did not keep Kogler from giving his speech.

Сенат

Филибустер – АҚШ Сенатының қуатты заңнамалық құралы. Сенат ережелері сенаторға немесе сенаторларға қалаған уақытында және кез келген тақырыпта сөйлеуге рұқсат береді, егер «дұрыс сайланған және ант берген сенаторлардың үштен екісі» (әдетте 100 сенатордың 60-ы) Сенаттың XXII ережесіне сәйкес талқылауды аяқтау үшін клотураны қолданбаса. Филибустерге жасалған әрекет сәтсіз аяқтаса да, процедура Сенат отырысында уақытты алады. Оны қолдаушылар «Сенаттың жаны» деп атайды. Бұл процедура АҚШ Конституциясында тікелей көрсетілмеген, тек 1806 жылы Сенат ережелеріне өзгеріс енгізу арқылы теориялық тұрғыдан мүмкін болды және 1837 жылға дейін қолданылмады. Сенаттың алғашқы екі ғасырының көп бөлігінде сирек қолданылған, ол 1970-ші жылдары күшейтілді, және әсіресе 2010-шы жылдардан бері көпшілік, филбустер қаупі туғанда және клотураны қолдану әрекеттері сәтсіз аяқталғанда, басқа мәселелерге көшу арқылы филбустерлерден қашуға бейім. Осының салдарынан, соңғы онжылдықтарда барлық маңызды заңнамалар (бюджеттік келісімдерден басқа, олар үшін 51 дауыспен қарапайым көпшілік жеткілікті) қабылдану үшін 60 дауысқа ие болуын қажет етеді. Қазіргі Сенат ережелеріне сәйкес, филбустерді өзгерту немесе шектеу – бұл Сенат ережелерін өзгерту болып табылады, ол өзі филбустерленуі мүмкін, және филбустерді тоқтату үшін қатысқан және дауыс берген сенаторлардың үштен екісінің (ант бергендердің үштен бірі емес) дауысы қажет. Сондай-ақ, қарсыластары «ядролық опцияны» қолданады. 2013 жылдың 21 қарашасында демократтар бақылайтын Сенат 52-ге қарсы 48 дауыспен атқарушы және сот тағайындамаларының филбустерін тоқтату үшін бұрын қажет болған үштен екі бөлігінің орнына көпшілік дауыс беруді қажет етуге келісті (Жоғарғы Сот судьяларына қатысты емес). 2017 жылдың 6 сәуірінде республикашылдар бақылайтын Сенат 52-ге қарсы 48 дауыспен Жоғарғы Сот судьяларының тағайындамаларының филбустерін тоқтату үшін көпшілік дауыс беруді қажет етуге келісті. Заңнама бойынша филбустерді тоқтату үшін үштен екі бөлігі (60 дауыс) басымдық әлі де қажет. Президент болған кезінде Дональд Трамп заңнама үшін 60 дауыс талабына бірнеше рет қарсылық білдірді. Трампқа қарсылық білдіріп, Сенаттағы көпшілік көшбасшысы Митч Макконнелл заңнама үшін филбустерді жоймауға уәде берді; 2017 жылдың сәуірінде 61 сенатордың кең ауқымы (32 республикашыл, 28 демократ және бір тәуелсіз) 60 дауыс шегін қолдайтынын және заңнама үшін филбустерді жоюға қарсы екендігін білдіретін хатқа қол қойды. 2022 жылдың 19 қаңтарында демократтар бақылайтын Сенат филбустерді өзгерту туралы дауыс берді. Алайда, дауыс беру 52-ге қарсы 48 нәтижесінде сәтсіз аяқталды, себебі демократ сенаторлары Джо Манчин мен Кирстен Синема бас тартты.

