Кромарти – Шотландиядағы қала, азаматтық приход және бұрынғы королдік қалашық. Кромарти-Фертх шығанағында орналасқан, халқы 719 адам. Тарихы, географиясы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Шотландиядағы қала және азаматтық приход
Town and civil parish in Scotland
Кромарти (/pron//audio=Cromarty.ogg/'/k//r//ɒ//m//ər//t//i/; Cromba) – Шотландияның Росс және Кромарти аймағындағы қала, азаматтық приход және бұрынғы корольдік бург. Қара аралдың төңірегінде, Кромарти бұғазының оңтүстік жағалауында орналасқан. Ингергордоннан теңіз арқылы 5 миль (8 км) қашықтықта жатыр. 2001 жылғы халық санағы бойынша, оның халқы 719 адамды құрады.
Cromarty (/pron//audio=Cromarty. ogg/'/k//r//ɒ//m//ər//t//i/; Cromba, ) is a town, civil parish and former royal burgh in Ross and Cromarty, in the Highland area of Scotland. Situated at the tip of the Black Isle on the southern shore of the mouth of Cromarty Firth, it is 5 mile (8 km) seaward from Invergordon on the opposite coast. In the 2001 census, it had a population of 719.
Тарих
Cromarty атауы әртүрлі түрде гаэль тіліндегі crom (қисайған) және bati (бухта) немесе àrd (биік) сөздерінен туындайды, яғни «қисайған бухта» немесе «биіктер арасындағы иілген жер» (Фертке кіретін жерді қорғайтын биік таулар немесе Сьюторларға сілтеме жасай отырып) және Cromartie графының титулына ие болды. 1264 жылы оның аты Crumbathyn болған. Cromarty – теңіз порты, және оның экономикасы тарихының көп бөлігінде теңізбен тығыз байланысты болды. Балық аулау маңызды өнеркәсіп болды, айналасындағы жағалауда лосось шаруашылықтары және сельдь аулауға шығатын қайықтар болды. Басқа сауда да қайық арқылы жүзеге асырылды: Cromarty айналасындағы қалалармен байланысы көбінесе паром арқылы болды, ал Cromarty қайықтары жергілікті өсірілген қамыс талшығын экспорттап, көмір сияқты тауарларды әкелді. Cromarty Firth – табиғи түрде керемет жаратылған порт, және Бірінші және Екінші дүниежүзілік соғыстар кезінде маңызды британдық теңіз базасы болды. HMS Natal 1915 жылдың 30 желтоқсанында жақын жерде жарылып, көптеген адам қаза тапты. Cromarty аты британдық кеме болжамының теңіз аймақтарының біріне берілген. Cromarty қамалы – Cromarty-дің мұрагерлік шерифтері болған Urquhart әулетінің ордасы. Бұл қала патшалық қалашық болған, ал Nigg-ке баратын паром солтүстікке қарай Tain қаласына қажылық жолымен өтетін. 1513 жылы Шотландия королі Джеймс IV қажылыққа барып, Cromarty қамалында бір түн демалды. 1890 жылға дейін Cromartyshire округінің орталығы болып қызмет етті. Қаланың ортағасырлық қалашығының орны кем дегенде 12 ғасырға дейін сонау салымды, және 2012 жылы қысқы дауылдар жағалаудың бөліктерін эрозияға ұшыратқаннан кейін жергілікті археологтар анықтады. 2013 жылы басталған қауымдық археологиялық жоба қазіргі қаланың шығыс жағындағы жолдар мен ғимараттардың қалдықтарын зерттеп жатыр. Cromarty – Роялист-ғалым, Рабеляның ағылшын тіліне алғашқы аудармашысы ретінде танымал сэр Томас Urquhart-тың туған жері.
