Кіріспе

1975 жылғы көктемгі шабуыл, ресми түрде 1975 жылғы көктемгі жалпы шабуыл және көтеріліс деп аталады, бұл Вьетнам соғысындағы Солтүстік Вьетнамның соңғы шабуылдары, ол Вьетнам Республикасының капитуляциясына әкелді. Фуаң Лонг провинциясын басып алған алғашқы табыстан кейін Солтүстік Вьетнам басшылығы Вьетнам Халық Армиясының (ВАХА) шабуылдау аясын ұлғайтып, 10 және 18 наурыз аралығында Орталық таулы аймақтағы Буон Ма Тхуо қаласын басып алды. Бұл операциялар 1976 жылы жалпы шабуылға дайындық ретінде қарастырылды. Буон Ма Тхуотқа шабуылдан кейін Вьетнам Республикасы бүкіл елді қорғауға мүмкіндігі жоқ екенін түсінді және Орталық таулы аймақтан стратегиялық түрде кері шегінуді бұйырды. Алайда Орталық таулы аймақтан кері қашу сәтсіз болды, өйткені босқындар әскерилермен атыс астында қашып кетті, көбінесе таулы аймақтан жағалауға дейінгі бір ғана тас жолмен. Бұл жағдайды бұрмалаушы бұйрықтар, командалық және бақылаудың болмауы, жақсы басқарылған және агрессивті жау, Орталық таулы аймақтағы Оңтүстік Вьетнам күштерінің басым бөлігінің толық жеңілуі мен жойылуына әкелді. Сол сияқты, солтүстік провинцияларда да құлдырау орын алды. ARVN құлдырауының жылдамдығына таңғалған Солтүстік Вьетнам өзінің солтүстік күштерінің басым бөлігін 350 миль (563 км) оңтүстікке көшірді, содан кейін Оңтүстік Вьетнамның астанасы Сайгонды өз уақытында басып алып, марқұм президенті Хо Ши Миннің туған күнін атап өту және соғысты аяқтау үшін. Оңтүстік Вьетнам әскерлері астананың айналасына топтасып, Фанранг пен Сюань Люктағы негізгі көлік хабтарын қорғады, бірақ күресті жалғастыруға саяси және әскери ерік-жігердің жоғалуы барған сайын айқын болды. Саяси қысымға ұшырап, Оңтүстік Вьетнам президенті Нгуен Ван Тхью 21 сәуірде Солтүстік Вьетнамға көбірек бейімделген жаңа көшбасшы олармен келіссөздерді қайта ашады деген үмітте отставкаға кетті. Алайда, тым кеш болды. Саигонның оңтүстік-батысында IV корпус салыстырмалы түрде тұрақты болды, оның күштері ВК-ның бөлімшелерінің провинциялық астаналарды басып алуына кедергі келтірді. PAVN-дің сапбастары Сайгонға кіргеннен кейін, Оңтүстік Вьетнам үкіметі, Дьюнг Ван Миннің басшылығымен, 1975 жылы 30 сәуірде берілді.

Стратегиялар

1973 жылдың қаңтарында Париж бейбіт келісімдеріне қол қою Оңтүстік Вьетнамдағы ұрыстарды тоқтатпады, өйткені екі жақ та атысты тоқтатуды бұзып, мүмкіндігінше көп аумақты бақылауға алуға тырысты. Аумақ болашақтағы келіссөздер мен қайта бірігуге бағытталған күш-жігерде халықты бақылауға мүмкіндік берді. Соғыс аз емес еді. Мысалы, Солтүстік Вьетнамның үш кезеңді "жерді басып алу және халықты тырмалау" науқанына стратегиялық тиімді орындарды басып алу үшін төрт дивизия көлеміндегі шабуылдар кірді. Париж келісіміне сәйкес құрылған Халықаралық бақылау және қадағалау комиссиясына (ICCS) атысты тоқтату туралы келісімнің орындалуын бақылау міндеті жүктелген болатын. Алайда, мүшелер арасындағы консультация мен бірауыздық қағидалары жағдайды бақылауға немесе атысты тоқтатуды тоқтатуға бағытталған кез келген әрекетті тоқтатты, ал ICCS құрылғаннан кейін бірнеше ай ішінде ешқандай мәнді түрде жұмыс істемеді. 1973 жылдың соңында Ханой басшылығы арасында болашақ әскери саясат туралы маңызды пікірталас болды, өйткені Вьетнам Коммунистік партиясының Орталық комитеті оңтүстіктегі күш-жігердің жетістіктерін бағалау үшін жиналды. PAVN штаб бастығы генерал Ван Тьен Дунг пен Қорғаныс министрі Во Нгуен Гиап әдеттегі әскери операцияларды қайта бастауға қатты шақырды, ал пассивтіліктің артуы армияның моральына әсер ететінін ескертті. Алайда, премьер Фам Ван Донг операцияларды қайта бастау солтүстіктегі қайта құру үшін қажетті маңызды ресурстарды сарқындырады деп қорқытты. Бұл пікірталастың соңғы нәтижесі 21-ші қарар болды, ол бейбіт келісімдер жасалғаннан бері ARVN-ге жоғалған аумақты қайтарып алу және Оңтүстік Вьетнамның әскерилері мен американдық үкіметтің реакциясын тексеру үшін Оңтүстік Вьетнам күштеріне "стратегиялық рейдтер" жүргізуге шақырды. Жаңа саясаттың алғашқы соққылары 1974 жылдың наурыз мен қараша айлары аралығында коммунистер Кванг-Дюк провинциясындағы және Биен-Хоадағы ARVN күштеріне шабуыл жасаған кезде болды. Ханой басшылары америкалық B 52 Stratofortress бомбалаушыларының соққылары жүзеге аспай қалған кезде мұқият және алаңдаушылықпен бақылады. Алайда, бұл операциялар кезінде ПАВН әскери бастаманы қайтадан қабылдады, біріктірілген қару-жарақ операцияларында тәжірибе жинады, ARVN күштерін сарқып, оларды көп мөлшерде оқ-дәрі жұмсауға мәжбүр етті және кез-келген жаңа шабуыл үшін жақындау жолдары мен секіру нүктелерін алды. Оңтүстік Вьетнам президенті Нгуен Ван Тхю атысты тоқтату туралы келісімге қатысты өз ұстанымын "Төрт но" деп жариялады: коммунистермен келіссөздер жүргізілмейді; Вьетнамның әскери емес аймағының (ДМЗ) оңтүстігінде коммунистік саяси іс-әрекеттер болмайды; коалициялық үкімет болмайды; және Солтүстік Вьетнамға немесе Уақытша революциялық үкіметке (РРҮ) аумақтарды тапсыру болмайды. Тхью әлі де болса президент Ричард Никсонның келісімнің бұзылуы орын алса, Американың әуе күшін қақтығысқа қайта енгізу туралы берген уәдесіне сенді. Сондай-ақ, АҚШ-тың қаржылық және әскери көмегі бұрынғы деңгейде жалғасады деп болжалды. Алайда 1973 жылдың 1 шілдесінде АҚШ Конгресі Лаоста, Камбоджада және Вьетнамда тікелей немесе жанама АҚШ-тың жауынгерлік іс-әрекеттеріне тыйым салатын CaseChurch түзетуін қабылдады. 7 қарашада заң шығарушы филиал Никсонның Соғыс өкілеттігі туралы заңға вето қоюын болдырмады. 1972-1973 жылдары Оңтүстік Вьетнам АҚШ-тан 2,2 миллиард доллар көмек алды. 1973-1974 жылдары бұл көрсеткіш 965 миллион долларға дейін қысқарды, яғни 50 пайыздан астамға қысқарды. Никсонның саяси қиындықтары (әсіресе Уотергейт скандалы) және Вьетнам саясаты бойынша заң шығарушы және атқарушы билік арасындағы өсіп келе жатқан қарама-қайшылық Оңтүстік Вьетнамның үмітін төмендетуге аз көмектесті. Сайгон басшылығындағы кейбір адамдар өз бағаларында реалистік болды. Вьетнам Республикасы Әуе күштері (РВНАФ) генерал Донг Ван Хуеннің айтуынша: "Біздің басшыларымыз АҚШ Конгрессі оны тыйым салғаннан кейін де АҚШ әуе шабуылына сенуді жалғастырды. Олар өздерін алдады". Көмектің азаюы шоқы 9 тамызда, оңтүстік вьетнамдық тәуелсіздіктің кепілі Ричард Никсонның қызметінен кетуіне мәжбүр болғанда, күшейтілді. 1973 жылдың қазан айында арабтардың мұнай эмбаргосы басталды, ал 1973-1974 жылдардағы мұнай шогы Оңтүстік Вьетнам экономикасын едәуір жойған инфляцияның үлкен кезеңіне әкелді. Тхюдің өкілі телеинтервьюда үкімет инфляциядан "көгеріп" жатқанын мойындады. Инфляцияның бір салдары Оңтүстік Вьетнам үкіметі өз жауынгерлер�...