The filibuster is a powerful legislative device in the United States Senate. Senate rules permit a senator or senators to speak for as long as they wish and on any topic they choose, unless "three fifths of the Senators duly chosen and sworn" (usually 60 out of 100 senators) bring debate to a close by invoking cloture under Senate Rule XXII. Even if a filibuster attempt is unsuccessful, the process takes floor time. Defenders call the filibuster "The Soul of the Senate". The procedure is not enumerated in the U. S. Constitution, only became theoretically possible with a change of Senate rules in 1806, and was not used until 1837. Rarely used for much of the Senate's first two centuries, it was strengthened in the 1970s, and especially since the 2010s the majority has preferred to avoid filibusters by moving to other business when a filibuster is threatened and attempts to achieve cloture have failed. As a result, in recent decades this has come to mean that all major legislation (apart from budget reconciliation, which requires a simple 51 vote majority) now requires a 60 vote majority to pass. Under current Senate rules, any modification or limitation of the filibuster would be a rule change that itself could be filibustered, with two thirds of those senators present and voting (as opposed to the normal three fifths of those sworn) needing to vote to break the filibuster. and the nuclear option by opponents. On November 21, 2013, the Democratic controlled Senate voted 52 to 48 to require only a majority vote to end a filibuster of all executive and judicial nominees, excluding Supreme Court nominees, rather than the three fifths of votes previously required. On April 6, 2017, the Republican controlled Senate voted 52 to 48 to require only a majority vote to end a filibuster of Supreme Court nominees. A three fifths (60 vote) supermajority is still required to end filibusters on legislation. While president, Donald Trump spoke out against the 60 vote requirement for legislation on several occasions. In opposition to Trump, then Senate Majority Leader Mitch McConnell committed to not abolish the filibuster for legislation; in April 2017, a broad mix of 61 senators (32 Republicans, 28 Democrats, and one independent) signed a letter stating their support for the 60 vote threshold and their opposition to abolishing the filibuster for legislation. On January 19, 2022, the Democratic controlled Senate voted to change the filibuster. The vote, however, failed 52–48, due to the defection of Democratic Senators Joe Manchin and Kyrsten Sinema.

Өкілдер Палатасы

АҚШ Өкілдер палатасында филибустер (шектеусіз пікірталас құқығы) 1842 жылға дейін қолданылды, содан кейін пікірталас уақытын шектейтін тұрақты қағида қабылданды. Азшылықтың қолданған тактикасының бірі – кворумның жоғалуы еді, бірақ спикер Томас Брэкет Рид 1890 жылы оны жойды. Өкілдер палатасының мүше саны Сенаттан әлдеқайда көп болғандықтан, палата ереке пікірталасты бақылау және дауыс беруді кешіктіру мен тоқтату үшін бұрынғырақ шаралар қабылдады. «Сиқырлы минут» партия жетекшілеріне қалаған уақытқа дейін сөйлеуге мүмкіндік береді, осы мүмкіндікті Кевин Маккарти 2021 жылы «Жақсырақ құру» заңына қарсы сөйлеу арқылы Өкілдер палатасы тарихындағы ең ұзақ сөйлеу рекордын (8 сағат 33 минут) орнату үшін пайдаланды.

Франция

Францияда сөйлеу уақыты шектеулі болғандықтан, регламенттік сұрақтар (rappels au règlement) және, әсіресе, түзетулер парламенттік кедергі жасаудың жиі қолданылатын құралдары болып табылады. 2006 жылдың тамызында солшыл оппозиция «Gaz de France» мен «Suez» компанияларының бірігуіне мүмкіндік беру үшін француз мемлекетіне тиесілі «Gaz de France» үлесін 80%-дан 34%-ға дейін төмендетуге бағытталған заң жобасына 137 449 түзету ұсынды. Әдеттегі парламенттік процедура бойынша барлық түзетулерді қарауға 10 жыл уақыт қажет болар еді. Франция Конституциясы үкіметке мұндай парламенттік кедергілерді жеңу үшін екі мүмкіндік береді. Біріншісі – бастапқыда 49-баптың 3-тармағын қолдану, оған сәйкес заң сенімсіздік дауысына қол жеткізілмесе қабылданатын еді (2008 жылғы шілдедегі реформа нәтижесінде бұл құқық бюджеттік шаралармен және әрбір кезекті сессияда (қазаннан маусымға дейін) бір заң жобасымен шектелді. Бұл реформаға дейін 49-баптың 3-тармағы жиі қолданылатын, әсіресе үкімет Ұлттық Ассамблеяда мәтінді қолдау үшін жеткілікті дауысқа ие болмаған, бірақ сенімсіздік дауысынан аулақ болуға мүмкіндік алған жағдайларда). Екіншісі – 44-баптың 3-тармағы, осы арқылы үкімет өзі мақұлдамаған немесе ұсынбаған барлық түзетулер бойынша бірден дауыс беруге мәжбүрлей алады. Ақырында, үкімет бұл екі процедураның ешқайсысын қолдануға қажеттілік тумады. Парламенттік талқылау басталған кезде солшыл оппозиция дауыс беру процесін жалғастыру үшін барлық түзетулерін кері тартып алды. «Филибастер» тоқтатылды, себебі «Gaz de France» жекешелендіруіне қарсылық жалпы халықтан қолдау таппаған сияқты көрінді. Бұған қоса, бұл жекешелендіру заңы 2007 жылғы президент сайлауында солшылдар үшін саяси аргумент ретінде пайдаланылуы мүмкін еді. Шындығында, «Халық қозғалысы үшін одақ» (UMP) партиясының төрағасы, ішкі істер министрі, бұрынғы қаржы министрі және болашақ президент Николя Саркози бұрын француз үкіметінің «Gaz de France» компаниясындағы үлесі 70%-дан төмендемейтінін уәде берген еді.

