Кіріспе

Бихар штатындағы заңсыз пайдақорлық туралы даулы оқиға. Бихар штатының мемлекеттік қазынасынан шамамен 500 мың теңге қаржының заңсыз пайдаланғандығы туралы даулы оқиға. Ұрылыққа қатысы барлар арасында Бихардың сол кездегі бас министрі Лалу Прасад Ядав және бұрынғы бас министр Жаһаннат Мишра да бар. Бұл жанжал Лалудың бас министрлік билігін тоқтатты. Д. Динешвар Прасад Шарма да С. Н. Синхадан 300,60 млн. 2017 жылдың 23 желтоқсанында Лалу Прасад Ядавты арнайы CBI соты кінәлі деп таныған, ал Джаганнат Мисра ақталған. Ұрылық көп жылдар бойы жалғасты және оған Үндістан ұлттық конгресі мен "Жантата Дал" партиясының бірнеше әкімшіліктері бойынша Бихар штатының көптеген әкімшілік және сайланған лауазымды адамдары қатысқан. Бұл жемқорлық схема "сатып алынған ірі қара малдың" құрастырылуына қатысты, олар үшін жем-шөп, дәрі-дәрмек және мал шаруашылығы жабдықтары сатып алынды. 1996 жылы шымкенттіктер туралы хабарлар шықса да, ұрлық екі онжылдықтан бері жалғасып, көлемі артып келеді. Ұрлық көлемінің және ұзақтығының арқасында, бұл алаяқтық туралы үндістандық БАҚ-та жарияланды және жариялануын жалғастыруда. Себебі, ол мафияның елдегі бірнеше мемлекеттік экономикалық секторларға еніп, олардың арасында кеңінен байланыс бар екенін көрсетті. 2013 жылдың мамыр айына дейін сот 53 істің 44-інде аяқталды. 1985 жылдың ақпан айында сол кездегі Үндістанның бақылаушысы және аудиторы Т.Н.Чатурведе Бихар мемлекет қазынасы мен департаменттерінің ай сайынғы есеп беруінің кешіктірілуін байқады және Бихардың сол кездегі бас министрі Чандрашехар Сингхке хат жазып, бұл уақытша талан-таражға түсудің белгісі болуы мүмкін деп ескертті. 1992 жылы Биду Бхушан Двиведи, полиция инспекторы, мемлекеттік сыбайлас жемқорлыққа қарсы қадағалау бөлімшесі, сол қадағалау бөлімшесінің бас директоры Г. Нараянға мал азығы туралы және оның министрлер деңгейінде болуы мүмкін екенін көрсететін баяндама берді. Қылмысты қайтару үшін Двиведи қадағалау бөлімінен басқа әкімшілік бөлімге ауыстырылды, содан кейін қызметінен шеттетілді. Кейіннен ол сыбайлас жемқорлық туралы істер сотқа қаралғанда куәгер болды.

