Кіріспе

"Носферату" сөзінің шығу тегі даулы, ол вампир туралы ертегілермен байланысты. Алайда, ол 19-шы ғасырдың аяғы мен 20-шы ғасырдың басында Батыс көркем әдебиетінің, мысалы, готикалық романның Дракула (1897) және неміс экспрессионисттік фильмі Носферату (1922) арқылы кеңінен танымал болды. Терминнің айтылған этимологияларының бірі - ол румын тіліндегі Nesuferitu` ("жағымсыз" немесе "сабырсыз") сөзінен алынған.

Сөздің шығу тегі

Носферату сөзінің этимологиясы белгісіз. Брам Стокердің 1897 жылғы "Дракула" романы мен оның алғашқы рұқсатсыз киноға бейімделуі "Носферату" (1922) арқылы валютаға қол жеткізгеніне күмән жоқ. Стокер бұл терминді 19-ғасырдағы британдық автор және спикер Эмили Джерард деп атады. Көпшілік бұл сөзді 1885 жылы "Трансильвания ырымдары" атты мақаласында және өзінің "Орманнан тыс жер" атты саяхатнамасында ("Трансильвания" латын тілінде "орманнан тыс", сөзбе-сөз "орман арқылы") енгізген деп санайды. Ол "Носферату" дегенді румын тіліндегі вампир деген сөз деп атайды: Дегенмен, одан да жаман - вампир немесе носферату, оған әрбір румын шаруасы көктегі немесе тозақтағыдай нық сенеді. Вампирлердің екі түрі бар: тірі және өлі. Тірі вампир - бұл, әдетте, екі заңды емес адамның заңды емес ұрпағы, бірақ кемшіліксіз тұқым қуалау да ешкімді өзінің отбасылық қоршауына вампирдің кіруінен сақтай алмайды, өйткені носферату өлтірген әр адам өлгеннен кейін де вампирге айналады және басқа жазықсыз адамдардың қанын соруды жалғастырады. Өте қатал жағдайларда, бас кесу және оны сарымсаққа толы ауызмен табутқа қою немесе жүректі алып, өртеп, күлін қабірдің үстіне шашу ұсынылады. Шмидттің мақаласы Трансильванияның әдет-ғұрыптары туралы және австро-венгер тіліндегі журналда жарияланды, оны Жерар Австрия-Венгрияда тұратын неміс әдебиетінің рецензенті ретінде кездестіруі мүмкін еді. Шмидттің мақаласында аңызға айналған Шоломанс есімі де аталады, ол Жерардың "Трансильвания ырымдары" деген кітабына ұқсас. 100 жыл бұрын болған оқиғалар әлі күнге дейін шынайы болып келеді, және жеке тәжірибе немесе кем дегенде құлақтан естілген оқиғаларды шынайылығына нық сеніп айта алмайтын ауыл болуы мүмкін емес. Шмидт өзінің 1865 жылғы мақаласын 1866 жылғы монографияда кеңейтіп, вампирдің "ұлттық славяндық қиялдың ең қорқынышты туындысы" екенін және оның сипаттамасы румындықтардың түсінігі екенін қосты. Алайда, nosferatu бұл түрінде румын тілінің белгілі бір тарихи кезеңінде стандартты сөз болып көрінбейді (роман мен фильмдер енгізгеннен басқа). Дракуланың ішкі дәлелдері Стокердің бұл термин румын тілінде "өлі емес" дегенді білдіреді деп сенгенін көрсетеді, сондықтан ол өлі емес сөзін оның калькы ретінде қолданған болуы мүмкін. Питер Хейнинг носфератудың ертеректегі көзін Генрих фон Вислоцкийдің Румын ырымдары (1861) деп атайды. Алайда, Влислоцкий тек неміс тілінде жазған сияқты, ал Мадьяр Непражи Лексиконына сәйкес, Влислоцкий 1856 жылы дүниеге келген (1907 жылы қайтыс болған), бұл оның ағылшын тіліндегі 1861 жылғы дереккөздің авторлығын күмәнді етеді. Кейбір мәліметтер Хайнинг цитатасы Дэвид Дж. Скальмен де қайшылықта. Бұл Джерардтан кейінгі уақыт болғандықтан және Джерардтың жұмысына бірқатар параллельдер болғандықтан, Скаль Влислоки Джерардтан шыққан болуы мүмкін деп санайды. Сондай-ақ, Хайнинг Румыния ырымдары туралы өз сөзін Эрнест Джонстың "Кошмар туралы" (1931) кітабындағы үзінділерді шатастырып оқығаннан алған деген дәлелдер бар. Влислоцкийдің "der Nosferat" туралы кейінгі сипаттамасы Шмидттің немесе Жерардың сипаттамаларынан әлдеқайда кең. Алдыңғы екі неміс тіліндегі дереккөздер, әсіресе, жаратылыстың қан ішуші және инкубус / суккубус ретінде екі түрлі рөлін атап көрсетеді. Влислоцкийдің носфераттары қарт адамдардың қанын ішеді, ал жас адамдармен, әсіресе жас жұбайлармен жыныстық қатынасқа түседі, көбінесе заңсыз балаларды (моройға айналады), импотенттілік пен тұқымсыздық үшін кінәланады. Кронштадттан (венгр тілінде Брасо, румын тілінде Брашов, Саксон Трансильваниясының "жеті қаласының" бірі) шыққан жартылай саксон болған Влислоцкийдің сипаттамасынан термин де, идея да өз қауымдастығында жақсы танымал болған болуы керек деген ойға келмеу қиын, бұл румын әдебиетінде оның бар екенін растай алмауды таңғалдырады. Носфератудың бір ұсынылған этимологиясы - бұл термин бастапқыда грекше нософоростан шыққан, яғни "ауруды әкелетін" дегенді білдіреді. Ф. В. Мурнаудың "Носферату" (1922) фильмі осы ауру тақырыбына қатты мән береді, және Мурнаудың фильмдегі шығармашылық бағыты осы этимологиядан (немесе керісінше) әсер алған болуы мүмкін. Бұл этимологияда бірнеше қиындықтар бар. Шмидт, Джерард және Вислоцки, олардың үшеуі де Трансильванияның кейбір тұрғындары, сөзді румын тілінде деп таныды, тіпті "нософорос" этимологиясының жақтаушылары (соның ішінде басқа да көптеген түсіндірмешілер) бұл дұрыс екендігіне күмәнданатын көрінеді; Вислоцки, әсіресе, Трансильвани�...