In France, since the duration of speeches themselves are limited, points of order (rappels au règlement) and, especially, amendments are popular tools for parliamentary obstructionism. The record number of amendments occurred, in August 2006, the left wing opposition submitted 137,449 amendments to the proposed law bringing the share in Gaz de France owned by the French state from 80% to 34% in order to allow for the merger between Gaz de France and Suez. Normal parliamentary procedure would require 10 years to vote on all the amendments. The French constitution gives the government two options to defeat such a filibuster. The first one was originally the use of the article 49 paragraph 3 procedure, according to which the law was adopted except if a majority is reached on a non confidence motion (a reform of July 2008 resulted in this power being restricted to budgetary measures only, plus one time each ordinary session – i. e. from October to June – on any bill. Before this reform, article 49, 3 was frequently used, especially when the government was short a majority in the Assemblée nationale to support the text but still enough to avoid a non confidence vote). The second one is the article 44 paragraph 3 through which the government can force a global vote on all amendments it did not approve or submit itself. In the end, the government did not have to use either of those procedures. As the parliamentary debate started, the left wing opposition chose to withdraw all the amendments to allow for the vote to proceed. The "filibuster" was aborted because the opposition to the privatisation of Gaz de France appeared to lack support amongst the general population. It also appeared that this privatisation law could be used by the left wing in the presidential election of 2007 as a political argument. Indeed, Nicolas Sarkozy, president of the Union pour un Mouvement Populaire (UMP – the right wing party), Interior Minister, former Finance Minister and future President, had previously promised that the share owned by the French government in Gaz de France would never go below 70%.

Чили

1993 жылы Тәуелсіз Демократиялық Одақтың өкілі Хорхе Улоа Вальпараисодағы Депутаттар Палатасында алты сағаттық сөйлеу жасады, бұл Пабло Лонгейраның Консепсьон қаласынан келіп, Жоғарғы Соттың үш судьясын импичментке дауыс беруіне мүмкіндік берді. Сондай-ақ Джорджио Джексон (екеуі де сол түнгі жартысына дейін COVID-19 байланысы бойынша алдын ала карантинде болды) Конгресске келіп, отырысқа қатысты. Христиан-демократ Хорхе Сабаг Чилан қаласында болды және сол күні ертерек ПЦР-тест тапсырды; бастапқыда отырысқа қатысудан бас тартқанмен, Христиан-демократиялық партия басшылығы оны Вальпараисоға сапар жасауға көндірді, ол Джексон мен Винтерден кейін сол түні келді. Олардың дауыстары Пиньераны импичментке салу үшін маңызды болды.