Ашылу және тергеу

Бихардың ветеринариялық қауымдастығы 1985 жылы өткен баспасөз конференциясында алғаш рет мал шаруашылығы мафиясының барлығын әшкереледі. 1990 жылы Бихар ветеринариялық қауымдастығының атқарушы комитеті өзгертілді және Д. Динешвар Прасад Шарма БВА-ның Бас хатшысы болды. Мафия қауымдастықты өз қолына алған соң, олар қару-жарақты шашып, өртеп жіберді. Дәрмендра Синха мен Биреш Прасад Синха (БВА-ның бұрынғы лауазымды адамдары) мафияның этикаға қайшы іс-әрекеттеріне қарсы ақпарат жинауды бастады. Олар мұны Бихардағы барлық саяси топтарға көрсетті. Осы саяси қарулардың арасында В. С. Дубейдің сөзінен кейін бүкіл оқиғаға бастама берген Сушил Кумар Моди болды. Сол кездегі харизматикалық, бірақ "туған" көшбасшы Лалу Прасад Ядав бөлінбеген Бихардың бас министрі болған, сол кездегі қаржы комиссары В.С. Дубей үлкен көлемдегі қаржылық бұзушылықтарға тап болды. 1992 жылы полиция инспекторы Биду Бхушан Двивиди, ол мемлекеттік қадағалау бөлімінде болған, ол баяндама жасады. Оның есептері ескерілмеген, ол басқа бөлімге ауыстырылды, бірнеше рет тергеу жүргізіліп, жұмысынан шеттетілді. Сондай-ақ, тергеу жұмыстарына қатысудан бас тарту үшін, оған өз үйіне бомба лақтырып, қорқытқан. Алайда, кейіннен бұл арамзалық басқа да билік орындары мен мүдделі тұлғаларға мәлім болды. Ол өзінің төменгі дәрежесінде шын жүректен жанашырлық пен адалдық танытып, ең үлкен алаяқтықты ашқаны үшін ешқашан шынайы құрметке ие болған емес. 1996 жылы 19 қаңтарда мемлекеттік қаржы министрі В. С. Дубей барлық аудандардың округтік судьяларына және комиссия төрағаларының орынбасарларына шамадан тыс ақша алу жағдайларын қарауға бұйрық берді. Ол 1996 жылы 20 қаңтарда Ranchi қазынасынан мал шаруашылығы бөліміне ақшаның шамадан тыс тартылуын тексеру үшін қосымша хатшыларының біреуін жіберді. Тергеу барысында жалған құжаттар арқылы алаяқтықпен алынған мемлекеттік ақшаның толығымен ұрланғаны анықталды. 1996 жылы 27 қаңтарда Батыс Сингхбхум ауданының комиссары Амит Харэ Виджаи Шанкар Дубейдің нұсқауы бойынша оның қарамағындағы Чайбаса қаласындағы мал шаруашылығы бөлімінің кеңсесіне рейд жүргізді. Оның тобы ұстап алған және жариялаған құжаттарда билік өкілдері мен бизнесмендердің ұйымдасқан мафиясының ірі көлемде ақшаны ұрлағаны айқын көрінді. Мал азығы туралы хабарды алғаш рет сол кездегі Калькуттадағы "Азия дәуірі" газетімен жұмыс істейтін үнді журналисі Рави С. Джа бұзған болатын. Чайбасадан жинаған деректерге сүйене отырып, Джа бұл алаяққа Бихар үкіметінің қатысы бар екенін ғана емес, бұрынғы үкіметтердің де заңсыз ақша табу үшін заңсыз жүйелерді бұзатынын айтты. Жа Жа қазіргі уақытта сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрестегі және жақсы басқаруды насихаттаған, Парламенттің Rajya Sabha мүшесі Ражиев Чандрашехермен жұмыс істейді. Мемлекеттік полиция мен тергеу комитеті бұл істі қатаң тергемейді деп қорқып, істі мемлекеттік емес, федералды биліктегі Орталық тергеу бюросына (ЦБИ) беруді талап етті. Сондай-ақ, тергеу комитетінің бірнеше мүшесі осы алаяқтыққа қатысқан деген айып та тағылды. CBI тергеу бастады және бірнеше күн ішінде CBI бихарлық шенеуніктер мен заң шығарушылар жұмыс істеп тұрған саясаткердің ресми бизнес мафиясының бар екендігін аша алатын құжаттарға қол жеткізуді болдырмау туралы жоғары сотқа өтініш берді. Бихар заң шығарушы кеңесінің кейбір заң шығарушылары сотқа CBI-дің қате ақпарат бергенін айтып, CBI-дің өңірлік штаб-пәтеріндегі жоғары лауазымды адамдарға қарсы ықтимал іс-әрекет туралы талқылау үшін артықшылық туралы ұсыныс енгізді, бұл сотқа құрметсіздікке ұқсас іс-әрекет жасауға әкелуі мүмкін және тергеуді тоқтатуға немесе тіпті аталған CBI қызметкерлерін соттауға әкелуі мүмкін. Сол күні тағы бір айыпталушы - бизнесмен Хариш Хандельвалдың мәйіті теміржолдан табылды. Оның жанында "СБР-дің күдікті куәгерін айтуға мәжбүрлеуі" туралы жазба бар еді. Жаңа тағайындалған премьер-министр Индр Кумар Гуджрал бастаған федералды үкімет, бұрынғы премьер-министр Х.Д. Деве Гоуданың қысқа мерзімді үкіметінен кейін, Лалуға қатысты федералды заң шығарушылардың қолдауына байланысты коалициядан тұрды. Сондай-ақ, CBI-нің неге губернатордың келісімін сұрағаны белгісіз болды, ал Жоғары сот неге сұрағанын сұрағанда, CBI бұл "қауіпсіздік шарасы" екенін айтты. Жоғары сот бұл тактикаға күмән келтіріп, рұқсат беру үшін біраз уақыт беретінін ескертті, бірақ егер ол кешіктірсе, ол өз билігімен айыптауды мәжбүрлейді. Бихардың биылғы 5 жоғары лауазымды өкілі (...

