Кіріспе

Ақ қала (, Ха Ир ха Левана; المدينة البيضاء Al Madinah al Baydhaa) - 1930 жылдардағы Тель-Авивтегі 4,000-ден астам ғимараттың жиынтығы. Ол халықаралық стильдің бірегей түрінде, жалпы Баухаус деп аталады. Неміс еврей сәулетшілері нацистер билікке келгеннен кейін Германиядан (және басқа да Орталық және Шығыс Еуропа елдері) Палестинаның Британдық мандатына қашып келген. Тель-Авивте Баухаус / Халықаралық стильдегі ғимараттар саны әлемдегі барлық қалалардан көп. Мұраны сақтау, құжаттау және көрмелер Тель-Авивтің 1930 жылдардағы сәулет өнерінің жинағына назар аударды. 2003 жылы Біріккен Ұлттар Ұйымының Білім, ғылым және мәдениет ұйымы (ЮНЕСКО) Тель-Авивтің ақ қаласын "XX ғасырдың басындағы жаңа қала құрылысы мен сәулет өнерінің көрнекті үлгісі" ретінде Дүниежүзілік мәдени мұра деп жариялады. Бұл атақ қазіргі заманғы халықаралық сәулет өнеріне қаланың мәдени, климаттық және жергілікті дәстүрлеріне бейімделуінің ерекшелігін мойындады. Баухаус орталығы Тель-Авив қалаға тұрақты сәулет турларын ұйымдастырады.

Тарих

1909 жылы Яффаның сыртындағы құмдық төбелерде Тель-Авив деп аталатын жаңа "бақша қала" идеясы жасалды. Шотландиялық қала құрылысы жөніндегі Патрик Геддес Нью-Делиде қала құрылысы саласында жұмыс істеген еді. Геддес 1925 жылы жоспар бойынша жұмыс істей бастады, ол 1929 жылы қабылданды. Британдық мандаттық билік өкілдері бұл мәселеге қолдау білдірген сияқты. Геддес пен Дизенгоффтан басқа, қала инженері Яаков Бен Сира 1929 жылдан 1951 жылға дейінгі мерзімде даму мен жоспарлауға елеулі үлес қосты. Патрик Геддис көшелерді орналастырды және блоктардың көлемі мен пайдалануын анықтады. Геддес жаңа қаладағы ғимараттарға сәулет стилін белгілеген жоқ. Бірақ 1933 жылы Германиядағы Баухаус мектебінің көптеген еврей сәулетшілері, Арье Шарон сияқты, Палестинаның Британдық мандатына қашып кетті. Бұл еврей сәулетшілерінің эмиграциясы да, Берлиндегі Баухаус мектебінің жабылуы да 1933 жылы Германияда нацистік партияның билікке келуінің салдары болды. Тұрғын үйлер мен қоғамдық ғимараттарды осы сәулетшілер және жергілікті сәулетшілер, соның ішінде Бен Ами Шульман, қазіргі заманғы сәулет принциптерін тәжірибеге енгізді. Баухаустың принциптері, функционалдылыққа және арзан құрылыс материалдарына баса назар аударғандықтан, Тель-Авивте идеал ретінде танылды. Еуропадан қашып келген сәулетшілер Баухаустың идеяларын ғана емес, Ле Корбюзьедің сәулет идеяларын да алып келді. Сонымен қатар, Эрих Мендельсон Баухауспен ресми түрде байланысты емес, бірақ оның 1930-шы жылдары Израильде бірнеше жобасы болды, сонымен қатар Мендельсонның кеңсесінің сәулетшісі Карл Рубин де болды. 1930 жылдары Тель-Авивте көптеген архитектуралық идеялар жиналды, Тель-Авив оларды сынақтан өткізу үшін идеалды орын болды. 1984 жылы Тель-Авивтің 75 жылдығын атап өту үшін Тель-Авив өнер мұражайында "Ақ қала, Израильдегі халықаралық стильдегі сәулет, бір дәуірдің портреті" атты көрме өтті. Кейбір дереккөздер "Ақ қала" терминінің шығу тегі осы көрмеге және оның кураторы Майкл Левинге байланысты. 1984 жылғы көрме Нью-Йоркке, еврей мұражайына сапар шекті. 1994 жылы ЮНЕСКО-ның бас кеңсесінде "Архитектурадағы халықаралық стиль туралы әлемдік конференция" деп аталатын конференция өтті. Израиль суретшісі Дани Караванға алғыс айтылды, ол штаб-пәтерде мүсін бағын жасады және бұған дейін Ақ қаладан әсер алған Кикар Левана атты мүсіндік орта жасады. 1996 жылы Тель-Авивтің ақ қаласы Дүниежүзілік ескерткіштер қоры қатерлі аймақ ретінде тізімге енгізілді. 2003 жылы ЮНЕСКО Тель-Авивті заманауи сәулет өнерінің қазынасы үшін Дүниежүзілік мұра деп атады.