Гонконг

Заңнамалық кеңесте (LegCo) 1999 жылы, Қолдау тапқаннан кейін алғашқы филибюстерлік әрекет, қалалық қызметтерді ұйымдастыру жөніндегі заң жобасын екінші оқылымда қараған кезде орын алды. Бұл заң жобасы, ішінара сайланған қалалық және аймақтық кеңестерді таратуға бағытталған. Кейбір үкіметтік партия өкілдерінің қатыспамауы заң жобасын қабылдау үшін жеткілікті қолдау болмайтынын ескергендіктен, үкіметтік партия өкілдері, сол кездегі Конституциялық істер жөніндегі министр Майкл Сюэнмен бірге филибюстерлік тактика қолданды. Бұл, заң жобасына қатысты дауыс беруді келесі күнгіге шегерді, соның арқасында қатыспаған депутаттар да дауыс беруге мүмкіндік алды. Демократиялық лагерь бұл филибюстерді сынға алғанымен, Гонконгты жақсарту және дамыту үшін демократиялық альянстың (DAB) өкілі Лау Конг Вах, оны қорғап, «филибюстер парламенттік жиналыста толығымен қабылданады» деді. Демократиялық лагерь өкілдері Гуанчжоу-Шэньчжэнь-Гонконг жоғары жылдамдықты темір жолының құрылысын қаржыландыру мәселесін талқылаған кезде, өте ұсақ мәселелер бойынша көптеген сұрақтар көтеріп, заң жобасын қабылдауды 2009 жылдың 18 желтоқсанынан 2010 жылдың 16 қаңтарына дейін кешіктірді. Заң шығарушы кеңес ғимаратын мыңдаған жоғары жылдамдықты темір жолға қарсы наразылық білдіргендер қоршап алды. 2012 жылы Альберт Чан мен Вонг Юк Ман «Халық билігі» партиясынан Заңнамалық кеңес (өзгерту) заң жобасына 1306 түзету ұсынды. Бұл заң жобасы, депутаттардың отставкасынан кейін қайта сайлауға қатысуына тыйым салуға бағытталған. Бұл заң жобасы, «Бес сайлау округінің референдумы» деп аталған оқиғаға жауап ретінде жасалды, онда демократиялық лагерьден бес депутат отставкаға келіп, сайлау реформасын ілгерілету үшін халықтың қолдауын алу мақсатымен қайта сайлауға қатысты. Демократиялық лагерь бұл заң жобасына қарсы күресіп, оны азаматтардың саяси құқықтарын шектеу деп қарады. Филибустердің нәтижесінде, LegCo түзетулерді талқылау үшін бірнеше түн бойы жұмыс істеді. 2012 жылдың 17 мамырында таңертең LegCo төрағасы (Жаспер Цанг) LegCo ішкі регламентінің 92-бабына сілтеме жасай отырып, талқылауды тоқтатты: «Осы регламентте көзделмеген жағдайларда, Кеңесте қолданылатын тәртіп пен процедураны Төраға шешеді, ол қажет деп санаса, басқа заң шығарушы органдардың тәжірибесіне сүйене алады». Нәтижесінде, заң жобасына енгізілген барлық түзетулер қабылданбады және заң қабылданды. Филибустерді шектеу мақсатымен, DAB өкілі Ип Квок Хим 2013 жылы Қаржы комитеті мен оның екі кіші комитетінің регламентін өзгерту арқылы әрбір мүшенің бір ғана ұсыныс енгізуіне шектеу қоюға тырысты. Пандемократиялық лагерьден шыққан 27 депутат 1,9 миллион түзету ұсынды. Хатшылық, ұсыныстардың фактілерін және дұрыстығын тексеруге 408 ай (әрқайсысы 156 жұмыс сағатын қамтиды) қажет екенін есептеді, ал егер төраға барлық түзетулерді қабылдаса, дауыс беруге екі сағаттан тұратын 23,868 отырыс қажет болады.