Лалудың бас министрлік өкілеттігінің аяқталуы

Лалуның даулы жағдайға ұшырайтыны анық болған соң, оны бас министрліктен алып тастау туралы талаптар басқа партиялардан да, Лалудың өз партиясы - "Жаната Дал" ішінен де күшейе түсті. 5 шілдеде Лалу ресми түрде "Жантата Далдан" бөлініп, өзінің жеке партиясын - "Раштрия Джантата Далды" (немесе RJD) құрды. Алайда, RJD коалициялық федералды үкіметті қолдауын жалғастырды. Лалу ХД Деве Гоуданың премьер-министр болуына өз үлесін қосқанын айтты. Алайда, Лалуға қарсы наразылық білдірген Гауданың жаңадан құрылған үкіметтің ішкі келіспеушілікке ұшыраған кезде Лалудан бас тартуды талап еткені туралы баспасөзде болжамдар болды. Көп уақыттан кейін, 2008 жылы Лалу Деве Гоуданың мойындағанын және "айқайлап, есінен танығанын" мәлімдеді. Жогиндр Сингх жаңа премьер-министр ИК Гуджралды айыптау ісін жүргізу кезінде оның құпиясын сақтап, нормаларды бұзғаны туралы хабарлар болды. Кейіннен Жогиндр Сингх Гуджаралдың алаяқтық туралы тергеуді тоқтатуға тырысқанын мәлімдеді. 30 маусымда федералды үкімет Сингхты CBI-ден арнайы хатшы ретінде Ішкі істер министрлігіне ауыстыру туралы бұйрық шығарды. Сондай-ақ, CBI-дің өңірлік директоры У.Н. Бисвасты ауыстыру туралы шешім қабылданды, бұл жоғары соттың мұндай ауыстыруды болдырмау үшін әрекет ететінін ескертті.