АРВН

Париж келісімдеріне қол қойылғаннан кейін Оңтүстік Вьетнам үкіметі Американың Enhance және Enhance Plus бағдарламаларының нәтижесінде әлемдегі төртінші ірі әскери күшті пайдаланды. Ұлт 753 миллион долларлық жаңа ұрыс және көлік ұшақтары, бронетранспорттық көліктер, тікұшақтар, артиллерия құралы және басқа да жабдықтар алды. Саигон қару-жарақ тасымалдарын жылы қабылдады, бірақ жеткілікті дайындықтың болмауы және АҚШ-тан қосалқы бөлшектер, отын және оқ-дәрілер үшін тәуелділік техникалық қызмет көрсету мен логистикалық мәселелерге әкелді. Оңтүстік Вьетнам әскерлері, әрине, оңтүстіктегі ПАВН / Вьет Конг (ВК) күштерімен біріктірілген бір жарым миллионға жуық әскери киім киген. Бірақ олардың 482 мыңға жуығы аймақтық немесе халықтық күштерге тиесілі, бұл ұйымдарда сенімділік екі түрлі. Тіпті, төменгі сан да адастыратын. Қалған 200 мың адам ғана әскери қызметте болды. Қалғандары оларды қолдау үшін қажетті әкімшілік және логистикалық "құйрықта" болды (әрине, белсенді PAVN және VC күштерінің көп бөлігі Хо Ши Минь жолында, кез-келген заманауи армия сияқты, әуе кемелеріне қарсы желілер, әкімшілік және т.б. ARVN әрқашанда ер адамдарды қатарға ұстауда қиындықтарға тап болды, бірақ 1973-1975 жылдары бұл мәселе эпидемиялық шамаға жетті. Мысалы, 1974 жылы тек қана 65 пайыз рұқсат етілген жұмысшылар жұмыс істеді. Ұлт офицерлер корпусы әлі де болса кәсіби қабілеттеріне емес, саяси адалдықтарына байланысты генералдарды көтеріп, ұстап тұрудан зардап шекті. Офицерлердің арасында жемқорлық пен қабілетсіздік кең тараған, кейбіреулері оны "өнер түріне дейін көтерді". АҚШ-тың көмегін қысқартуы әскери қызметтің тиімділігіне тікелей әсер етті. Бұрын күн сайын 100 оқ атуға рұқсат етілген артиллерия батареясы күніне төрт оқ атуға дейін қысқарды. Әр ARVN сарбазы айына 85 оқ алуға ғана шектелген. Отынның жетіспеушілігі мен қосалқы бөлшектердің жетіспеушілігіне байланысты Оңтүстік Вьетнамның тікұшақтары мен жүк ұшақтарының ұшулары 50-70 пайызға дейін қысқарды. Президент Тхюдің "аумақты берілмеу" бұйрығына байланысты армия 600 мильдік шекара бойымен жерді қорғау шегіне дейін созылды. Тіпті, елдің стратегиялық резервтері, әуеде және теңізде демианттар дивизиясы тұрақты қорғаныс рөлінде болды. Американдықтар жылдам қозғалыс пен жауынгерлік күшті қолдануды үйреткен ARVN-дің бұл екі жағынан да күшін жоғалтып барады. Әскери жағдай Оңтүстік Вьетнам экономикасының құлдырауынан және қалаларға қашушылардың көптеп ағылуынан асқан. Сол кезеңде солтүстік вьетнамдықтар 1972 жылғы Пасхалық шабуыл кезінде болған шығындардан қайта қалпына келді. Олар өздерінің адамдарын алмастырып, техникаларын жаңа совет және қытай әскери көмегімен жаңғыртты. 1973 жылы Солтүстік Вьетнамға коммунистік блок елдері 2,8 миллион тонна тауар (330 миллион доллар) әкелді, бұл өткен жылмен салыстырғанда 50 пайызға өсті. 1974 жылы бұл сома 3,5 миллион тоннаға (400 миллион АҚШ долларына) дейін өсті (CIA мәліметтері бойынша), ал Оңтүстікке жылына 965 миллион долларға дейін қысқарды, 2,2 миллиард доллардан төмендеді. Нәтижесінде Оңтүстік Вьетнамның жоғалтуларды қалпына келтіру және / немесе әскери күшін күшейту мәселесі көп болған кезде, Солтүстік Вьетнамның екеуін де істеуге қиындықтары болған жоқ.

