Жүктілік сүтқоректілері (Placentalia) – сүтқоректілер класының ең ірі тобы. Ана жатырында ұрықтың дамуымен ерекшеленеді. Эволюциясы 170 млн жыл бұрын басталған.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Eutheria кладындағы сүтқоректілердің инфракласы.
Infraclass of mammals in the clade Eutheria
Плаценталық сүтқоректілер (infraclass Placentalia /p//l//æ//s//ə//n/'/t//eɪ//l//i//ə/) – сүтқоректілер класының қазіргі үш тармағының бірі, ал қалған екеуі – Monotremata және Marsupialia. Плаценталияда қазіргі сүтқоректілердің көп бөлігі қамтылған, олар монотремалар мен марсупиалдардан анасының жатырында ұрықтың салыстырмалы түрде кеш сатысына дейін жетілуімен ерекшеленеді. Атау толыққанды дұрыс емес, себебі марсупиалдар да плацента арқылы ұрықтарын қоректендіреді, бірақ бұл мерзім салыстырмалы түрде қысқа, нәтижесінде анасының қапшығында қосымша дамып, жетілмей жас туады. Плаценталия – Eutheria ішіндегі жалғыз тірі топ, ол плаценталықтарға марсупиалдардан гөрі жақын барлық сүтқоректілерді қамтиды.
Placental mammals (infraclass Placentalia /p//l//æ//s//ə//n/'/t//eɪ//l//i//ə/) are one of the three extant subdivisions of the class Mammalia, the other two being Monotremata and Marsupialia. Placentalia contains the vast majority of extant mammals, which are partly distinguished from monotremes and marsupials in that the fetus is carried in the uterus of its mother to a relatively late stage of development. The name is something of a misnomer considering that marsupials also nourish their fetuses via a placenta, though for a relatively briefer period, giving birth to less developed young which are then nurtured for a period inside the mother's pouch. Placentalia represents the only living group within Eutheria, which contains all mammals more closely related to placentals than to marsupials.
Эволюциялық тарих
Нағыз плаценталық сүтқоректілер (барлық заманауи плаценталарды қамтитын тәж тобы) кем дегенде 170 миллион жыл бұрын Орта юра кезеңінен бері өмір сүрген Эутерия кладының бастапқы топтарынан пайда болды. Бұл ертедегі эутериялар кішкентай, түнгі жәндіктерді жейтін, ағаштарда өмір сүруге бейімделген жануарлар болды. Шынайы плаценталар 90 миллион жылдай бұрын, Соңғы креда дәуірінде пайда болған болуы мүмкін, бірақ ең ерте даусыз қалдықтары 66 миллион жыл бұрын, креда-палеоген құрып кетуінен кейін ерте палеоцен кезеңінен табылған. *Protungulatum donnae* түрі кейде креда-палеоген шекарасынан 1 метр жоғарыдағы геологиялық қабатта, креда-палеоген құрып кету оқиғасын көрсететін тұқымдық ата тектің өкілі ретінде қарастырылады, ал *Purgatorius*, кейде бастапқы примат саналады, K-Pg шекарасынан кейін 300 000 жылдан аспайды; алайда, екі түр де кейде тәж плаценталық тобынан тысқары орналастырылады, бірақ көптеген жаңа зерттеулер оларды эутериялықтар қатарына қайта жатқызады. Креда дәуірінің соңындағы жаппай құрып кетуден кейін плаценталардың жылдам пайда болуы, молекулалық сағаттар көрсеткендей, бұл топтың кеш креда дәуірінде пайда болып, бастапқы әртараптанудан өткенін көрсетеді. Ксенартра және Афротерияға қатысты туыс топтар шамамен 90 миллион жыл бұрын пайда болған, ал Бореоутерия 70-80 миллион жыл бұрын бастапқы әртараптануға ұшырады. Бұл Чиксулуб астероидінің соққысынан кейін динозаврлар мен басқа жануарлардың көпшілігі жойылғанда ашық қалған экологиялық орындарды пайдалану үшін сүтқоректілердің тез эволюциясына байланысты болды. Жаңа орындарды иелену арқылы сүтқоректілер дене мөлшерін тез арттырып, динозаврлардың (және, мүмкін, бәсекелес синапсидтердің) құрып кетуінен бос қалған ірі шөпқоректілер мен етқоректілердің орындарын басып алды. Сүтқоректілер құс емес динозаврлар ешқашан қол тигізбеген орындарды да пайдаланды: мысалы, жарықшалар ұшу және эхолокацияны дамытып, оларға түнгі уақытта әуеде жәндіктерді тиімді аулауға мүмкіндік берді; ал киттер алдымен тұщы су көлдері мен өзендерін мекендеп, кейін мұхиттарға көшті. Приматтар, осы арада, бұтақтарды ұстауға мүмкіндік беретін арнайы қолдар мен аяқтарды, сондай-ақ қараңғыда азық іздеуге көмектесетін үлкен, өткір көздерді қалыптастырды. Құрлықтағы плаценталық сүтқоректілердің эволюциясы әр түрлі континенттерде әртүрлі жолдармен жүрді, өйткені олар үлкен су кеңістіктерін оңай кесіп өте алмайды. Бірақ, Лауразиядан шығып, Африканы, содан кейін Оңтүстік Американы рафтинг арқылы отарлаған кеміргіштер мен приматтар