Кіріспе

Fallen Fairies; немесе, The Wicked World, екі актілі комедиялық опера, либреттосы В. С. Гилберт пен музыкасы Эдвард Герман. Бұл оқиға Гилберттің 1873 жылы шыққан "Жақсысыз әлем" атты бос өлеңдегі ертегі комедиясының опералық бейімделуі. Әдебиеттер елінде жұлдыздар зұлым өлімдіктерге қызығушылық танытады, әсіресе олардың махаббатқа деген ерекше қабілетіне. Олар үш адамнан төменгі әлемнен оларды бақылауға және ер адамдарға ізгілікпен өмір сүруді үйрету үшін шақырады. Жұлдыздар өлімге ұшыраған адамдарға ғашық болып, бір-біріне қызғанышпен қарап, жаман мінез-құлық танытады. Ер адамдар Жерге оралады, ал жұлдыздар махаббат тым жоғары бағаланатынын түсінеді. Бұл шығарманың премьерасы 1909 жылы 15 желтоқсанда Лондонның Савой театрында өтті. Гилберт операны режиссерлік етті. Чарльз Герберт Уоркман Лутин рөлін сомдап, басты рөлді сомдады. Сондай-ақ актерлік құрамда Гилберттің қорғаны Нэнси Макинтош Селин, жұлдыздық патшайым рөлінде болды. Макинтош жағымсыз пікірлер алды, ал Уоркман оны көп ұзамай Эми Эванспен ауыстырды және Уоркманға сотқа жүгінген Гилбертті ашуландырған ойынға өзгерістер енгізді. Эванс үшін жақсы сынға қарамастан, жұмыс сыншылардың не ақыр соңында көрермендердің көңілінен шықпады. Ол сәтсіз аяқталды, тек 50 қойылымнан кейін жабылды. Гилберт те, Герман да басқа опера жазғысы келмеді.

Өмірбаян

Карьерасының басында Гилберт бірнеше табысты бос өлеңдердегі ертегі комедияларын жазды. Ол 1873 жылы "Зұлым дүние" кітабын жазғанға дейін осы сюжетке қатты қызығатын. Ол сондай-ақ (псевдониммен) 1873 жылы "Бақытты жер" деп аталатын "Зұлым әлемді" пародиялайтын және сол кездегі саясаткерлерге бағытталған көптеген саяси сатираны қамтитын пьеса жазды; Лорд Чемберлен оның кейбір бөліктеріне тыйым салғаннан кейін бұл Сот театрында сенсация тудырды. Гилберттің бос өлеңдеріндегі көптеген пьесалары сияқты, Fallen Fairies еркектер әйелдер әлемін бүлдірген кезде туындайтын салдарлар мен олардың романтикалық асқынулары туралы айтады. Оның "Принцесса" (1870) және "Сынған жүректер" (1875) пьесалары, сондай-ақ оның "Иоланте" (1882) және "Принцесса Ида" (1884) опералары осы негізгі идеяны қарастырады. Стетман мұны "Гилбертидің шабуыл жасау жоспары" деп атайды. Принцесса Ида және Fallen Fairies, екеуі де Гилберттің бұрынғы бос өлеңдері бойынша жазылған, Гилберттің басқа операларынан айырмашылығы, екеуінде де диалогта бос өлеңдер сақталған.