PAVN

1974 жылдың аяғында Солтүстік Вьетнамның Бас штабы I және II корпустардың тактикалық аймақтарында Оңтүстік Вьетнамның командалық және бақылау құрылымына сәйкес келетін екі армия корпусының штабын құрды. Оңтүстіктегі тәуелсіз ПАВН пехоталық полктерінің көпшілігі де дивизиялық құрылымдарға біріктірілді. АҚШ қорғаныс атташесі кеңсесінің (DAO) (MACV орнына 1973 жылы құрылған, DAO-ның 50 офицері мен ер адамдары Оңтүстік Вьетнамға барлық әскери көмекті үйлестірді) баяндамасы PAVN өзінің стратегиялық резервін екі дивизиядан жетіге дейін арттырды деп қорытындылады. PAVN жоғарғы қолбасшылығы сондай-ақ олардың логистикалық желісін жақсарту қажеттігін мойындады. 1973 жылы Лаостың оңтүстік-шығысындағы Хо Ши Мин жолыны басқаратын 559-шы көлік тобы Trường Sơn тауларынан шығысқа және тікелей Оңтүстік Вьетнамға кеңейту туралы бұйрық алды. Жаңа логистикалық жол, 613-ші дәліз, Оңтүстік Вьетнамның ішінде ДМЗ-дан Люк-Ниньге дейін созылады. Жаңа кеңейтуді құрудан басқа, 559-шы бүкіл желісін жаңартты, Париж келісімінен кейін қайта құрылған заманауи механикаландырылған армияны орналастыру үшін барлық ауа райына, қатты беті бар жолдарды салды. Бұл жұмысты аяқтау үшін екі жыл қажет болды, бірақ Солтүстік Вьетнамнан оңтүстікке қарай ұрыс орнына адам тасымалдауға қажетті уақыт төрт айдан үш аптаға дейін қысқартылды. Жаңа Солтүстік Вьетнамның ең қауіпті ерекшеліктерінің бірі - Оңтүстік Вьетнамда құрылған әуе қорғанысы желісі, ол 1975 жылы радармен басқарылатын қару жүйелерімен жабдықталған жиырма екі полк пен SA 2 бағыт-бағдар және SA 7 Grail әуе кемелеріне қарсы зымырандардан жасақталған. Мұндай жүйелер RVNAF-қа үлкен кедергі болды, өйткені оның ұшақтары осындай қауіп-қатерлерге қарсы тұру үшін жабдықталмаған. Нәтижесінде, коммунистік логистикалық жинақтауға РВНАФ әуе тығырығы мүмкін емес болды және барлау ұшулары минималды болды. Активті барлаудың болмауы Солтүстік Вьетнамның күш-қуатын және ниеті туралы бағалауды әлдеқайда қиындатты. Алайда, ПАВН-нің броньды және ауыр артиллерия күштерінің жетіспеушілігі, бұл ARVN-нің қатты күшейтілген полк және дивизия базалық лагерлеріне шабуыл жасау үшін маңызды болды, бұл 1974 жылдың қазан айында Политбюроға ұсынылған жоспарды жасаған Бас штабтың жоспаршыларының ойларына қатты әсер етті. Көп көңіл ARVN-нің оқ-дәрі тапшылығының Оңтүстік Вьетнамның құлдырауында атқарған рөліне аударылды, бірақ PAVN-де осындай тапшылық болған-болмағаны белгісіз. Кеңес және Қытайдың әскери көмегі, әсіресе "жаулау қарулары" (кері және артиллерия) санатында, Париж келісімінен кейін айтарлықтай төмендеді. Сонымен қатар, ПАВН-дің көп бөлігі қаруы мен артиллериясы нашар жағдайда болды, ал қосалқы бөлшектер аз болды. PAVN-дің көпшілік артиллериялық бөлімшелері, әсіресе оңтүстікте, әлі күнге дейін жеңіл минометпен, кері қайтармайтын тапаншамен немесе бір түтіктіктік зымыранды пулеметтермен жабдықталған. COSVN операциялар аймағында, елдің оңтүстік жартысынан тұратын, жеті жаяу әскер дивизиясы (3-ші, 4-ші, 5-ші, 6-шы, 7-ші, 8-ші және 9-шы) және бір корпус штабы (4-ші корпус) тек бес батальон далалық артиллериямен қамтамасыз етілді, олардың екеуі аз оқ-дәрісі бар АҚШ жасақтаған қару-жарақпен жабдықталды және үш төмен қарулы батальон. PAVN 2-ші корпусы, оның үш жаяу әскер дивизиясына жататын үш артиллерия полкімен, корпус артиллерия бригадасымен, танк бригадасымен және жеке бронетанк батальонымен, 1975 жылдың сәуірінде Сайгонға шабуыл жасауға шыққанда, барлығы 89 танк пен бронетранспортер мен 87 артиллерияны сүйрейтін. ARVN және PAVN танктері мен ауыр артиллериясы (дала артиллериясы және калибрі 85 мм немесе одан үлкен минометтер) оқ-дәрі жетіспеушілігіне ұшырады. PAVN генерал Ван Тьен Дунг 1973 жылмен салыстырғанда 1974 жылғы ARVN "жарату күші бомба мен оқ-дәрі жетіспеушілігінің салдарынан 60 пайызға жуық азайды. АҚШ-тың көмегінің азаюы қуыршақ әскерлерінің жауынгерлік жоспарларын жүзеге асыруы мен күштерін арттыруын мүмкін емес етті". Өрт қуатын азайту келесі жылы жалғасты, өйткені ARVN оқ-дәрілерді үнемдеуге тырысты. 1974 жылдың шілдесінен 1975 жылдың наурызына дейінгі ауыр шайқастарда ARVN айына орташа есеппен 18 267 тонна оқ-дәрі жұмсады, бұл 1972 жылы айына 66 500 тоннаға қарағанда 72% -дан астамға азайды. Екінші жағынан, 1974 жылы ПАВН-дің ауыр артиллерия және танк оқ-дәрілерінің барлық қоры, оның ішінде алдыңғы қоймаларда және ПАВН-дің стратегиялық резервтерінде жауынгерлік бөлімшелер ұстаған барлық оқ-дәрілер 100 000-ға жуық болды. Жауынгерлік қару-жарақ мәселесі со�...

275 науқан (Орталық биік жерлер науқаны)