Жергілікті климатқа бейімделу

Архитектураны Жерорта теңізі мен шөлді климаттың ерекшеліктеріне сай келтіру керек болды. Ақ және ашық түстер ыстыққа әсер етті. Қабырғалар жеке өмірге ғана емес, күн сәулесінен де қорғайды. Еуропадағы Баухаус стиліне тән жарық шығатын үлкен шыны алаңдары ыстық пен жарық сәулелерін шектейтін кішкентай терезелермен ауыстырылды. Ұзын, тар балкондардан тұратын үйлердің әрқайсысы өзінен жоғары орналасқан балкондардан көлеңкеде тұрады. Бұл үйдің тұрғындары кешкі салқын уақытта араласа алатын ортақ алаң болды. Ғимараттар тіректерде (пилотистерде) тұрғызылды, біріншісі 1933 жылы Зеев Рехтер жобалаған Энгел үйі болды. Бұл ғимараттар желдің астына соғуына және пәтерлерді салқындатуға мүмкіндік береді, сондай-ақ балаларға ойын алаңын да ұсынады. 1935 жылы Бейт Хадар кеңсе ғимаратында бірінші қабатты осындай мақсаттар үшін ашуды жеңілдететін техникамен болаттан жасалған қаңқа құрылымы енгізілді. Жүздеген жаңа ғимараттардың сәулет стилі мен құрылыс әдістері қазіргі қаланың сипатын анықтады. Ғимараттардың көпшілігі бетоннан салынған .

Сақтау жоспарлары

Бұл кезеңдегі көптеген ғимараттар, кейбір сәулет классиктері қирағанша елеусіз қалдырылды, ал заң қабылданбастан бұрын кейбіреулері қиратылды. Алайда Баухаустың бастапқы 4000 ғимараттарының кейбіреулері қайта жаңғыртылды және кем дегенде 1500-і сақталып, қалпына келтіріледі. 2015 жылы Германия үкіметі мен Тель-Авив қаласы келісімге келді. Келісім бойынша Германия он жылдық мерзімде сақтау жобасына 2,8 миллион евро (3,2 миллион доллар) қаржы бөледі. Ақшаның бір бөлігі Тель-Авивтің Макс Либлинг үйінде сәулетшілер, қолөнершілер мен суретшілер арасындағы ынтымақтастықты дамытуға арналған сақтау орталығын құруға жұмсалмақ. Тель-Авивтің сақталу жоспарлары мәдени сақтау идеалдары мен жылдам дамып келе жатқан әлеммен қатар жүру үшін жаңғыртуды теңестіруі керек. "Тел-Авив 2030 жылы" атты панельде қаланы қалпына келтіру туралы талқылаулар болды.

Құжаттамалық және көрмелер

Ница Метцгер Сзмуктың ақ қаладағы сәулет зерттеуі кейін кітап болып жарияланды және "Дюналарда тұру" атты көрмеге негіз болды. Тель-Авивтің құрылуының жүз жылдығына орай Docomomo International 2009 жылдың наурызында Docomomo Journal 40 жариялады, журналдың көп бөлігі "Тель-Авивтің 100 жылы: заманауи ғимараттардың ғасыры" тақырыбында жарияланды. 2019 жылы Лиссабондағы Өнер, сәулет және технология мұражайында "Форма және жарық" атты Тель-Авивтің 1930-жылдардағы ақ қала архитектурасының Игал Гаузе фотосуреттерінің көрмесі ашылды.

Баухаус орталығы Тель-Авив

2000 жылы құрылған Баухаус орталығы Тель-Авив - сәулет мұрасын үнемі құжаттауға арналған ұйым. 2003 жылы мұнда 25 ғимаратты таныстырған сәулет өнерін сақтау жөніндегі көрме өтті. Орталық сонымен қатар Баухаус және Халықаралық стильдегі сәулет және Тель-Авив қаласы тақырыбында тәуелсіз баспа болып табылады. 2017 жылға қарай ол осы тақырыптар бойынша 15-тен астам атау жариялады.

Баухаус қоры

Баухаус қоры 2008 жылы Беликс көшесіне, ескі қала әкімдігі мен Беликс үйінің жанында шағын мұражай мен зерттеу орталығын ашты.