Шығарма және өндіріс

Гилберт "Зұлым әлем" опералық нұсқасын біраз уақыт бойы ойлап жүрген. 1897 жылы ол бұл идеяны Ричард Д'Ойли Карттің әйелі және серіктесі Хелен Картке ұсынған. Артур Салливан, Андре Мессажер, Жюль Массенет, Лиза Леман және Александр Маккензи, оларға ол өз кезегінде ұсынды, барлығы ерлер хорының болмауына қарсы болды. Эдвард Эльгар да бас тартты, бірақ себебін айтпады. Гилберт ақыры Эдвард Германнан көмекші тапты. Гилберт және Салливан операларында комикалық баритон рөлдерін ойнаған Чарльз Герберт Уоркман 1909 жылы Савой театрында комикалық опералар (өзін-өзі ойнаған) шығару үшін өндірістік синдикатты жинады, ол "Таушылардан" басталып, содан кейін "Жиілген қазлар" Луттиннің комедиялық рөлінде пайда болды. Бұл шығарма 1909 жылы 15 желтоқсанда ашылды, актерлік құрамда Филон рөлін Лео Шеффилд ойнады, костюмдерді Перси Андерсон жасаған. Джон Д'Обанның хореографиясы. Fallen Fairies сәтті болған болса, Гилберт өзінің D'Oyly Carte Opera Company репертуарында жоқ бұрынғы операларын қайта жаңғыртады және оған Гилберт пен Германның кем дегенде бір жаңа жұмысы ілеседі деп жоспарланған. Германның келісімімен Гилберт өзінің қорғауы Нэнси Макинтошты Феялық патшайым Селин рөлінде ойнады. Макинтоштың вокалды күші он жыл бұрын болғандай емес еді, және сыншылар оның рөлін әлсіз деп тапты, ол романтикалық рөлге "өте көп трагедиялық патшайым" болды. Гилберт репетиция кезінде кескен әнді қайтаруды талап етті. Гилберт ашуланып, Уоркман мен синдикатты сотқа берді, бірақ Герман оған қосылудан бас тартты, бұл даудан қорқып қалды. Гилберт Уоркманға Ұлыбританияда өз операларында өнер көрсетуді ашумен тыйым салды. Ол жаңа ән айтады, оның сөздері сэр Уильям Гилберт пен музыкасы Эдвард Герман. Бұл ән алдымен сот үкіміне, содан кейін сэр Уильямның Савой басшылығына қарсы заңға қарсы құпия іс қозғауына әкеп соқты. Енді ол өзара келісім бойынша орындауға қайтадан енгізілген". Бас кейіпкердің ауыстырылуы Fallen Fairies-ті ертерек жабылудан құтқару үшін жеткіліксіз болды, дегенмен Эванс рөлінде мақтау алды. Шынында да, Гилберт либреттосындағы қателіктер Макинтоштың кез келген сәтсіздіктері сияқты кінәлі болуы мүмкін. "Observer" газетінде: "Бұл - қарапайымдық пен трагедияның, көңілділік пен тіс қысудың таңғажайып қоспасы, әсері "Виндзордың қуанышты әйелдері" романына қосылған Отеллоның әрекетіне ұқсайды". Ратланд Баррингтон 1911 жылы өзінің мемуарларында былай деп жазды: "Мен операның көп бөлігін ұстап алмауды, сопрани мен альти массасын теңестіретін ерлер дауысының болмауынан, адамның құлақтары сөзсіз шаршап, ер хоршыларының мықты баяндамасын аңсаған; пьесаның әзілі, меніңше, оның көңілді операға айналуымен, көп жағдайда, буланып кеткен сияқты. Fallen Fairies ешқашан кәсіби түрде қайта жаңғыртылмаған және мүлдем қайта жаңғыртылмаған, бірақ 2014 жылы Англияның Харрогейт қаласында өткен Халықаралық Гилберт және Салливан фестивалінде жартылай сахналанған концерттік қайта жаңғыру берілді. 1909 жылдың басында Уоркман "Жиілген феялар" операсынан кейін Савойда бірнеше Гилберт пен Салливан операларының (және екі Гилберт операсының) қайта жаңғыруын жоспарлаған болатын, бірақ Гилбертпен айтысқаннан кейін бұл идея сөзсіз болды. Дарин сэр Этайстың махаббатын жеңу үшін айла жасайды. Ол Сер Филлонның оны жарақаттанудың ауырлығын арттырып айтқандығы үшін айыптап, қайтадан шайқасудан аулақ болғанын айтады. Сэр Этайс қорқынышты деп аталғанына ашуланып, егер ол оңайына келсе, сэр Филонға қарсы шығуға дайын. Дарин оған емделудің бар екенін айтады, бірақ ол оны жақсы көретіндігіне уәде берген жағдайда ғана береді. Сэр Этайс келіседі, бір әдемі әйелдің басқасы сияқты жақсы екенін байқап, Селиннің сақинасын Даринге береді. Ол дәрісін ішіп, сауығып кетеді. Сэр Филон кіреді, ал сэр Этайс оған қарсы шығады. Олардың пікірі күшейеді, ал сэр Этайс Даринге сер Филлонның оны қорқынышпен айыптағанын растау үшін жүреді. Дарин бұл тек қана айла-шарғы екенін мойындайды. Сэр Этайс сэр Филонның кешірім сұрап, Дареннен бас тартады. Ол күйеуінен қайта ойлануын өтінді. Селин кіріп келеді. Ол әпкесі неге сэр Этайспен жалғыз қалған деп ойлайды. Дарин Селинді екі жүзді дейді. Енді басқа жұлдыздар кіріп, Селинге Әулие елін жайлаған барлық жамандықтың бастауы - ол екенін айтады. Олар оны Дариннің пайдасына таққа отырудан бас тартуға шақырады. Ол өзінің патшалық құрып, Дариннің басына тажын кигізеді. Селин өзінің патшалығы енді сэр Этайстың жүрегінде екенін айтады, бірақ Дарин оған тиесілі екенін айтып...