Генерал Дунг Буон Ма Тхуоны басып алу жоспарын әзірлеген болатын. "Бұғалған лотос" деп аталатын бұл ұрыс мақсаты - оңтүстік вьетнамдықтардың шеткі позицияларынан аулақ болып, бірінші кезекте негізгі нысанаға соққы беру, "гүл бүршігі сияқты жапырақшаларын баяу ашады". Бұл жорыққа қатысқан 75 000 - 80 000 ПАВН әскерінің жоспары алдымен Буон Ма Тхуоны 14, 19 және 21-ші автомобиль жолдарын кесіп, Оңтүстік Вьетнамның күш-жігерін жою арқылы оқшаулау болды. 320-дивизия солтүстіктегі форпостарды бейтараптандыруға және Фуонг Дук әуеайлағын басып алуға тиіс болды. 10-шы дивизияның миссиясы 14-ші жол бойындағы қалаға негізгі шабуылды жүргізу болды. Плейкудан өз әскерлеріне басшылық жасайтын ІІІ корпус командирі генерал-майор Фам Ван Фуға Солтүстік Вьетнамның шабуылдары туралы жеткілікті ескертулер берілді, бірақ оларға шынайы мән берілмеді. Фу Солтүстік Вьетнамның күрделі байланыс шарадасымен және ПАВН-нің Буон Ма Тхуоға қарай қозғалыстары оны Pleiku деген шын мақсаттан аластату үшін жасалған диверсиялық операциялар деп сенді. Сондықтан Буон Ма Тхуоның қорғанысы бір Рейнджерлер тобы мен Халықтық және өңірлік күштердің бөлімшелеріне (шамамен 4000 адам) тапсырылды. Наурыздың басында оларды 23-ші дивизияның 53-ші полкі күшейтті. Буон Ма Тхуо үшін шайқас 1975 жылы 10 наурызда басталды. Артиллерияның қатаң бомбалауынан кейін 10-дивизия қалаға тез кіріп, оқ-дәрі қоймасын басып алды. Сол күні кешке 316-дивизия қала орталығы үшін шайқасқа кірісті. 13-і күні Арменияның 44-ші полкі, 23-ші дивизиясы және 21-ші рейнджерлер тобының батальоны, қоршалған қалаға көмек көрсету үшін, Буон Ма Тхуоның шығысына қарай 32 шақырым қашықтықтағы Фуок Анға тікұшақпен жеткізілді. Басты қатарында мыңдаған босқындар мен әскерилерге тәуелді адамдар биік жерлерден қашып бара жатқан жолға кіріп, көп ұзамай 10-дивизиямен кездесті. Оңтүстік Вьетнамның шабуылы ыдырап, әскерлері кері шегінді, олар да азаматтық көшіп-қонуға қосылды. 18 наурызда ПАВН Фуок Анды басып алды, бұл Буон Ма Тхуоға жету үмітін жойды. Содан кейін Дарлак провинциясы тұтастай Солтүстік Вьетнамның бақылауына түсті. ARVN күштері PAVN-нің шығысқа қарай жағалаудағы жазық жерлерге тез басуын болдырмау үшін тез арада позициясын ауыстыруға кірісті. Соңғы талдауда, биік жерлердің құлдырауы үшін кінә генерал Фуда, ол дұрыс ақпарат бойынша әрекет етуден бас тартты және ол өзінің қателігін түсінгенде, оқиға орнына күшейтулерді жіберу тым кеш болды. Армиясының әлсірегенін түсінген президент Тхю наурыздың басында Вашингтонға делегация жіберіп, экономикалық және әскери көмекті арттыруды өтінді. Оңтүстік Вьетнамдағы АҚШ елшісі Грэм Мартин Республиканың қорғанысына қосымша көмек көмектеседі деп сенген, сонымен қатар Вашингтонға барып, президентке Джеральд Р. Фордқа жағдайды ұсынды. АҚШ Конгресі экономиканы қалпына келтіруден ақшаны жоғалған іс деп санаған нәрсеге аударудан тартыншақтап, 1975 жылға арналған $1,45 миллиард әскери көмек пакетін 700 миллион долларға дейін қысқартты. Алайда, президенттен бастап Форд әкімшілігі Тиуаны "Конгресс өздері қысқарған қаражатты қалпына келтіреді деген түкке тұрғысыз арман" деп атаған тарихшы Арнольд Айзекс деп атады.

Қайта бағалау

Президент Тхю қысымның күшейгенін сезінді. Ол өзінің ең жақын кеңесшілерінің бірінің сөзімен айтқанда, "күмәнді, құпиялы және өзіне қарсы төңкеріс жасауға әрдайым дайын". Оның жеке өмірін одан сайын оқшаулауына байланысты "қалыпты адамдардың қызметі, тиісті жұмыс, кеңес және үйлестіру" жоққа шығарыла бастады. 11 наурызға, Буон Ма Тхуоға шабуыл жасалғаннан кейінгі күні, Тхю АҚШ үкіметінен сұраған 300 миллион долларлық қосымша көмек пакетін алуға үміт жоқ деген қорытындыға келді. Осыған байланысты ол генерал-лейтенант Джан Ван Куан мен генерал Вьен қатысқан кездесу өткізді. Әскери жағдайды қарағаннан кейін Тхю Оңтүстік Вьетнамның шағын масштабтағы картасын шығарды және қарулы күштерді "тек ең маңызды халық көп және гүлденген аймақтарды ұстау және қорғау" үшін қайта орналастыру мүмкіндігін талқылады. Содан кейін Тхю картада ең маңызды деп санаған аумақтарды сызды - III және IV корпустардың барлық тактикалық аймақтары. Сонымен қатар, ол қазіргі уақытта ПАВН/ВК бақылауында болатын және қайтадан басып алу керек болатын аумақтарды атап өтті. Бұл операциялардың орналасуының кілті табиғи ресурстардың шоғырлануы болды күріш, каучук, өнеркәсіп және т.б. Бұл аймақтар сондай-ақ континенттік шельфте мұнай табылған жағалау аймақтарын қамтиды. Бұл аймақтар Тионың сөздерімен айтқанда: "Біздің қол сұғылмайтын орталық жеріміз, ұлттық бекінісіміз". Сайгон үкіметі үшін маңызды шешім екі күннен кейін Кам Ран буынында Тхю мен генерал Фу арасындағы кездесу кезінде қабылданды. Тхю Плейку мен Кон Тумды тастап, оларды қорғап тұрған күштер демографиялық жағынан маңызды Бан Ме Тхуоны қайтарып алу үшін қайта орналастырылатын болады деп шешті. Фу президентке ПАВН-дің блоктау әрекеттерін ескере отырып, қайта орналастыруға болатын жалғыз жолдың аз пайдаланылатын 7В провинцияаралық жолы екенін, бұл жолдың елеусіз қалдырылған, тар, қиыр жол (әрине, ағаш кесу жолы) және оның бойымен бірнеше көпірлер құлаған. Осы арада генерал Дунг Ханойға өз күшін Кон-Тум мен Плейкуны басып алуға бағыттап жатқанын айтты. Ханойда Ле Дунь Бас штабқа қысым жасап, биік таулы аймақта қалыптасқан жағдайды пайдаланып қалуға шақырды. Мұссонды маусымға дейін екі ай қалды, сонда әскери операциялар тоқтатылады. Саигонның әлсіздігі мен АҚШ-тың жауабының деңгейін ескере отырып, одан әрі стратегиялық табыстар мүмкін болып көрінді.