The first incidence of filibuster in the Legislative Council (LegCo) after the Handover occurred during the second reading of the Provision of Municipal Services (Reorganization) Bill in 1999, which aimed at dissolving the partially elected Urban Council and Regional Council. As the absence of some pro Establishment legislators would mean an inadequate support for the passing of the bill, the Pro establishment Camp filibustered along with Michael Suen, the then Secretary for Constitutional Affairs, the voting of the bill was delayed to the next day and that the absentees could cast their votes. Though the filibuster was criticised by the pro democracy camp, Lau Kong wah of the Democratic Alliance for the Betterment and Progress of Hong Kong (DAB) defended their actions, saying "it (a filibuster) is totally acceptable in a parliamentary assembly." Legislators of the Pro democracy Camp filibustered during a debate about financing the construction of the Guangzhou Shenzhen Hong Kong Express Rail Link by raising many questions on very minor issues, delaying the passing of the bill from December 18, 2009, to January 16, 2010. The Legislative Council Building was surrounded by thousands of anti high speed rail protesters during the course of the meetings. In 2012, Albert Chan and Wong Yuk man of People Power submitted a total of 1306 amendments to the Legislative Council (Amendment) Bill, by which the government attempted to forbid lawmakers from participating in by elections after their resignation. The bill was a response to the so called 'Five Constituencies Referendum, in which 5 lawmakers from the pro democracy camp resigned and then joined the by election, claiming that it would affirm the public's support to push forward the electoral reform. The pro democracy camp strongly opposed the bill, saying it was seen a deprivation of the citizens' political rights. As a result of the filibuster, the LegCo carried on multiple overnight debates on the amendments. In the morning of May 17, 2012, the President of the LegCo (Jasper Tsang) terminated the debate, citing Article 92 of the Rules of Procedure of LegCo: In any matter not provided for in these Rules of Procedure, the practice and procedure to be followed in the Council shall be such as may be decided by the President who may, if he thinks fit, be guided by the practice and procedure of other legislatures. In the end, all motions to amend the bill were defeated and the Bill was passed. To ban filibuster, Ip Kwok him of the DAB sought to limit each member to move only one motion, by amending the procedures of the Finance Committee and its two subcommittees in 2013. All 27 members from pan democracy camp submitted 1.9 million amendments. The Secretariat estimated that 408 man months (each containing 156 working hours) were needed to vet the facts and accuracy of the motions, and, if all amendments were admitted by the chairman, the voting time would take 23,868 two hour meetings.

Италия

Италияда филибүстерлік ежелгі дәстүрлерге ие және көбінесе заң мәтіндеріне, мысалы, ұсыныстар мен түзетулерге қатысты пікір-таластар арқылы көрініс береді.

Иран

Иран мұнайын ұлттықтандыру кезінде Ұлттық фронт депутаты Хоссейн Маккидің сөзді кешіктіру тактикасы төрт күнге созылды, бұл Иран Мәжілісіндегі британдық жақтастар мен монархистерді әрекетсіз қалдырды. Дауыс беруге жол бермеу үшін Хоссейн Макки бастаған оппозиция филибүстерлік тактика қолданды. Макки төрт күн бойы елдің AIOC компаниясымен болған ауыр тәжірибесі мен заң жобасының кемшіліктері туралы сөйледі. Төрт күн өткен соң мерзім бітіп, пікірсайыс ешқандай қорытындыға келмеді. Заң жобасының тағдыры келесі Мәжілісте шешілуге тиіс болды.

Оңтүстік Корея

Оңтүстік Кореяның оппозициялық заң шығарушылары 2016 жылдың 23 ақпанында терроризмге қарсы заң жобасын кешіктіру мақсатында филибүстер бастады. Олардың пікірінше, бұл заң Ұлттық барлау қызметіне артық билік беруге және азаматтардың жеке өміріне қол сұғуға алып келеді. 2 наурызда аяқталған филибүстер жалпы сомасы 193 сағатты құрады, содан кейін заң жобасы қабылданды. Оңтүстік Кореяның 20-шы заң шығарушы сайлауы филибүстерден 2 ай өткен соң өтті, нәтижесінде оппозициялық Кореяның Минжу партиясы биліктегі Саенури партиясынан көп мандат иеленді.

Испания

Каталония парламентінде оппозициялық заң шығарушылар 2017 жылдың 6 қыркүйегінде тәуелсіздік референдумының кешігуіне бөгет жасау мақсатында филибүстерге кірісті.

Медиа

BBC, "Филібастер", BBC News, 2005 жылдың 16 шілдесі. BBC, "Парламент депутатының ұзақ сөйлеуі заң жобасын тоқтатып қалды", BBC News, 2005 жылдың 2 желтоқсаны.