The name Cromarty variously derives from the Gaelic crom (crooked), and from bati (bay), or from àrd (height), meaning either the "crooked bay", or the "bend between the heights" (referring to the high rocks, or Sutors, which guard the entrance to the Firth), and gave the title to the Earldom of Cromartie. In 1264, its name was Crumbathyn. Cromarty is a sea port, and its economy was closely linked to the sea for most of its history. Fishing was the major industry, with salmon stations around the surrounding coast, and boats going out to catch herring. Other trade was also by boat: Cromarty's connections to surrounding towns were largely by ferry, while Cromarty boats exported locally grown hemp fibre, and brought goods such as coal. The Cromarty Firth is an outstanding natural harbour, and was an important British naval base during the First World War and the Second World War. HMS Natal blew up close by on 30 December 1915 with a substantial loss of life. Cromarty gives its name to one of the sea areas of the British Shipping Forecast. Cromarty Castle was the seat of the Urquharts, who were the hereditary sheriffs of Cromarty. The town was a royal burgh, and the ferry to Nigg was on the royal pilgrimage route north to Tain. In 1513 James IV of Scotland went on a pilgrimage and stayed in Cromarty Castle for 1 night. Until 1890, it served as the county town of Cromartyshire. The site of the town's mediaeval burgh dating to at least the 12th century was identified by local archaeologists after winter storms in 2012 eroded sections of the shoreline. A community archaeology project, which began in 2013, is investigated the remains of roads and buildings at the site on the eastern edge of the present town. Cromarty was the birthplace of Sir Thomas Urquhart, the polymath Royalist most famous as the first translator of Rabelais into English.
География
Бұл қала жергілікті теңіз фаунасын бақылау үшін танымал. Олардың ішінде – ең солтүстіктегі бөтелке мұрынды дельфиндердің бірі. Кромарти, сондай-ақ жағажайдың жанындағы Chanonry Point, осы жануарларды жағалауға жақын арада көруге Еуропадағы ең қолайлы орындардың бірі болып табылады. Аймақтағы басым тас түрі – Хью Миллер еңбектерінде сипатталған "Ескі қызыл құмтас". Жағалаудағы тастарда көптеген қазба жәндіктердің қалдықтарын табуға болады.
The burgh is noted as a base for viewing the local offshore sea life. These include one of the most northerly groups of bottlenose dolphins. Cromarty, along with Chanonry Point just round the coast, is one of the best places in Europe to see these animals close to the shore. The predominant local stone is the Old Red Sandstone about which Hugh Miller wrote. Many fossils can also be found in the rocks along the coast.
Ұлыбритания Парламенті сайлау округі
Кромарти Росс, Скай және Лохабер сайлау округінде орналасқан. 2015 жылдан бері оның өкілі болып Вестминстердегі SNP тобының бұрынғы жетекшісі Ян Блэкфорд тағайындалған. 1707 жылғы Одақ актісінен кейін, бұрынғы Шотландия парламенті округінің орнына британдық Кромартишир парламенттік сайлау округі құрылды, ол сондай-ақ Кромартишир деп те аталады. Көршілес Найрнширмен кезектесіп сайлау округі ретінде жұптасқан Кромартиширдің еркін иеленушілері бір парламентке бір депутат сайлады, ал Найрнширдің иеленушілері келесі парламентке депутат сайлады. 1832 жылы Кромарти қаласы округтен бөлініп, парламенттік бург мәртебесін алды және Дингволл, Дорнок, Кирквалл, Тен және Уик қалаларымен біріктіріліп, Ұлыбритания Парламентінің Өкілдер палатасының Солтүстік бург округін құрады. Вик бургтары деп те аталатын бұл округ бург округінің бір бөлігі болды және ол Парламентте бір депутатпен өкілдік етілді. 1918 жылы округ таратылды және Кромарти бөлігі Росс және Кромарти округтік сайлау округіне қосылды. 1983 жылы шекара өзгергеннен кейін, отырған депутат Хамиш Грей (Консервативтік және Унионисттік партиясы) Чарли Кеннедиден (SDP, кейін Либералдық, содан кейін Либералды демократтар) жеңіліс тапты. Чарли Кеннеди Либералды демократтар партиясын басқарды және 2015 жылға дейін Кромартиді Росс, Кромарти және Скай (1983–1997), Росс, Скай және Инвернесс-Уэст (1997–2005) және содан кейін Росс, Скай және Лохабер округінің депутаты ретінде өкілдік етті.