Орталық таулы аймақтағы апат

Содан кейін генерал Фу әскери корпус көлеміндегі әскерлер, техника және көліктер колоннасын беймәлім жолмен шамамен 160 миль (257 км) таулар мен жоталар арқылы Nha Trang-қа қарсы шабуыл жасауға тырысу үшін жылжытудың үлкен міндетіне тап болды. Бұл күш 44-ші АРВН полкінің бір батальонынан, бес рейнджер тобынан, 21-ші танк эскадрильясынан, екі 155 мм артиллерия батальонынан, бір 175 мм батальонынан және Халықтық және өңірлік күш бөлімдерінен тұрады. Сонымен қатар, пойызда 20-шы ұрыс инженерлік тобының және 231-ші тікелей қолдау тобының адамдары мен жабдықтары болады. Алайда Фуның құпиялылықпен тым айналысуы бастаудан бастап бұл әрекетті құртты. Операциялық жоспарлау оған өз үлесін қосқан немесе білетін бірнеше сенімді бағыныстыларға ғана шектелген. Қызметкерлер жұмысы жоқ еді. Мысалы, ІІ корпустың штаб бастығы Плейку мен Кон-Тумды тастау туралы жоспар туралы мүлдем білмейтінін мойындады. Колоннаның өзі ІІ корпус рейнджерлерінің қолбасшысына тапсырылды. Көшудің алғашқы екі күні (16 және 17 наурыз) күш-жігер жақсы өтті, бірақ Хау Бонда тасталған қалалардан келген босқындар мен әскери конвойлар соқтығысып, тұрып қалды. Жауынгерлік инженерлер Даранг өзенінің арғы жағындағы понтондық көпірді салуға мәжбүр болды. Сол түні ВК-ның күштері 200 мыңнан астам әскер мен босқындардың "көз жасының конвойы" деп аталатын қатарын тосқауылдай бастады. Бастапқыда Оңтүстік Вьетнамның кері қайтқанынан таңғалған генерал Дунг өзінің 320-дивизиясына бағананың флангін соққыға жіберуді бұйырды, ал жағалау күштері оның алға жылжуын тоқтатуға асықты. 968-ші дивизияға Плейку арқылы өтіп, шегінудің құйрығына соққы беру туралы бұйрық берілді. Келесі күні колонна тек 15 миль (24 км) жүріп, PAVN жол тосқауылдарына тап болды. Сол кезден бастап халық тек қана алға ұмтылып, алға қарай қозғала берді. "Олар бізге барлық нәрсемен соққы берді", - деді рейнджер-әскери Нгуен Ван Сау, артиллериялық снарядтардың, миномет ұшақтарының және ракеталардың жойқын жауын-шашынды сипаттап, бұл жау орманнан босқындардың ағысына ұшып кетті. Тюй Хоадан 20 шақырым жердегі Дьа Ранг өзеніне жеткенде, бағанаға понтондық көпірді тікұшақпен көтеру керек болды. 22 наурызға қарай көпір аяқталды, бірақ көптеген ПАВН бөлімшелері блоктау позициясына көшкендіктен, алға жылжу қауіпті болды. Әскери-теңіз күштері ауа райының нашарлауы салдарынан қозғалысқа барынша қолдау көрсетпеді. 27 наурызда соңғы жолды бөгеу жеңіліп, сағат 21:00-де тұңғыш көліктер Туй Хоаға кірді. "Бұл жолғы қайғылы оқиғадан алғашқы қатарға қанша адам аман қалғанын ешкім білмейді". Плейкудан шыққан 60 мың әскердің тек 20 мыңы ғана жағалауға жетті деп есептеді ARVN. Басты бет Жаңалықтар 180,000-ға жуық бейбіт тұрғындар жотадан қашып кетті, бірақ олардың тек 60,000-ы ғана аман қалды. Құрылысқа қатыспағандарды ПАВН әскерлері өлтірді немесе тұтқынға алды. Орталық таулы аймақтан шегіну стратегиялық масштабтағы жеңіліске айналды. Кем дегенде "75 пайыз II корпустың жауынгерлік күші, соның ішінде 23-ші жаяу әскер дивизиясы, сондай-ақ Рейнджер, броня, артиллерия, инженерлік және сигнал бөлімшелері он күн ішінде қайғылы түрде жұмсалды". Буон Ма Тхуоны қайтару жоспарланған операциясы ешқашан жүзеге аспады, өйткені ІІ корпустың оны жүзеге асыру үшін ешқандай құралы болмады. Жеңіл жеңіске қол жеткізген ПАВН 10-шы, 316-шы және 320-ші дивизиялары жағалауға қарай қозғала бастады. Олардың алдында тек қана жағалауға дейінгі тау өткелдерін қорғауға тағайындалған 22 дивизия тұрды. Алайда наурыз айының соңында бұл ПАВН бөлімшелері Хуэ мен Данангқа жетеді. 30 наурызда 22-дивизияға эвакуация үшін Qui Nhơn жағалауына бару туралы бұйрық берілді. Солтүстік Вьетнам әскерлері солтүстіктен шабуыл жасады және дивизияның екі полкі жағалауға дейін күресіп, оларды жинап алуы керек болды. 1 сәуір күні сағат 02:00-де дивизияның қалған бөлігі теңіз арқылы шығарылды. Екі полк полковнигі, эвакуациядан бас тартқаннан кейін, кері қайтудан немесе берілуден гөрі өз-өзіне қол жұмсауға шешім қабылдады. Дивизияның үшінші полкі, 47-ші, Фу Катта тұзаққа түсіп, ауыр зардап шекті, әскерлерінің жартысына жуығын жоғалтты. Кейіннен Вунг-Тауда қайта топтасқанда, 22-ші корпустың саны 2000 адамнан сәл ғана асып кетті, оның командирі де берілуден гөрі өзін-өзі өлтіруді таңдады. 13 наурызда Сайгон қаласында өткен кездесуде президент Тхюға Трэнь және жаңа ІІІ корпус қолбасшысы генерал-лейтенант Нгуен Вань Тоан әскери жағдай туралы баяндады. Содан кейін Тхю ұлттық бірігу жоспарын ұсынды. Трэнь өз �...

