Кіріспе

Брага соборы (Sé de Braga) - Португалияның солтүстігіндегі Брага қаласындағы Рим-католик шіркеуі. Оның ұзақ тарихы мен көркемдік маңызы бар, сонымен қатар ол елдің ең маңызды ғимараттарының бірі болып табылады. Бұл Брага архиепископиясының және Португалия мен Испанияның Архиепискобының резиденциясы. Собор 1910 жылдан бері Ұлттық ескерткіш ретінде санатталған.

Тарих

Брага епархиясы біздің заманымыздың 3-ші ғасырына жатады, ол жарты аралдағы ең көнелердің бірі және Галлекияны (Солтүстік-Батыс Иберия) христиандыққа айналдыру орталығы. Рац немесе Браганың қасиетті Петрі дәстүрлі түрде 45 және 60 жылдар аралығында Браганың алғашқы епископы деп саналады. Дәстүр бойынша ол осы аймақта Ұлы Жақыптың тұрып жатқан кезінде жақында ғана қайтыс болған яһуди болған. Елші оның ақыл-парасаты мол әрі ізгі ниетті адам екенін білгендіктен, қабірден қайта тірілтіп, Мәсіхтің ұлылығын жариялауға тағайындады. Сол дәстүрге сәйкес, Петр Рац Португалияның солтүстігінде христиан дінін қабылдауға тырысқанда шейіт болды. Римдік билік герман тайпаларының шабуылымен ыдырап кеткен кезде, Брага (содан кейін Bracara Augusta деп аталды) Суэб патшалығының астанасы болды (409 жылдан 584 жылға дейін). Сол кездегі үлкен діни қайраткер - Думио епискобы Мартин 550 жылы суэбтерді католик дініне аударды. Визиготтар кезінде Браганың маңызы азайды, ал маврлар келгеннен кейін (716) ол өзінің епископтық орындығынан айырылды. Брага епископтығы 1071 жылы қалпына келтірілді, қала қайтадан христиандық қолға түскеннен кейін, епископ Педро 1089 жылы бағышталған собор салуға кірісті (тек Шығыс часовнялары аяқталды). 1093 жылдан бастап Португалия графтығына Бургундия графты Генрих билік жүргізді, ол епископ Геральдо де Мойсакпен бірге 1107 жылы Папаны Браганы архиепископтыққа айналдыруға көндірді. Брага архиепискобының билігі Солтүстік-Батыс Иберияның үлкен аймағына, соның ішінде Португалияның көп бөлігі мен қазіргі Испанияның Галисия аймағына тиді. Брага соборы Португалияның алғашқы соборы болды, ол Леон Корольдігінің құрамында болған кезде ел құрылғанға дейін бірнеше он жыл бұрын тұрғызылған. Оны 1089 жылы 28 тамызда Епископ Педро салтанатты сессияда құттықтап, Мәриямға бағыштады. Сосын собор құрылысы қайтадан басталып, 13 ғасырдың ортасына дейін жалғасты, бірақ егжей-тегжейі белгісіз. 12 ғасырдағы алғашқы ғимарат Клуни монастырының бургунд роман стилімен салынған. Ол сол кезеңде Португалиядағы көптеген басқа шіркеулер мен монастырларға әсер етті. Кейінгі уақытта собор қатты өзгертілді, сондықтан ол қазіргі кезде роман, готика, мавр, мануэлин және барокко стильдерінің қоспасы болып табылады. Жаңа часовнялар мен готика стиліне кіретін галерея, жаңа мануэлиндік бас часовня және барокко дәуіріндегі мұнаралар, часовнялар және ішкі безендіру сияқты әртүрлі қосымшалар ерекше маңызды болды. Кафедральдық собор Ибериядағы ең маңызды діни орын ретінде (Компостеланың Сантьягосы құрылғанға дейін және Толедо мұсылмандардан қайтарып алынғанға дейін) сол кезде өте күшті мекеме болды және папа сарайында үлкен ықпалға ие болды. Мысалы, кейбір тарихшылар Эгас Монис емес, Португалияның алғашқы королі Д. Афонсу Генрикестің шынайы мұғалімі деп санайтын архиепископ Примаз Д. Пайо Мендес (1118 1137), Инфанттың анасы Д. Тереза Леонға қарсы ісіне ынталы қорғаушы болды. Патшаның кеңесшісі ретінде Замораға сапар шегеді. Ол Португалияның тәуелсіздігін қалыптастыруда ықпалды рөл атқарды, папа Александр III паптық сотында өзінің позициясын пайдаланып, ақыр соңында Папалық Буль Манифестис Пробатумды мақұлдады, ол Португалияның тәуелсіздігін паптық және содан кейін бүкіл христиандық әлем таныды. Бұл архиепископ 1128 жылы жер сілкінісі зақымдаған собордың трансептісінде 5 часовнясы бар ғимарат салуды тапсырды.