Қылмыстық іс

Кейінгі жылдары CBI қосымша дәлелдер тапқан сайын, Бихар қазынасынан заңсыз ақша алудың нақты қылмыстық әрекеттеріне негізделген алаяқтық пен қылмыстық әрекетке қатысты қосымша істерді қозғады. 2000 жылдың қарашасында Бихар штатының бөлінуі (жаңа Бихар және Жаркханд штаттарына) кейін жаңа істердің көпшілігі Раччиде орналасқан жаңа Жаркханд жоғары сотында қозғалды, ал бұрын Патнадағы Патна жоғары сотында қозғалған бірнеше істер де Раччиге көшірілді. 2007 жылдың мамырына дейін агенттіктің 63 ісі бойынша, олардың басым бөлігі Жаркханд жоғары сотында қаралды. Лалуға 1996 жылы 27 сәуірде ҚІІБ-нің алғашқы айыппұл парағы (RC 20 A/96) ісі бойынша айып тағылды. Бұл іс Бихар үкіметінің Чайбаса қазынасынан ақшаны алаяқтықпен алумен байланысты. 135 күн қамауда болғаннан кейін 1997 жылы 12 желтоқсанда кепілдікпен босатылды. Келесі жылы, 1998 жылы 28 қазанда, ол мал азығы туралы басқа да қылмыс ісі бойынша қайтадан тұтқындалды. Алдымен сол қонақ үйде ұсталды, бірақ содан кейін Жоғарғы Сот қарсылық білдірген кезде Патнаның Беур түрмесіне көшірілді. Қамқорлықтан босатылғаннан кейін, ол 2000 жылдың 5 сәуірінде мүлкіне қатысты тағы да тұтқындалды. Оның әйелі, сол кездегі бас министр Рабри Деви де сол күні бас бостандығына қол қоюға шақырылды, бірақ кейін бірден кепілдік берілді. Мишра 18 желтоқсанда кепілдікпен босатылды. 2012 жылдың 1 наурызында, бұл істі CBI-ге тапсырғаннан кейін 16 жыл өткен соң, Патнадағы арнайы CBI соты Лалу Прасад Ядав пен Джаганнат Мишраға және тағы 32 айыпталушыға айып тағылды. 44 айыпталушының 6-сы қайтыс болды, екеуі сотқа жүгінді, ал қалған екеуі әлі күнге дейін қамауға алынбады. 2003 жылы 3 наурызда ҚІІ оларға айып тағып, айыптау қағазы жазған болатын. Сот процесінің жуырда басталатынын айтты.

Өте жоғары активтер туралы іс

1998 жылы тамыз айында Лалуға қатысты мүлкіне қатысты іс қозғалды. Салық инспекциясы Лалудың 500 мың теңге байлық жинағанын мәлімдеді. 4,6 млн. теңге мемлекеттік қазынадан бөлінді. Лалу мен Рабриге 2000 жылдың сәуірінде айып тағылып, сот 2000 жылдың 9 маусымында айыпты шығарды. Ақыры 2006 жылдың 18 желтоқсанында арнайы сот оларды кінәсіз деп таныды. CBI бұл үкімге жоғары сотқа шағым жасамады. Алайда Бихар үкіметі (СІБ сотының) үкімін Патна жоғары сотында шағымдады, ал жоғары сот өтінішті қабылдады. Патна жоғары сотының осы үкімін Лалу мен CBI жоғары сотқа шағымданды. 2010 жылы сәуірде Жоғарғы Сот Бихар үкіметі айыпты ақтауға қарсы шағымдануға құқылы емес деп мәлімдеді. Шалтысқара билігі бұрынғы бас министр Ажит Жоғидың ұлы Амит Жоғидың кісі өлтіру ісі бойынша ақталуына қарсылық білдіріп жатқанда, жоғары соттың үкіміне наразы болды. 2007 жылы мамыр айында Чаттисгардтың соты Амит Жоғиды ақтағаннан кейін, үш жарым жылдан астам уақыт бойы CBI тағы да (Лалудың DA ісіне ұқсас) ешқандай шағым бермеді. 2012 жылдың 19 наурызында Жоғарғы Сот Лалудың мүлкіне қатысты өз шешімін қайта қарауға келісті. 2012 жылдың мамыр айында Жоғарғы Сот бұл өтінішті қайта қараудан бас тартып, бұрынғы шешімде қайта қарауды талап ететін қателік жоқ деп тапты. 2018 жылдың 6 қаңтарында CBI соты Лалуға үш жарым жылға бас бостандығынан айыру жазасын және бес мың теңге айыппұл салды.