Сюань Лұқ

25 наурызға қарай Солтүстік Вьетнамның Политбюросы Сайгонға қарсы соңғы шабуыл жасау үшін 1976 жылға дейін күтудің қажеті жоқ деп санады. Генерал Дунгқа "құмырсқа режимін" талқандап, соғысты аяқтау үшін майданды ұқыпты жоспарлау мен әдепті дайындаудың ұзақ уақыттан бері қалыптасқан ілімінен бас тартуға бұйрық берілді. Бұл мақсатқа жетудегі жалғыз кедергі оның солтүстік күштерін 370 миль (595 км) (Солтүстік Вьетнамдағы резервтік дивизиялар 1000 миль (1609 км) оңтүстікке қарай жылжытуы керек еді) астана Сайгонға шабуылға қатысу үшін. Соғыстың ең күрделі логистикалық қажыр-қайратының бірінде ол дәл осылай істеді. 7 сәуірде Ле Дюк То Политбюроның өкілі ретінде соңғы шайқастарды қадағалау үшін Лок Нинге жақын Дунгтың штаб-пәтеріне келді. Дунг пен оның штабы негізінен Траның бастапқы жоспарын бейімдеп, 4-ші корпус басқаратын үш бұрышты шабуылды дайындады, ол Хюань Люктағы маңызды тас жол қиылысын, Лонг Хан провинциясының астанасы және "Сайгонға кіретін қақпаны" басып алады. Көшпелі жолды басып алу Бьен-Хоаға (Ол жерде Оңтүстік Вьетнамның қалған оқ-дәрілерінің 60 пайызы сақталған) және Сайгонның стратегиялық шығыс жағына жол ашады. Бұл күш "Данангты жаулап алған" генерал Ле Тронг Тонның қол астында болды. Сайгонның назарын аудару және Сюань Люктың күшеюіне жол бермеу үшін, жақында белсендірілген 223-тактикалық топ 4-жолды кесіп, Сайгонды Меконг дельтасынан ажыратады. Сонымен қатар, 3-ші корпус Тьи Нинь маңында тағы бір диверсиялық операция жүргізді. Бұл әрекетті қолдау үшін басқа ПАВН элементтері қалаға батыс пен оңтүстіктен жақындады. Жаңа шабуылға кодтық атау берілмегендіктен, Дунг оны Хо Ши Мин кампаниясы деп атауды ұсынды. Политбюро 14 сәуірде келісті. Ле Дюк То сол кезде Солтүстік Вьетнам президенті Тоң Дюк Таңның Дунг генералға айтқан хабарын жеткізді: "Сіз жеңуге тиіссіз. Әйтпесе, қайтып келмеңдер". Сюань Люкты қорғау 18-ші дивизияға, 5-ші дивизияның 8-ші полкіне, 3-ші бронетанкті бригадаға, екі рейнджер және екі артиллерия батальонына және 81-ші әуеде демалыстағы рейнджер тобына тапсырылды. 8 сәуірде басталған бір апталық ұрыс Сюань Люк пен оның айналасында өршіп, бүкіл шабуылдың ең маңызды жекпе-жегіне айналды. Алғашқы шабуылды ПАВН 341-ші және 3-ші дивизиялары жүргізді, олар қалаға бас жарып шабуыл жасады, бұл бұрын кеңінен қолданылған тактика, қорғаушыны тез жеңу үмітімен. Алайда, олар екі апта бойы қатты қарсылық пен тиімді оттық қолдау көрсеткеннен кейін шабуылды тоқтатуға мәжбүр болды, бұл оларға қымбат шықты. Одан кейін шабуылшыларды 7-дивизия күшейтті. 1-ші автожол бойындағы қалаға жіберілген ARVN бронетанкті жұмыс тобының тыйым салуынан кейін 1-ші әуеде жүретін бригада қала сыртына тікұшақпен жеткізілді. Оңтүстік Вьетнам соғысқа 25000 сарбазды, олардың қалған резервтік күштерінің үштен бірін жіберді. Солтүстік Вьетнамның шабуыл басталғаннан бері алғаш рет, RVNAF үнемі қорғанысқа тиімді әуе көмегін көрсетті. Тіпті генерал Дунг та "душманның қасарысқылығына" таңғалды. 14 сәуірде генерал Дунг Ханойдан жаңа нұсқаулар алды. "Біз Хо Ши Миннің туған күнін тойлау үшін Сайгонға барғанымыз жөн". Бұл мерзімге - 19 мамырға - бір ай ғана қалды. Осы кезде Дунг Сюань Люк қорғанысынан өтіп, Биен Хоа әуе базасын бомбалауды бастады, бұл әуе көмегін тоқтатты. PAVN сонымен қатар бастапқы мақсатын өзгертті, тікелей қалаға шабуыл жасаудың орнына, олар Хюань Люк маңындағы заставаларға шабуыл жасап, оларды қиратып, 18-дивизияны күшейтуден айырды. Қоршаумен қауіптене отырып, 18-дивизия 2-жол бойында оңтүстікке шегінуді жүзеге асырды. Үш аптадан астам уақытқа созылған жан-жақты ұрыстардан кейін 18-дивизияның өзі 30 пайыздық шығынға ұшырады (шамамен 4000 сарбаз), 5000-нан астам Солтүстік Вьетнамдықтар қаза тапты және 37 танк пен көліктерді жойды. Алайда, олардың қорғанысы соғыстың нәтижесіне ешқандай өзгеріс әкелген жоқ, өйткені 18-ші біраздан кейін Биен Хоа маңындағы шайқаста ыдырап кетті. Бүкіл Лонг-Хан провинциясы ПАВН-нің бақылауында болғандықтан, генерал Дунг өз күштерімен Сайгонды толық қоршауға алды.