Cromarty is in the UK Parliament constituency of Ross, Skye and Lochaber, represented since 2015 by Ian Blackford, ex Leader of the SNP group in Westminster. Following the Act of Union in 1707, the British parliamentary constituency of Cromartyshire was created, replacing the former Parliament of Scotland shire constituency. also called Cromartyshire. Paired as an alternating constituency with neighbouring Nairnshire, the freeholders of Cromartyshire elected one Member of Parliament to one Parliament, while those of Nairnshire elected a Member to the next. In 1832 the town of Cromarty was separated from the county, and became a parliamentary burgh, combined with Dingwall, Dornoch, Kirkwall, Tain and Wick in the Northern Burghs constituency of the House of Commons of the Parliament of the United Kingdom. Known also as Wick Burghs, the constituency was a district of burghs. It was represented by one Member of Parliament. In 1918, the constituency was abolished and the Cromarty component was merged into the county constituency of Ross and Cromarty. Following a boundary change in 1983, the sitting MP, Hamish Gray (Conservative and Unionist Party) was defeated by Charlie Kennedy (SDP, later Liberal then Liberal Democrats), who would go on to lead the Liberal Democrats, and who represented Cromarty until 2015, as the MP for Ross, Cromarty and Skye (1983–1997), Ross, Skye and Inverness West (1997–2005) and then Ross, Skye and Lochaber.
Көлік
Тарихи тұрғыдан алғанда, Кромартиге көбінесе кемемен саяхат жасаған: қала Инвергордонмен байланыстыратын паромдар болған, ал Кромартидің поштасы 20-ғасырға дейін қайықпен жеткізіліп келген. Кромарти мен Нигг арасындағы тарихи паромдық бағытты 2009 жылға дейін Ұлыбританияның ең кішкентай көліктік паромы – "Кромарти Роза" қамтамасыз еткен. "Кромарти Роза" 2009 жылы сатылды және 2011 жылғы маусымда жаңа төрт көліктік пароммен, "Кромарти Куин" деп аталған пароммен алмастырылды, ол 2011 жылдан 2014 жылға дейін қызмет көрсетті. 2015 жылы паром қызметі тоқтатылғаннан кейін, жаңа оператор – Highland Ferries компаниясы паром келісімшартын жеңіп алып, маусымнан қыркүйекке дейін, күн сайын сағат 8:00-ден 18:00-ге дейін жұмыс істейтін "Ренфрю Роза" паромымен Кромарти мен Нигг арасындағы тұрақты қызметті қайта бастады, бұл Black Isle аймағынан солтүстікке тікелей бағытты ұсынады.
Historically most travel to Cromarty would have been by ship: ferries connected the town with Invergordon, and Cromarty's post continued to arrive by boat into the 20th century. The historic ferry route between Cromarty and Nigg was served until 2009 by Britain's smallest vehicle ferry, the Cromarty Rose. The Cromarty Rose was sold in 2009 and replaced for the 2011 season by a new four car ferry called the Cromarty Queen, which continued the service from 2011 to 2014. After a year with no ferry in 2015, new operators, Highland Ferries, were awarded the ferry contract and re commenced the regular service between Cromarty and Nigg with the Renfrew Rose running from June to September, from 8:00 a. m. to 6:00 p. m. daily, once again offering a direct route North from the Black Isle.
Білім
Кромартиде шамамен 50 оқушысы бар Кромарти бастауыш мектебі деген кішкентай бастауыш мектеп бар. Абердин университетінің зоология факультетінің маяк станциясы Кромартиде орналасқан.
Cromarty has a small primary school named Cromarty Primary School with around 50 students. The University of Aberdeen Department of Zoology Lighthouse Field Station is based in Cromarty.