Сыртқы

Брага соборының батыс роман стиліне тән фасады, жануарлар мен адам мүсіндерімен әшекейленген басты порталдың кейбір архивольттері мен капиталдарынан басқа, толығымен басылған. Бір архивольт фигуралары, тауықтар, түлкілер және музыкант, француз дәстүріндегі Роман де Ренар сияқты моральдық әнді айтып жатқан болуы мүмкін. 1486 және 1501 жылдар аралығында басты порталдың алдында соңғы готика стилімен кіреберіс галереясы (галерея) салынған. Ғалилея қабырғалы күмбезденген, мүсіндер мен гаргульдермен безендірілген, гаргульдер жаңбыр ғимараттардың қабырғаларын бұзбауы үшін шұңқырлар ретінде пайдаланылған. Матур мануэлиндік металл қақпасы бастапқыда собордың ішкі бөлмесінде болған, бірақ 18 ғасырда Галилеяға көшірілді. XVI ғасырдың басында архиепископ Диого де Соуза ішкі архивольттарды құрбан етіп, негізгі роман порталын өзгертті. Фасадтың жоғарғы бөлігі мен мұнаралар 18-ғасырда толығымен жаңғыртылды және ерекше емес. Собордың оңтүстік қасбеті қызықты роман стиліне тән порталға ие. 1509 жылы баск сәулетшісі Жоао де Кастильо архиепископ Диого де Соузаның басшылығымен қайта салынған апсистің басты часовнясы ерекше. Шәулеттің сыртқы жағында гаргульдер мен шыңдар бар әдемі кеш готика және мануэлиндік трассори бар, ол шіркеудің ішкі жағында күрделі қабырғалы күмбезбен сәйкес келеді. Негізгі часовняның сыртқы қабырғасында Португалияның елтаңбасы мен епископ Диого де Сузаның арасында Исаны емізуші Мадоннаның (Мадонна до Лейте) XVI ғасырдың басындағы әдемі мүсіні бар.

Интерьер

Брага соборында ағаш шатырмен жабылған үш aisles, трансепті және апсидадағы бес шығыс часовнясы бар. Шатырлардың ешқайсысы түпнұсқа роман стиліне ие емес: негізгі шатыр мануэлиндік, ал қалғандары барокко стилімен безендірілген. Собордың сыртқы солтүстік қабырғасында ерте роман стиліне тән кішкентай часовня бар, ол 11-ші ғасырдың аяғындағы ғимараттың қалдығы болуы мүмкін. Бұл часовня соңғы собордан тыс қалды, мүмкін 12-ғасырда дизайнның өзгеруіне байланысты. Нефтің негізінен романдық түрі 20-ғасырдағы "тазарту" реформасының арқасында, кейінірек жасалған қосымшалардың көпшілігі жойылған, бірақ бағаналардың бастапқы астаналарының көпшілігі жоғалған. Король Иоанн I-нің ұлы Д. Афонсо 15 ғасырдағы қоладан жасалған қабірге жерленген, оны собордың кемесінде көруге болады. Барокко дәуірінде собордың кіреберісінің жанында биік хор қосылды. Бұл хордың төбесі боялған және 1737 жылы Мигель Франсиско да Сильва жасаған алтын ағаштан жасалған мүсіндері бар. Жоғары хорының алдында 1730 жылдары танымал мүсінші Марселиано де Араухо ойлап тапқан, барокколық және фантастикалық мотивтермен қатты безендірілген екі алтын ағаш орган бар. Бұл - Португалиядағы алтыннан жасалған ең көрнекті ағаш бұйымдар. Негізгі шіркеудің төбесінде тас қабырғалы күмбездер бар, ал қабырғалары 14-ғасырдағы Мәриям ана мүсінімен (Носса Сеньора де Брага) безендірілген. Шәжіре қайта жаңғырту кезінде архиепископ Диого де Соуза тас құрбандық үстелін орнатуға тапсырыс берді, бірақ оның көп бөлігі жоғалып кетті. Оның әлі күнге дейін сақталған бөлігі құрбандық үстелі ретінде қолданылады және онда Мәсіх пен елшілердің әдемі рельефтері бар. Хордың орындықтары неоготикалық. Апсиданың басқа часовнялары барокко немесе неоклассикалық стильдерде безендірілген. Әсіресе, Рацтың әулие Петір шіркеуі ерекше қызықты, ол әулие өмірін баяндайтын әдеттегі көк ақ плиткалармен безендірілген. Плиткалардың авторы - Антонио де Оливейра Бернардес, XVIII ғасырдағы ең басты португал плитасы. Орта ғасырларда собордың жанында бірнеше шіркеулер салынған. Патшалар часовнясы (Capela dos Reis) 1374 жылы Португалияның алғашқы корольінің ата-анасы граф Генрике мен графиня Тереза жерленген жерде салынған. Олардың қабірлері 16 ғасырдың басында жаңалармен ауыстырылды, олардың кейбіреулері жатулы. Готикалық даңқ шіркеуі (Capela da Glória) 1326 және 1348 жылдар аралығында архиепископ Гонсало Перейраның демалатын орны ретінде салынған. Ол өзі үшін керемет қабір салуды арагондық Перо мен португалдық Тело Гарсияға тапсырды. Алты тас арыстан күзетіп тұрған қабірде архиепископтың тірі мүсіні орналасқан. Қабірдің екі жағын елшілер мен дін қызметкерлерінің суреттерімен безендірілген. XVI ғасырдың басында шіркеу мавр әсерінің қызықты геометриялық мотивтерімен боялды, бұл Севилья плиткаларына өте ұқсас. Клаустердің жанында 1513 жылы архиепископ Диого де Соза салған Қасиеттілік шіркеуі (Capela da Piedade) орналасқан. Ол шіркеуде, қайта өрлеу дәуіріндегі әдемі қабірге жерленген. ХІХ ғасырда қайта салынған монастырлар көркемдік жағынан аз қызықты, бірақ Кафедральдық музейде көптеген қызықты заттар сақталған. Бұларға архиепископ Диого де Соузаның (XVI ғасырдың басы), Сент-Жерральдтың (XV ғасыр) және арабтардың пил сүйегімен жасалған қораптың (XV ғасыр) керемет мануэлиндік тостағаны жатады.