Сайгон және Меконг дельтасы

Тіпті Данангтан кейін, "Оңтүстік Вьетнам тарихындағы ең ауыр апаттан" кейін де Форд әкімшілігі Сайгон режимі құлдырап бара жатқанына сенбеуін жалғастырды. 10 сәуірде президент Форд Конгресске барып, Оңтүстік Вьетнамға 722 миллион долларлық қосымша әскери көмек пакеті, сонымен қатар 250 миллион долларлық экономикалық және босқындарға көмек сұраған. Конгресс бұған таңғалдырмады, өйткені әкімшіліктің көмек туралы заң жобасын қабылдауға мәжбүрлеу үшін АҚШ-тың қалған қызметкерлері мен азаматтық тұрғындарды эвакуациялауды тоқтата тұруы мүмкін деп сенді. 17 сәуірде талқылау аяқталды. Сайгонға арналған қаражат та болмайды. АРВН III корпусының қолбасшысы генерал Тоан қаланың қорғанысы үшін қарсылық көрсетудің бес орталығын ұйымдастырды. Бұл майдандар солтүстік, батыс және шығыс аймақты қоршап тұрған доғаны құрайтындай байланысқан. Солтүстік-батыстағы Ку Чи майданы 25-ші дивизиямен қорғалды; Солтүстікке қарай Bình Dương майданы 5-ші дивизияның жауапкершілігіне кірді; Солтүстік-шығыстағы Biên Hòa майданы 18-ші дивизиямен қорғалды; Оңтүстік-шығыстағы Vũng Tàu және Route 15 майданы 1-ші әуеде жүретін бригада мен 3-ші дивизияның бір батальонымен қорғалды; және Астана әскери округінің командалығы жауапты болған Лонг Ан майданы қайта құрылған 22-ші дивизияның элементтерімен қорғалды. Сайгонның айналасындағы Оңтүстік Вьетнамның қорғаныс күштері шамамен 60 000 сарбазды құрады. 17 сәуірде Камбоджаның астанасы Пномпень қызыл кхмерлердің қолына түсті, ал АҚШ бұрынғы одақтастары үшін ештеңе істемеді. 1975 жылы 21 сәуірде Тиу, саяси қысымға ұшырап, оның жақын отандық одақтастары соғысты басқаруға деген сенімін жоғалта бастаған кезде президент болып қызметінен кетті. Теледидардағы қоштасу сөзінде Тхю алғаш рет Орталық таулы аймақтар мен солтүстікті эвакуациялауды бұйырғанын мойындады, бұл апатқа әкелді. Ол содан кейін бұл жағдайдағы сөзсіз әрекет екенін айтты, бірақ сонымен бірге оны сәтсіздікке ұшыратқан генералдар екенін айтты. Ол АҚШ-ты "Біздің үлкен одақтасымыз, еркін әлемнің көшбасшысы" деп айыптап, "АҚШ өз уәделерін орындамады" деп мәлімдеді. Оған сенуге болмайды. Бұл - жауапкершіліксіз іс. Сөз сөйлегеннен кейін президенттік орын вице-президент Трэн Ван Хунға берілді. Бен-Каттағы жаңа командалық пунктінде генерал Дунг соңғы шайқасқа жоспарлар дайындады. Ол Сайгонды төрт ПАВН корпусымен және 232-ші тактикалық күшпен қоршап алды, барлығы 19 дивизия, сондай-ақ артиллерия мен бронетансалық бөлімшелерді қолдау, шамамен 130 000 адам. Оның жоспары - алдымен шеттегі Оңтүстік Вьетнам күштерін қорғаныс позицияларына байлау және содан кейін олардың әрқайсысы белгілі бір нысанаға ие болған бес найза ұшыны арқылы қалаға ұшыру арқылы қала ішіндегі қарқынды көше шайқастарынан аулақ болу еді: Тәуелсіздік сарайы, Біріккен Бас штабтың штаб-пәтері, Ұлттық полиция штабы, Тан Сон Нхут әуе базасы және Арнайы астана аймағының штаб-пәтері. Шабуылдар 26 сәуірде қала маңындағы аймақтарда басталды, ал келесі күні қала орталығына негізгі шабуыл жасалды. Тхюу отставкаға кеткеннен кейін Оңтүстік Вьетнамның әскери жағдайы нашарлай түсті. 26 -да ПАВН Бьен Хоаны және Лонг Биньдегі логистикалық кешенді оңтүстік пен оңтүстік-шығыстан алу үшін жан-жақты шабуыл жасады. Үш күннен кейін Вунг-Тау порты шабуылға ұшырады, ал Ку-Чи майданына қысым күшейе түсті. Саигонда да I және II корпустарға тән тәртіпсіздік, бақылаудың жоғалуы мен анархия орын алды, онда хаос пен заңсыздықты бақылау үшін әскери тәртіп орнатылды. Сол кезде коммунистердің жеңісі туралы ойлау Оңтүстік Вьетнам қоғамының көптеген бөліктерінде қатты шоқ туғызғанмен, көпшілігі оны алдын алу үшін аз немесе ештеңе істеген жоқ. 27 сәуірде негізгі шабуыл жасалып жатқанда Оңтүстік Вьетнамның Бас Ассамблеясы президенттікке генерал Дьюнг Ван Минді тапсырды, ол келесі күні ант берді. Коммунистерге қарсы агрессивті әрекеттер жасамаған Минь атысты тоқтатып, келіссөздерді қайта бастай алады деп күтілді. Алайда, Бірінші Индокитай соғысынан бері алғаш рет коммунистер майданда басымдықты иеленді және Сайгондағы саяси өзгерістерге қарамастан, жеңіске жету мүмкін болды. Нәтижесінде олар тіпті Миннің басшылығымен де атысты тоқтатуға келіспеді. Миньдің инаугурациясы "коммунистермен ешқандай келісімге келмейтін" Оңтүстік Вьетнам офицерлеріне сигнал ретінде қызмет етті және көптеген ВК агенттерін және олардың жанкүйерлерін азаптау мен түрмеге қамау үшін жауапты болды. Олар жиналып, елден шығудың жолын ізд...

Қорытынды

1975 жылдың 3 мамырында Солтүстік Вьетнам әскерлері Оңтүстік Вьетнамның барлық жерлерін басып алды. Бұл оқиға Буон Ма Тхуоға шабуыл жасағаннан кейін 55 күн өткен соң болды. Соғыс аяқталғаннан бері, мұндай біржақты жеңістің қалай және неге болғаны туралы көптеген тарихи айыптаулар мен талқылаулар болды. Төрт негізгі ой желісі әсіресе өмір сүруде, олардың барлығы белгілі бір дәрежеде жарамды, бірақ барлығы да дәлелге ашық. Бірінші аргумент - Париж бейбіт келісімдері соғысқа тікелей америкалық қатысуды тоқтатты, өйткені ол Солтүстік Вьетнамға келісімге қол қойылғаннан кейін Оңтүстік Вьетнамның аумағында өз күштерін сақтауға мүмкіндік берді, осылайша атысты тоқтатуды бұзды. Екінші дәлел - АҚШ үкіметінің Солтүстік Вьетнамның атыс тоқтату туралы келісімді бұзғаны үшін әскери іс-қимыл жасаудан бас тартуы жеңілістің басты себебі болды. Бұл пікірді жақтағандар Оңтүстік Вьетнамды АҚШ-тың тағы бір бомбалау науқаны құтқара алар еді деп сенді. 1972 жылы "Лайнбеккер II" операциясы басталғанға дейін америкалық үкіметтің атқарушы және заңнамалық тармақтары арасындағы қақтығыс 1975 жылы одан да ашуланды, өйткені жаңа науқан Конгресстің ашуын оятатын еді. Жеңістің үшінші себебі - АҚШ Конгресі Сайгон үкіметін жай ғана тастап кетті. Материалдық тапшылық шынымен де ауыр болды және мысалы, Орталық биік жерлерді неге тастап кету керектігін түсіндіре алады, бірақ олар Оңтүстік Вьетнамның жоғары тұрған генералдарының қашуын түсіндірмейді, бұл толық құлдырауға әкелді. Сол кезде Оңтүстік Вьетнамда болған тарихшы Арнольд Айзекс "Жардамды қысқартудың психологиялық зардабы нақтыдан әлдеқайда үлкен болды" деп сенді. Тіпті атқарушы билік талап еткен толық сомамен, Оңтүстік Вьетнам тағы бір жыл бойы майданның тұйықталуын сақтап қалудан басқа ештеңе істей алмады, содан кейін бүкіл шаршамалы пікірталасты тағы да қайталау керек еді - және президенттік сайлау жылында ". Жеңістің жылдамдығы үшін тағы бір дәлел - америкалық саясаттың Вьетнамдықтар жеңіліске ұшырауы. 1969 жылы басталған АҚШ әскерлерінің тез және жедел шегінуі Оңтүстік Вьетнамды дайынсыз ұстады. Тек қана оңтүстік вьетнамдықтардың жақсара алатынына немесе жақсара алатынына қарағанда жылдамдықпен жасалды. Генерал Хинь Вьетнамдастыру "АҚШ-қа жеткілікті уақыт бермеді" деп сенді. Әскерлерді тез көбейтуге бола тұра, бірнеше жыл ішінде сапа мен техникалық мүмкіндіктерді жақсарту мүмкін емес еді. Жеті жыл бойы америкалық әскерилер Оңтүстік Вьетнам әскерлерін өздерінің көшірмесіне айналдырды, бірақ американдық әскери технологияның барлық кемшіліктері мен оның бірнеше артықшылықтары бар жүйемен аяқталды. Оңтүстік Вьетнамның әскери күштері америкалық көмектің азаюынан да үлкен қиындықтарға тап болды. Президент Тхю бас қолбасшы ретінде апатқа ұшырады. Шабуылға дейінгі екі жыл ішінде (жарнаны қысқартулар жүргізіліп жатқан кезде) ол да, Бас штаб та стратегияны, ілімді, ұйымды немесе оқытуды түзету үшін қосымша көмек қысқартудың болмайтындығын өтеуге тырысқан жоқ. Тхю жергілікті қолбасшыларды шешім қабылдаудағы стратегиялық немесе тактикалық икемділіктен айырды, бұл шешімдер президенттік сарайдан төмен қарай ағып, бұл шешімдер жеңіліске ықпал етті. Бұл проблемаларға офицерлер корпусының ішіндегі ұзақ уақыт бойы қалыптасқан сыбайлас жемқорлық пен қабілетсіздік қосылды. Соңғы жорықтағы алғашқы жеңілістерге еріктілердің еріксіздігі немесе қабілетсіздігі емес, офицерлердің қорқыныштығы мен моральдық әлсіздігі себеп болды. Айзекстің айтуынша, "армия қазбаларда немесе керек-жарақ жетіспеушілігінен құлап қалмады. Ол жоғары лауазымды офицерлер тастап кеткеннен кейін ыдырап кетті". Шабуыл кезінде ПАВН 1975 жылы 5 миллиард доллардан асатын жабдықты қолға түсірді, оның ішінде: 550 танк (250 М48 Паттон, 300 М41), 1300+ артиллерия (1000 105 мм гаубица, 250 155 мм гаубица, 80 175 мм М107 өздігінен жүретін қаруы), 42 000 жүк көлігі, 12 000 миномет, 2 миллионға жуық жаяу әскер қаруы (соның ішінде 791 000 М16 мылтығы, 63 000 М72 LAW және 47 000 М79 граната лақтырушы), 48 000 радио, 130 000 тонна оқ-дәрі, 940 кеме және 877 ұшақ пен тікұшақ (соның ішінде 73 F 5s, 113 A 37s, 36 A 1s, 40 C 119s, 36 47s, 430 AC 1s және 36 CH 47s).

