Ресми жазбаша бұйрықтар тарихы

Кіріспе

Ресми жазбаша бұйрық. Ортақ құқық бойынша, жазба (англосаксон тілінде gewrit, латын тілінде breve) – әкімшілік немесе сот құзыреті бар орган шығарған ресми жазбаша бұйрық; қазіргі қолданыста мұндай орган көбінесе сот болып табылады. Ордерлер, патшалық құқықтар, сотқа шақыру қағаздары және сертификаттар – жазбалардың кең таралған түрлері, бірақ олардың көптеген түрлері болған және бар. Алғашқы түрінде жазба – ағылшын монархінің белгілі бір адамға нақты бір әрекетті орындау үшін берген жазбаша бұйрығы еді. Мысалы, феодалдық дәуірде патша өз ірі жер иелерінің біріне белгілі бір жерде және уақытта жауынгерлік киіммен және жасақпен келуге әскери шақыру жіберген. Бұл жазбаның ерте қолданысы Ұлыбритания, Канада және Австралияда сайлау жазбасы түрінде сақталған. Бұл – монархтың атынан (Канадада генерал-губернатор, Австралияда генерал-губернатор өкілдер палатасына немесе штаттық сайлауларға сайлау үшін) жергілікті билік өкілдеріне (Ұлыбританиядағы әр округтің жоғары шерифтері) жалпы сайлау өткізу үшін шығарылған жазбаша бұйрық. Ортағасырлық ағылшын патшалары кеңестері бағалы деп есептелген немесе ерекше ықпалды болған адамдарды Парламентке (негізінен Лордтар палатасынан тұратын) шақыру үшін жазбаларды пайдаланған, осылайша олар "жазба арқылы барондар" деп есептелген.

Шығу тегі

Бұл жазба ағылшын-саксон монархиясының ерекше дамуы болды және мөрмен куәландырылған қысқаша әкімшілік бұйрықтан тұратын. Олар халық тілінде жазылған, көбінесе жер беру немесе жергілікті сотқа нұсқау беру мақсатымен жасалатын. Алғашқыда, бұл жазбалар корольдің канцлері шығарған құжаттар еді, ол жер иеленушіге қарсы, оның вассалы корольге әділетсіздік туралы шағымданғаннан кейін, шерифтің алғашқы шақыруы орындалмаған деп табылса, қолданылатын. Нұсқау жазбалары оның тікелей ізбасарларының кезінде де дамыды, бірақ Генрих II-ге дейін ғана әділдік іздеген жеке тұлғалар оларды сатып ала алатын болды, осылайша олардың жалпы құқықтағы рөлі кеңейе бастады. Бұл жазбалар екі негізгі түрде болуы мүмкін: "ашық хаттар", олар барлығына оқуға қолжетімді, және "жабық хаттар", тек бір немесе бірнеше белгілі адамдарға арналған.