Қоғам мен мәдениет
Шағын қауымдастық шығармашылық белсенділіктің орталығы ретінде танымал, онда бірнеше өнер орындары, жергілікті суретшілер және кішкентай кинотеатр бар. Қаладағы бірнеше ғимаратты, оның ішінде сырахана мен сарайларды қалпына келтірген Cromarty Arts Trust өнер мен музыка шараларының бағдарламасын ұйымдастырады, соның ішінде концерттер, жыл сайынғы қылмыс және триллерлер фестивалі, арфа фестивалі, тасқа әріп қасу және күміспен жұмыс жасау курстары бар. Cromarty суретшілер тобы жыл сайын өз жұмыстарының көрмесін өткізеді. Басқа жергілікті қоғамдық ұйымдарға тұрақты лекциялар өткізетін Cromarty History Society және әр желтоқсанда кинофестиваль ұйымдастыратын Cromarty and Resolis Film Society кіреді. 2008 жылғы фестивальге Кирсти Уорк, Дональд Шоу және Карен Мэтисон, Дженис Форсайт, Дэвид Маккензи және Майкл Кэтон Джонс қатысты. Әрбір қонақ өзінің сүйікті бес фильмін таңдады, олардың біреуі фестиваль күндері көрсетілді. Сүйікті фильмдерден басқа, Gable End қабырғасында ашық ауада көрсетілім, шотланд гаэль тіліндегі қысқаметражды фильмдер, анимация шеберханасы, фотосурет көрмесі және түнгі пицца мен фильм көрсетілімдері ұйымдастырылады. Соңғы жылдары, Шотландияның басқа аймақтарындағыдай, жағалаудағы қайықпен жүзу маңызды шараға айналды, Cromartyде үш қайық бар, олар Шотландия бойынша жарыстарға қатысады. Cromarty қауымдастығының қайық клубы жазда регата өткізеді.
The small community is also known for being a hub of creative activity, with several arts venues, local artists and a small cinema. The Cromarty Arts Trust, which restored several buildings in the town, including the Brewery and the Stables, organises a programme of arts and music events, including concerts and gigs, an annual Crime and Thrillers weekend, a Harp Weekend and stone letter carving and silver working courses, while the Cromarty Group of artists hold an annual exhibition of their work. Other local community groups include the Cromarty History Society, which holds regular lectures, and the Cromarty and Resolis Film Society, which organises a Film Festival every December. Guests of the 2008 festival included Kirsty Wark, Donald Shaw and Karen Matheson, Janice Forsyth, David Mackenzie and Michael Caton Jones. Each guest selected five of their favourite films, one of which was shown during the weekend. In addition to the Favourite Films, there is an outdoor screening on a Gable End, Scottish Gaelic Short films, Animation workshop, photographic exhibition and late night Pizza and Film screenings. In recent years, as elsewhere in Scotland, coastal rowing has become a major activity, and there are three skiffs based in Cromarty, which take part in competitions across Scotland. The Cromarty Community Rowing Club also hosts its own regatta in the summer.
Дәстүрлі диалект
Қала 2012 жылдың қазан айында Боби Хоггтың, дәстүрлі жергілікті Солтүстік Шотландия диалектісін соңғы сөйлеген адамның қайтыс болғаны туралы хабарлармен танымал болды. HeraldScotland бұл диалектіні шотланд тілінің бір түрі деп сипаттаса, BBC Radio 4 радиосындағы хабарламада бұл диалектің жергілікті теңіз базасында қолданылған ағылшын тілінің күшті ықпалында болғаны және Шотландиядағы H әрпін түсіріп айтудың сирек кездесетін аймақтарының бірі екені айтылды. Хогг бұрын дәстүрлі сөздер мен тіркестер жинағын құрастырған еді. Сонымен қатар, Хайленд кеңесі осы диалект туралы электрондық нұсқада кітапша жариялады. Кітапшада 20 ғасырдың бірінші жартысында "сен" деген сөздің ескі формасының (thou) жиі қолданылғаны және жарияланған кезде де кейде қолданылып келгені көрсетілген.
The town made the news in October 2012 when Bobby Hogg, the last speaker of the traditional local North Northern Scots dialect, died. This was referred to on HeraldScotland as a dialect of the Scots language, although a report on BBC Radio 4 said that the dialect had been strongly influenced by the English spoken at the local naval base and that it was one of the few areas in Scotland to exhibit H dropping. Hogg had previously compiled a booklet of traditional words and phrases. In addition, the Highland Council had produced a digital booklet on the dialect. This states that the thou forms were still in common use in the first half of the 20th century and remained in occasional use at the time of publication.