Жарияланған мемлекеттік құжаттар

"Соңғы құлдырау" атты Жоғарғы генерал. Вашингтон, АҚШ Армиясының әскери тарих орталығы, 1983. Донг Ван Хуен, РВНАФ-тың генерал-майтамы. Вашингтон, округ: АҚШ Армиясының әскери тарих орталығы, 1979 жыл. Ле Гро, полковник Уильям Э. Отты тоқтатудан бері берілуге дейін. Вашингтон, округ: АҚШ Армиясының әскери тарих орталығы, 1981. Момейер, генерал Уильям В. Вьетнамның әуе күштері, 1951-1975: оның жауынгерлік рөлін талдау. Максвелл әуе әскерінің базасы, А.Л.: Авиа университетінің баспасы, 1975 ж. Нгуен Дуй Хин, генерал-майор, Вьетнамдықтар мен атысты тоқтату. Вашингтон, Вашингтон: АҚШ Армиясының әскери тарих орталығы, 1980. Тобин, Томас Г., Артур Э. Лаер және Джон Ф. Хилгенберг, Сайгоннан соңғы ұшу. Максвелл әуе әскерінің базасы, А.Л.: Әуе университетінің баспасы, 1979 ж. Тран Ван Тра, Вьетнам: Болварк B2 театрының тарихы, том. 5, 30 жылдық соғыстың аяқталуы. Хошимин қаласы: Ван Нге баспасы, 1982. Онлайн нұсқасы Ван Тьен Дунг, Біздің Ұлы көктемгі жеңісіміз: Оңтүстік Вьетнамның азаттық оқиғасы. Транс. Джон Спрагенс-младший Нью-Йорк: Айлық шолу баспасы, 1977 жыл.

Екіншілік көздер

Доусон, Алан, 55 күн: Оңтүстік Вьетнамның құлдырауы. Энглвуд-Клиффс, Нью-Джерси: Прентис-холл, 1977 жыл. Дуган, Кларк, Эдвард Дойл, Сэмюэл Липсман, Томас Мейтланд, Стивен Вайс және т.б. Жалған бейбітшілік. Бостон: Бостон баспасы, 1983. Дуган, Кларк, Дэвид Фулгам және басқалар. Оңтүстіктің құлдырауы. Бостон: Бостон баспасы, 1985. Гудман, Аллен Э. Жоғалған бейбітшілік: Американың Вьетнам соғысының келіссөздер арқылы шешілуін іздеуі. Стэнфорд: Гувер институтының баспасы, 1978. Хосмер, Стивен Т., Конрад Келлен және Брайан М. Дженкинс, Оңтүстік Вьетнамның құлдырауы: Вьетнамдық азаматтық басшылардың мәлімдемелері. Сант Моника, Калифорния: RAND корпорациясы, 1978 жыл. Айзекс, Арнольд Р. Құрметсіз: Вьетнам мен Камбоджада жеңіліс. Балтимор: Джон Хопкинс университетінің баспасы, 1983. Джос, Энтони Дж. Оңтүстік Вьетнам соғысы, 1954-1975 жж. Нью-Йорк: Прагер, 1989 жыл. Киннард, Дуглас, Соғыс менеджерлері. Уэйн НДЖ: "Эвери" баспасы, 1985 жыл. Колко, Габриэль, Соғыстың анатомиясы: Вьетнам, АҚШ және қазіргі заманғы тарихи тәжірибе. Нью-Йорк: Пантеон, 1985 жыл. Липсон Марсейд. Хелен Ханафордпен, Вьетнам соғысының Вебстердің жаңа әлем сөздігі. Нью-Йорк: Саймон мен Шустер, 1999. Олсен, Джеймс С. және Рэнди Робертс, Соңғы домино құлаған жерде: Америка және Вьетнам, 1945-1990. Нью-Йорк: Сент-Мартиннің 1991 жылы. Прадос, Джон, Қанды жол: Хо Ши Мин жолы және Вьетнам соғысы. Нью-Йорк: Джон Уайли және оның ұлдары, 1998. Снепп, Фрэнк, Әдепті аралық: Сайгонның әдепсіз аяқталуы туралы инсайдерлік есеп Вьетнамдағы ЦРУ-ның стратегиялық талдаушысы айтып берді. Нью-Йорк: "Рендом Хаус" баспасы, 1977 жыл. Уиллбанкс, Джеймс Х. Вьетнамнан кету: Америка қалай кетті және Оңтүстік Вьетнам соғысты қалай жоғалтты. Лоуренс К. С.: Канзас университетінің баспасы, 2004.