Кіріспе
КСРО кемеге қарсы зымыраны Звезда Х 35 ([[Ха (кирилл жазуы), АС 20 'Каяк') - советтік турбореактивті кемеге қарсы зымыраны. Ракетаны ұшақтардан, су үстіндегі кемелерден және жағалауды қорғау батареяларының көмегімен зымыран көтеру арқылы іске қосуға болады, бұл жағдайда ол Uran ("Uranus", SS N 25 "Switchblade", GRAU 3M24) немесе Bal (SSC 6 "Sennight", GRAU 3K60) деп аталады. Ол 5000 тоннаға дейінгі кемелерге шабуыл жасауға арналған. Бастапқы даму 1972 немесе 1977 жылы көздеріне байланысты Звезда Стрела мемлекеттік ғылыми-өндірістік орталығы (GNPTs) тобында басталды. "Звезда" Х-35 кемесі бойынша жұмысты 1983 жылы бастауға ресми рұқсат алды. 1984 жылы КСРО Министрлер Кеңесі мен КСРО КПСС Орталық Комитетінің жарлығымен орташа тоннаждық кемелерді қаруландыруға рұқсат алды. Сынақ ұшыру 1985 жылы басталды, бірақ шағын белсенді радар жүйесімен бірнеше проблемалар мен сәтсіздіктер болды. Ол алғаш рет 1992 жылы шығарылды және экспортқа арналған деп көрсетілген, бірақ ол әлі өндіріске жатпаған. 1994 жылы Үндістан "Уран" зымырандарына (Х 35Е экспорттық нұсқасы) тапсырыс берді. Бұл толыққанды дамуға әкелді, ал 1996 жылы Үндістан әскери-теңіз флотына жеткізілімдер басталды. Ресей оны 2003 жылы (кемелер үшін) және 2004 жылы (Бал, жағалау жүйесі) ғана қабылдады. Әуеге ұшырылатын нұсқа (алғашқыда Үндістанның Ил 38SD патрульдік ұшағына арналған) 2005 жылы аяқталды және кейіннен Ресей Федерациясының ұшақтарына орналастырылды. KH 35 - ке ке SS N 2 Styx зымыранының, бірақ әлдеқайда кішірек және заманауирақ, мұрагері болып саналады. Бұл бұрынғы зымыран жүйелеріне қарағанда үлкен қашықтықты иеленеді және басқа заманауи кемеге қарсы зымыраннан, мысалы, Калибр немесе Оникстен әлдеқайда арзан, оның бағасы зымыранның бір бөлігіне шамамен 500 000 АҚШ доллары.
The Zvezda Kh 35 ([[Kha (Cyrillic), AS 20 'Kayak') is a Soviet turbojet subsonic cruise anti ship missile. The missile can be launched from helicopters, surface ships and coastal defence batteries with the help of a rocket booster, in which case it is known as Uran ('Uranus', SS N 25 'Switchblade', GRAU 3M24) or Bal (SSC 6 'Sennight', GRAU 3K60). It is designed to attack vessels up to 5,000 tonnes. The initial development started in Zvezda Strela State Scientific Industrial Center (GNPTs) group in 1972 or 1977, depending on the sources. Zvezda received the official go ahead to begin work on the Kh 35 in 1983 1984 by a decree of the USSR Council of Ministers and the USSR CPSU Central Committee to arm ships of medium tonnage. Test launches began in 1985, but there were several problems and failures with the miniaturized active radar system. It was first displayed in 1992 and listed as only being intended for export, when it was, in fact, not yet for production. In 1994 India ordered Uran missiles (the Kh 35E export variant). This led to the full development, and deliveries started to the Indian Navy in 1996. Russia adopted it only in 2003 (for ships), and 2004 (Bal, coastal system). The air launched variant (originally made for Indian Il 38SD patrol aircraft) was completed in 2005 and later deployed on Russian Federation aircraft. The KH 35 can be considered the successor to the SS N 2 Styx missile, albeit much smaller and more modern. It boasts greater range than legacy missile systems, and is much cheaper than other contemporary anti ship missiles like Kalibr or Oniks, costing an estimated $500,000 USD per missile.
Пайдалану тарихы
Х-35 зымыраны Ресей әскери-теңіз флотында тек 2003 жылы ғана пайдалануға берілді. 2003 жылдың шілдесінде "Тактикалық ракеталар корпорациясы" жасаған жүйе мемлекеттік сынақтан өтті және Ресей Әскери-теңіз флотының кемелеріне қызмет ете бастады. Бүгінде "арзандық" критерийі бойынша "Уран E" әлемдегі ең жақсы жүйелердің бірі болып табылады. Оны да Үндістан сатып алды. "Бал" жағалаулық зымыран жүйесі 2004 жылдың күзінде мемлекеттік сынақтарда жақсы нәтиже көрсетті және 2008 жылы пайдалануға берілді. Жаңартылған Х-35УЕ зымыранының сынақтары 2021 жылдың маусым айында аяқталды. Бал жүйесінде әрқайсысы сегіз зымыран тасымалдайтын төрт өздігінен жүретін ұшырушы көлік бар, барлығы 32 зымыран сальвада, сонымен қатар келесі толқын үшін қайта зарядталады. Лагерьлер жағалаудан 10 км-ге дейін қашықтықта және нысаналарға дейін соққы бере алады. Қазіргі уақытта Бал жүйесі Х-35Е-нің жаңартылған нұсқасымен жабдықталған. IMDS 2019 жылы Ресейдің Бал-Е жағалау қорғаныс жүйесінің жаңа нұсқасы алғаш рет ұсынылды. Экспорттық нарыққа арналған төрт түтіктік РУБЕЖ МЕ Камаз 63501 8х8 шассиіне негізделген, ол бастапқы Бал Е-нің МЗКТ 7930-дан компакттырақ. 2021 жылдың 19 қазанында ТАСС ақпарат агенттігі хабарлағандай, "Тактикалық зымыран қаруландыру корпорациясы" (КТРВ) әзірлеген және өндірген Бал жағалаулық зымыран кешенінің жаңа зымыраны 500 км-ден астам қашықтықтағы нысаналарға соққы беруге мүмкіндік береді. Қорғаныс саласындағы бір дереккөздің айтуынша, кешеннің жаңа мүмкіндіктері оның қашықтығы мен жер бетіндегі атыс мүмкіндігіне тең, ол "Бастион" зымыран жүйесімен "Оникс" үстірткіш зымыранын пайдаланады.