Сенімдері

2013 жылдың мамыр айына дейін сот 53 істің 44-інде аяқталды. 500-ден астам айыптаушы әртүрлі соттарда сотталып, жазаға кесілді. Олардың ішінде Бихардың бұрынғы бас министрі Лалу Прасад, Парламентінің бұрынғы мүшесі Рабиндра Кумар Рана және заң шығарушы кеңестің бұрынғы мүшесі Дхрув Бхагат бар. 2013 жылдың 30 қыркүйегінде Ранчидегі арнайы CBI соты Лалу Прасад Ядав пен Джаганнатх Мишраны тағы 44 адаммен бірге кінәлі деп тапты. Отыз жеті адам сотқа жіберілді. Лалу мен Жағанат Мишраға сот 5 жыл, ал Жағанат Мишраға 4 жыл жаза тағайындады.

Үкім

Бихардың бұрынғы бас министрі және Раштрия Джанта Далдың президенті Лалу Прасадты 2013 жылдың 3 қазанында арнайы CBI соты жем-шөпті алаяқтық ісі бойынша бес жылға бас бостандығынан айырды. Правас Кумар Сингх соты видеоконференция арқылы жаза мөлшерін жариялады. Сондай-ақ, Прасадқа 2,5 миллион рупия айыппұл салынды. 65 жастағы көшбасшы өзінің ЛОК СБА орындығынан айырылды және Жоғарғы соттың бұрыңғы үкімі бойынша алты жылға сайлауға қатысуға тыйым салынды. Бихардың бұрынғы бас министрі Жаһаннат Мишра 4 жылға сотталды.

Әсері

Ол жария болғаннан бері жем-шөпке қатысты алаяқ іс-шаралар бюрократиялық сыбайлас жемқорлық пен жалпы Үндістанда, әсіресе Бихарда саясатты қылмыстық сипатқа айналдырудың символына айналды. Бұл "Бихар үкіметі мен басқа да бірқатар мемлекеттік органдарды зардап шеккен терең және созылмалы аурудың" белгісі деп аталады. Үндістан парламенті бұл жағдайды мафиялық режимнің ел саясаты мен экономикасына терең енуінің маңызды көрсеткіші ретінде атап өтті. Сонымен қатар, экономиканың мемлекет бақылайтын саласында мафия пайда болған кезде болатын басқарудың анархиялық сипатына ("мемлекеттің құлдырауы") сілтеме жасалды. "Қорбандық жем-шөп" алаяғы бойынша тергеу мен айыптау саяси ниетпен жүргізілгенін айтты. Саясаткерлер мен бюрократтарға қарсы іс қозғаған үшін CBI төменгі деңгейдегі қызметкерлерді қоса алғанда, көптеген лауазымды адамдарға қарсы іс қозғады, олардың алаяқтықпен ешқандай байланысы жоқ. Соттар көптеген қызметкерлерді жұмыстан босатып, жазаға тартты, оларға қарсы айғақтар немесе алаяқтыққа тікелей қатысы бар. Сотталғандардың мұндай жазаға тартылуының негіздері олардың алаяқтықпен тікелей айналыспай, алаяқтық жүргізілген кеңселерге орналасуы немесе ауыстырылуы болды. Осыған байланысты көптеген қызметкерлердің отбасы мүшелері табыс табудың ешбір мүмкіндігісіз қалды. 1996 жылы басталған жол әлі де жалғасуда, көптеген кінәсіз адамдардың тағдыры белгісіз. Лалу Прасад Ядав - бүкіл сессияда ресми күн тәртібі ретінде талқыланған жалғыз адам. Қазіргі уақытта Лалу Прасад यादвқа 2018 жылдың 6 қаңтарында CBI соты үш жарым жылға бас бостандығынан айыру жазасын және бес мың теңге айыппұл төледі. 2018 жылдың 24 қаңтарында сот үшінші іс бойынша үкім шығарды және Лалу Прасад Ядавқа бес жыл бас бостандығынан айыру жазасын берді және ₹ 10,00,000 / (INR One Million) айыппұл салды. Үш үкімнің жалпы жазасы 13 жарым жылға тең.

Халықтық мәдениетте

2021 жылы Үндістанның "Махарани" веб-сериалы осы алаяқтыққа негізделген болатын, содан кейін Рабри Деви Бихардың бас министрі болды.