сияқты кішкентай плаценталықтар бұл ереженің ерекшелігі болып табылады. Африкада Afrotheria үлкен бейімделу радиациясына ұшырады, нәтижесінде пілдер, піл-шатырлар, тенректер, алтын кенелер, ертеректер және мантилер пайда болды. Оңтүстік Америкада осыған ұқсас оқиға болды, Ксенартраның сәулеленуі қазіргі жалқаулар, қарақұйрық, армадиллоларға, сондай-ақ жойылған жер жалқаулары мен глиптодонттарға әкелді. Лауразияда таралуды Бореоутерия доминирледі, оған приматтар мен кеміргіштер, жәндік жегіштер, ет жегіштер, перисодактилдер мен артиодактилдер кіреді. Бұл топтар Африка мен Еуразияны, Оңтүстік Америка мен Солтүстік Американы байланыстыратын құрлық көпірлері пайда болған кезде бір континенттен тысқары кеңейді. Эутериялық әртүрлілік туралы зерттеулер плаценталық әртүрліліктің палеоцен кезеңінде шектелгенін, ал көпқұмырсқалы сүтқоректілер әртүрлі болғандығын көрсетті; кейін көпқұмырсқалылар азайып, плаценталар әртүрлілікпен гүлдене бастады.
True placental mammals (the crown group including all modern placentals) arose from stem group members of the clade Eutheria, which had existed since at least the Middle Jurassic period, about 170 mya. These early eutherians were small, nocturnal insect eaters, with adaptations for life in trees. True placentals may have originated in the Late Cretaceous around 90 mya, but the earliest undisputed fossils are from the early Paleocene, 66 mya, following the Cretaceous–Paleogene extinction event. The species Protungulatum donnae is sometimes placed as a stem ungulate known 1 meter above the Cretaceous Paleogene boundary in the geological stratum that marks the Cretaceous–Paleogene extinction event and Purgatorius, sometimes considered a stem primate, appears no more than 300,000 years after the K Pg boundary; both species, however, are sometimes placed outside the crown placental group, but many newer studies place them back in eutherians. The rapid appearance of placentals after the mass extinction at the end of the Cretaceous suggests that the group had already originated and undergone an initial diversification in the Late Cretaceous, as suggested by molecular clocks. The lineages leading to Xenarthra and Afrotheria probably originated around 90 mya, and Boreoeutheria underwent an initial diversification around 70 80 mya, that took place as mammals quickly evolved to take advantage of ecological niches that were left open when most dinosaurs and other animals disappeared following the Chicxulub asteroid impact. As they occupied new niches, mammals rapidly increased in body size, and began to take over the large herbivore and large carnivore niches that had been left open by the decimation of the dinosaurs (and perhaps more relevantly competing synapsids). Mammals also exploited niches that the non avian dinosaurs had never touched: for example, bats evolved flight and echolocation, allowing them to be highly effective nocturnal, aerial insectivores; and whales first occupied freshwater lakes and rivers and then moved into the oceans. Primates, meanwhile, acquired specialized grasping hands and feet which allowed them to grasp branches, and large eyes with keener vision which allowed them to forage in the dark. The evolution of land placentals followed different pathways on different continents since they cannot easily cross large bodies of water. An exception is smaller placentals such as rodents and primates, who left Laurasia and colonized Africa and then South America via rafting. In Africa, the Afrotheria underwent a major adaptive radiation, which led to elephants, elephant shrews, tenrecs, golden moles, aardvarks, and manatees. In South America a similar event occurred, with radiation of the Xenarthra, which led to modern sloths, anteaters, and armadillos, as well as the extinct ground sloths and glyptodonts. Expansion in Laurasia was dominated by Boreoeutheria, which includes primates and rodents, insectivores, carnivores, perissodactyls and artiodactyls. These groups expanded beyond a single continent when land bridges formed linking Africa to Eurasia and South America to North America. A study on eutherian diversity suggests that placental diversity was constrained during the Paleocene, while multituberculate mammals diversified; afterwards, multituberculates decline and placentals explode in diversity.