Кіріспе

Оңтүстік Африканың жергілікті мифологиясы Лози халқы нямбе деп аталатын құдайға сенетін. Нямбедің әйелі Насиле (мәні "ұзақ нәрселермен байланысты") және анасы Нгула (мәні " жүкті" дегенді білдіреді) болды. Нямбе өз әйелі мен анасын да жаратты деп айтылады. Сондай-ақ, ол бар нәрсенің бәрін жаратты, соның ішінде аспан, жер, барлық өсімдіктер мен жануарларды.

Құрылтайшы аңыздар

Лозидің негізін қалау туралы аңыз таспен қаланған емес, оның бірнеше нұсқасы бар, бұл әңгімені кім айтып жатқанына байланысты. Кез келген басқа ауызша дәстүр сияқты, ол уақыт өте келе өзгерді, бірақ кейбір элементтер өзгермейді, мысалы, жаратушы құдайдың аты, алғашқы адамның аты және алғашқы егеменнің аты. Лозидің құрылуы туралы аңыздың төмендегі үш нұсқасы жалғыз емес.

Нямбе Камунудан қашып кетеді

Нямбедің бір жаратылысы - алғашқы адам Камуну. Нямбе Камунуға басқа жаратылыстардың барлығына ат қоюды тапсырып, адам баласына жануарлардың бәрі оның бауырлары екенін айтты. Сондықтан ол оларға қамқорлық жасауы керек. Қамуну Нямбедің барлық шығармаларының ішіндегі ең ақылдысы болғандықтан, тез арада Нямбедің түрлі дағдыларын үйреніп, көшіріп алды: отты меңгеру; металл қалау; қыш құйма өнерін жасау; қасық, табақ және каноэ кесу; егін егу; және жануарларды үйрету. Бастапқыда Нямбе таңғалғанмен, көп ұзамай Камунудың еліктеуінен шаршады, әсіресе, ол жануарларды өлтіріп, етін тамақ ретінде пісіре бастағанда. Нямбе Камунуға басқа жаратылыстарды өлтірмеуді бұйырды, бірақ Камуну тоқтамады. Осы жаман қылықтары үшін Нямбе Камунуның дүние-мүлкін тартып ала бастады: алдымен оның ыдысы жарылды, содан кейін иті өліп, ақырында ұлы қайтыс болды. Лозидің пікірінше, адамзаттың өлімі осылай пайда болды. Нямбе бірнеше рет Камунудан алыстап кетті, бірақ Нямбе Замбези су басқан алқапта қайда барса, Камуну соңынан еріп кететін. Ақырында Нямбе Замбези өзенінен өтуге шешім қабылдады, бірақ Камуну каноэ оюды және соңынан ерді. Нямбе тауды жасап, оның басында өмір сүрді, бірақ Камуну тауға көтеріліп, Нямбеді тапты. Ақырында Нямбе Жерден көкке көшуге шешім қабылдады (Лози мифологиясында Литома деп аталады). Бұл үшін Нямбе бір жәндікке желкен тігуді тапсырды. Нямбе жәндіктің желіні қолданып, Литоомаға көтерілген соң, ол жәндікті соқыр қылып, Камунуға көкке қалай жету керектігін айтпасын деп бұйырды. Осылайша Камуну жер бетінде қалды, ол Нямбе ауру мен өлімді болдырмау үшін дәрі-дәрмек беруден бас тартқаннан кейін өмір сүруге және өлуге сотталды. Сондықтан да, өлім - Камунудың құдайдан келген жазасы.

Нямбе лози ұлтын құрды

Бұл нұсқада Нямбе Лози ұлтының негізін қалаушы ретінде көрсетілген. Нямбе мен оның әйелі Насилеледің қызы Мвамба (мәні "сөйленетін адам") болды. Бұл тақырыпқа байланысты Нямбе көптеген әйелдерді тауып, олардың бәрінен бала тапқан. Мвамба өскенде, Нямбе оған ғашық болып, онымен жыныстық қатынасқа түседі. Несиле күйеуі мен қызының арасында не болғанын білгенде, күйеуімен айтысып, қызынан ұрады. Нямбе әйеліне қатты ашуланып, қызметшісін Сасишоны шақырып, көкке қайту туралы шешімін жариялады. Нямбе жәндікке желкен тігуді бұйырды, сонда ол және оның қызметшісі аспанға көтеріліп, Насилеле жер бетінде қалды. Насиле бірнеше аптадан кейін өлімге ұшырады. Нямбе мен Насилеле қызы Мвамба кейіннен Луидің алғашқы ханымы және сондықтан ұлттың негізін қалаушы болды. Оның үлкен қызы, оның есімі Мбую және ол Нямбемен инцест арқылы дүниеге келген деп болжанады, оның әкесінен егемендікті алды.

Нямбе Лози ұлтын алғаш рет құрды

Бұл мифте Нямбе жаратушы құдай емес, алғашқы адам болған. Луи халқының барлығы одан тараған. Бұл жазбада Жаратушының кім екені нақты айтылмаған. Оның орнына, аңыздағы адамдар жай ғана Замбези су тасқыны алаңында өмір сүрген деп айтылады. Нямбе ауылы Литома мунди ва Нямбе деп аталды (бұл луяна тілінде "Нямбедің үйі, көк") және оның алғашқы әйелі Мвамба деп аталды. Кейін ол Луи халқының тұңғыш әйел басшысы болды. Бұл аңыз бойынша Лози патшасы Мвамбадан тараған. Сондықтан оған Нжемакати (яғни "патшалық шыққан әйел") деген атақ берілді. Сондай-ақ, ол тағы тоғыз баланы дүниеге әкелді, оның ішінде әкесінен егемендік алған Мбую есімді қыз бар.