Кіріспе

Археотерий (αρχαιοθήριον, " көне аң ") - Солтүстік Америкада эоцен және олигоцен дәуірлерінде (3528 млн. жыл бұрын) мекендеген энтелодонт артиодактилдің жойылған туысы. Археотерийдің қалдықтары Ұлы жазықтардың Ақ өзен формациясында жиі кездеседі, бірақ ол сондай-ақ Орегонның Джон Дей алабынан және Техастың Транс Пекос аймағынан табылған.

Таксономия

Археотерийді Жозеф Лейди (1850) атаған. Оның түрі - Archaeotherium mortoni. Ол Лейдидің (1853) Энтелодонмен және Лейдидің (1857) Элотериймен синонимизацияланды. Оны Лейди (1850), Петерсон (1909), Скотт (1940), Галбрейт (1953), Рассел (1980), Кэрролл (1988) және Эффингер (1998) энтелодонтидтерге жатқызған. Археотерий, басқа барлық Энтелодонтидтермен бірге, нақты таксономиялық орны таласқа ұшыраған артиодактил болып табылады, бірақ таксономистер топтың Суина (қорандар мен пекарилер) мен антракотерлер, бегемоттар және кит аралығында екендігіне келіседі.

Сипаттама

Археотерийдің ұзындығы иығына дейін жетіп, бойы бойы бойымен созылады. Ересектердің салмағы 150-250 кг (330-530 фунт). Ең ірі үлгілері, бірақ өте сирек кездесетін, Megachoerus атауымен сипатталған, ұзын бас сүйектері болды, иықтарында биік тұрды және салмағы шамамен 2 кг. Археотерий барлық энтелодонттардың ішіндегі ең жақсы сақталғандарының бірі болса да, энтелодонттардың бас сүйектері толық скелеттерге қарағанда әлдеқайда жақсы сақталған, ал бас өлшемі дененің мөлшеріне қарағанда үлкен, сондықтан жануардың тірі өлшемі мен салмағын дәл бағалау қиын. Археотерий тірі кезінде сиырдың үлкендігіне ұқсас болған, беті ұзын, иығы дөңес, жаға сүйектері кең, беті еркек құртқа ұқсас, бірақ мұрын дискісі сияқты шошқасы жоқ.

Палеобиология

Ол шөптесіндердің пайда болуына дейін орманды және өзен жағалауындағы ортада өмір сүрген. Барлық энтелодонттар сияқты, бұл тұқымның типтік артиодактиль аяқтары болды, бірақ жылдам жүгіру үшін мамандандырылмаған; ол салмағын екіге бөлінген тырнақтармен қолдаса да, аяқ сүйектері бірікпеген, ал саусақтары камелид аяқтары сияқты жайып кетеді. Бұл энтелодонттардың ерекшелігі - тірі жануарға жұмсақ жермен жүруге көмектескен. Басы ерекше үлкен, ал иықтан жоғары омыртқаларындағы биік тікендер мойын бұлшықеттері мен тіректерін мойынның салмағын көтеруге қолданады. Миы кішкентай болғанмен, иіс сезу қабаттары салыстырмалы түрде үлкен болған, бұл жануардың иіс сезу қабілеті өте жақсы екенін көрсетеді.

Көбею

Археотерийдің, барлық энтелодонттардың сияқты, үлкен жұлдызды шығыңқылары болды. Бұл проекциялар жыныстық диморфты, аталықтардың жугалдары аналықтарға қарағанда әлдеқайда үлкен. Диморфизмге байланысты кеңейтілген жугалдардың қызметі тамақтануға қарағанда көбірек көрініс үшін пайдаланылған. Дәл осындай диморфизмді алып орман шошқаларында көруге болады, сондықтан энтелодонт жугальдер жұптасу ниеті туралы белгі беретін химиялық байланыс үшін қолданылатын үлкен преорбитальді бездерді қолдады деп болжауға болады. Еркектер, тістеген іздері арқылы көрінгендей, өлімге әкелмейтін, түрішілік тістеу арқылы үстемдік үшін күрескен. Қазба деректері Солтүстік Америкада олар кейде ертедегі түйе Поебротерийді аулап, денесін екіге бөліп, аяқ ұзындығының артқы бөлігін соққылап, жұтып алған болуы мүмкін. Түйелердің мойын омыртқаларындағы тістеу белгілері олардың олжасымен бірге жүгіріп, мойындарын қағып шабуыл жасағанын көрсетеді. Осы түйелердің қалдықтары бірге табылған, бұл Археотериум өздерінің құрбандарын кейінірек тұтыну үшін жасырын орындарға әкелгенін білдіреді.) Ересектегі археотерийдің үлкен темпоральді бұлшық еттері болды, бірақ олар жас жануарларда қалыпты мөлшерде болды және жануар жетілген кезде ғана дамыды. Бұл тұқымның кеңейтілген жаак сүйектері мен өте күшті жақ сүйектері тамақтанудан гөрі ересектердің әлеуметтік мінез-құлқына қатысы бар болуы мүмкін екенін көрсетеді. Сондай-ақ, жас жануарлардың тамақтануының жұмсақ болуы немесе Археотериумның ата-анасының елеулі қамқорлығына ие болуы мүмкін. Басқа энтелодонттар сияқты, жауында ерекше кең қақпақ бар; бір энтелодонт бас сүйегі жануардың орбитаға жақын жерде сол түрдің басқа бірінің тістеуінен аман қалғанын көрсетеді. Ересектерде ентелодонттарда тірі бегеуқұйрықтар сияқты жауырын ашу және тістеу күрестері болған болуы мүмкін, олар бірдей бейімделуді иеленеді; еркек түйелерде бір жануар бәсекелесінің басын жауырына салып, иттермен тістегенде ұқсас жаралар пайда болады. Бұғау, сондай-ақ, ірі, қатты тағамды, мысалы сүйектер мен жаңғақтарды жаактардың арасында ұстап, оларды артқы тістермен жарылатын етіп орналастыру үшін қолданылған болуы мүмкін, мысалы шошқалар мен пекарийлерде.