Кіріспе

Бөжкенің түр-тұқымы жануар Дененің құсы (Pediculus humanus humanus, сондай-ақ Pediculus humanus corporis деп те аталады) - адамға жұқтырған гематофагиялық эктопаразит құсы. Бұл - адамға жұқтырған үш құстың бірі, қалған екеуі - бас құсы және краб құсы немесе жасанды құсы. Дене құсы жұмыртқаларын иесі шаштары мен киім-кешегіне қояды, бірақ жұмыртқалардың көпшілігі әдетте киімде сақталады. Олар басқа адаммен тікелей жанасу арқылы немесе сирек кездесетін жағдайларда, зақымдалған киіммен немесе төсек жаймасымен жанасу арқылы таралады. Дене құрттары ауруларды жұқтыратын және эпидемиялық тиф, траншеялық қызба және қайталану қызба сияқты адам ауруларын тудыратын патогендерді жұқтыра алады. Дамыған елдерде жәндіктер тек кедейлік аймақтарында ғана кездеседі, онда дене гигиенасы нашар, адамдар көп, таза киімге қол жетімділік жоқ. Ауру жұқтыруы адамдардың үлкен тобы санитариялық талаптарға сай емес жағдайда өмір сүруге мәжбүр болған жағдайларда да болуы мүмкін. Мұндай аурулар түрмеде, баспанасыз адамдарда, соғыс босқындары мен табиғи апаттар кезінде және дұрыс санитарлық жағдай болмаған кезде кездеседі.

Өмір циклі мен морфологиясы

Pediculus humanus humanus (денелік құйрық) Pediculus humanus capitis (бас құйрық) түрінен сыртқы түрінен ажыратылмайды және екі түршік зертханалық жағдайда араласқан. Алайда олардың табиғи күйі әртүрлі мекенде тұрады және әдетте кездеспейді. Олар күніне бес рет тамақтана алады. Ересектер отыз күн өмір сүре алады, бірақ егер олар қожайындарынан бөлінсе, олар екі күн ішінде өледі. Егер жағдай қолайлы болса, дене құсы тез көбейе алады. Соңғы ауысқаннан кейін аналық және аталық құрттар бірден жұптасады. Әйел құрт өмір бойы 200-300 жұмыртқа салады. Өмір циклы үш кезеңнен тұрады: жұмыртқа, нимфа және ересек. Жұмыртқаларды (сонымен қатар, бас құрттарының құрттарын қараңыз) әйел құрт киімге немесе шашты киімге немесе шашты киімге жапсырады. Олар жұмыртқа тәрізді, әдетте сарыдан аққа дейін болады, ал оңтайлы температура мен ылғалдылық жағдайында жаңа құрттар жұмыртқадан 6-9 күн ішінде шығады. Нимфа - жұмыртқадан шыққан өшік. Ұядан шыққаннан кейін ол қожайынның қанымен тамақтана бастайды, содан кейін келесі қан тамағына дейін киімге қайта оралады. Үлкен құрт пайда болғанға дейін, нимфа үш рет көбеюі керек. Нимфаның ересек құртқа айналуы үшін 9-12 күн қажет. Дене құрттарын алғаш рет Карл Линней "Systema Naturae" кітабының 10-шы басылымында сипаттаған. Адам денесіндегі құрттың геномдық тізбесін 2010 жылы анықтады, ол кезде оның ең кішкентай жәндік геномдары бар еді. Денесі бар құрттар Arthropoda түріне, Insecta класына, Phthiraptera және Pediculidae тұқымдасына жатады. Әлемде 5000-ға жуық құс паразиті және 800-ге жуық сүтқоректі паразиті бар құстың түрі сипатталған.

Белгілері мен симптомдары

Бір аурудың ішінде мыңдаған құрттар кездеседі, олардың әрқайсысы күніне бес рет шағады, сондықтан шаққанда, әсіресе аурудың басында, қатты қышу пайда болады, бұл теріге зақым келтіруі және екінші инфекцияларға әкелуі мүмкін. Қабынуды жергілікті және жүйелік кортикостероидтармен және антигистаминдік дәрілермен емдеуге болады. Екінші инфекция болған жағдайда бактериялық инфекцияны бақылау үшін антибиотиктерді қолдануға болады. Егер киім мен төсек-орынды үнемі ауыстыру мүмкін болмаса, онда инсектицидтермен тазарту керек.

Орынды аурулар

Басқа құрт-құрттардан айырмашылығы - дене құрттары ауру таратушы ретінде әрекет етеді. Олар арқылы таралатын ең маңызды патогендер - Рикетсия провазекии (эпидемиялық тифті тудырады), Боррелия рекуррентис (қайталанулы қызуды тудырады) және Бартонелла квинтана (қазандық қызуды тудырады). Эпидемиялық тифті доксициклиннің бір дозасымен емдеуге болады, бірақ егер оны емдемесе, өлім-жітім көрсеткіші 30% құрайды. Қайта өртелуді тетрациклинмен емдеуге болады және аурудың ауырлығына байланысты, егер оны емдемесе, 10 - 40% - ға дейін өлімге ұшырайды. Қазандық қызуы доксициклинмен немесе джентамицинмен емделуі мүмкін, егер емделмесе, өлім-жітім көрсеткіші 1% -дан кем.