Даму

Сот ісін қозғау құралы ретінде сот жарлықтарының дамуы, ағылшын соттарына әр шағымды стандартты рәсімдермен қаралатын бірдей санатқа бөлу арқылы іс-қимылдарды жылдам өңдеуге мүмкіндік берген "дайын шешім" әділдіктің бір түрі болды. Шағымданушы сотқа өзінің шағымына ең сәйкес жарлықты жіберуге өтініш білдірді, ол патша билігімен шағымданушыны патша сотына шақырып, жасаған әрекеттері үшін жауап беруге міндеттеді. Бұл даму, корольдің поддандылары жиі айтатын шағымдарды қарау үшін Жалпы Соттың құрылуының бір бөлігі болды, мысалы: "біреу менің мүлікіме зиян келтірді". Бұрынғы сот жүйесі әрбір жағдайға қарай жасалғандықтан, көп уақыт алатын. Сондықтан, кейінірек көп жағдайда, іс Патшалық соттарының бірінде, мысалы, Корольдің Орындығында немесе Жалпы Сотта қаралуы үшін жарлық алу қажет болды. Кейбір жеке соттар, әсіресе Палатиндық округтерде, өздерінің жарлық жүйесіне ие болды, ол көбінесе жалпы құқық жарлықтарын көрсететін немесе болжайтын. Жарлық кінәліге "тапсырылды" (жеке қолымен берілді) және сотта белгіленген уақыт пен күні алдында пайда болуын немесе алушы тарапынан басқа да әрекеттерді орындауын талап ететін бұйрық болды. Егер талапкер істі жергілікті сотта немесе округке келген Эйр судьясының алдында қарауды қаласа, жарлық алудың қажеті болмады. Жергілікті соттарда іс қозғау үшін әдетте бейресми шағым жеткілікті болды. Алайда, егер талапкер Патшалық соттарының бірінде Патшалық және, тиісінше, жоғары әділдік алуды қаласа, онда оған мұны істеуге рұқсат беретін Патшаның жарлығы қажет болды. Бастапқыда, жалпы құқық бойынша Патшалық соттарына жүгіну сирек кездесетін және талапкер төлеуге тиіс нәрсе болды. Көптеген Патшалық соттар үшін жарлық әдетте Канцеляриядан сатып алынды, бірақ Қазынашылық соты, мәні бойынша, басқа үкіметтік департамент болғандықтан, өзінің жарлықтарын шығара алатын. Алғашында жарлықтар ерекше немесе кем дегенде әдеттегі емес құралдар болған кезде, Мэтланд Генрих II (1154–1189) тұсында жарлықтарды қолдану Англиядағы патшалық сот жүйесінің тұрақты бөлігіне айналғанын айтады. Алдымен әрбір жағдайға сәйкес жаңа жарлықтар жасалды. Алайда, іс жүзінде, Канцелярияның хатшылары бұрын шығарылған жарлықтардағы сөздерді, тиісті түзетулермен, көбінесе жарлық түрлерінің жинақтарын қамтитын анықтамалық кітаптардан алынған, қазіргі заманда заңгерлер жаңа заң құжатының сөздерін қайта ойлап табудың орнына, жиі белгіленген үлгілерді немесе стандартты фразаларды қолданады. Бұл тәсілдің мәселесі талапкердің құқықтары мен оның қолда бар іс-қимыл түрлері оған қол жетімді жарлықтардың шектеулі санымен анықталады және көбінесе шектеледі. Осылайша, жаңа жарлықтар жасау құқығы жаңа құқықтар жасау құқығына тең болды, бұл парламенттік емес заңның бір түрі. Сонымен қатар, егер талапкердің ісіне сәйкес жарлық табылып, дауды жергілікті соттың, көбінесе кіші ақсүйек билігіндегі, қарауынан алып, оны Патша судьяларының қарауына беруге заңдық мүмкіндік берді. Ақсүйектер жаңа жарлықтар жасауды өздерінің ықпалын әлсірету деп қарады. Уақыт өте келе, Канцелярияның жаңа жарлықтар жасауына қарсылық күшейді. Мысалы, 1256 жылы сотқа "жаңа, естілмеген және ақылға сыймайтын" деп есептеген жарлықты жоюды сұрады. Ақырында, 1258 жылы король Оксфорд ережелерін қабылдауға мәжбүр болды, ол басқа нәрселермен қатар, корольдік кеңестің санкциясынсыз жаңа жарлық түрлерін жасауға тыйым салды. Осы уақыттан кейін жаңа жарлықтар Парламенттің нақты санкциясымен ғана жасалды және жарлық түрлері негізінен өзгеріссіз қалды, әрбір жарлық белгілі бір іс-қимыл түрін анықтады. Жарлықтар соттардың бірінде қаралуға тиіс талаптарға қатысты, ақырында Жоғары Соттың құрамына кірді. Заң бойынша құрылған округтік соттың рәсімі шақыру шығару болды. 1999 жылы Вулф реформалары азаматтық істер бойынша Жоғарғы Сот пен округтік соттардың көптеген рәсімдерін біріктірді. Бұл реформалар Азаматтық іс жүргізу ережелерін енгізді. Осы ережелерге сәйкес, қазіргі таңда төлем қабілетсіздігімен байланысты іс-әрекеттерден басқа барлық азаматтық іс-әрекеттер "талап арыз" нысанын толтыру арқылы басталады, ал бұрын "жарлық", " бастапқы өтініш" немесе "шақыру" алу қажет болды (Азаматтық іс жүргізу ережелерінің 7 және 8-баптарын қараңыз).

The development of writs as a means of commencing a court action was a form of "off the shelf" justice designed to enable the English law courts to rapidly process lawsuits by allocating each complaint form into a standard category that could be dealt with by standard procedures. The complainant applied to the court for the writ most relevant to his complaint to be sent to the wrongdoer, which ordered him under royal authority to attend a royal court to answer for his actions. The development was part of the establishment of a Court of Common Pleas, for dealing with commonly made complaints by subjects of the crown, for example: "someone has damaged my property". The previous system of justice at the royal court of Chancery was tailor made to suit each case and was thus highly time consuming. Thus eventually the obtaining of a writ became necessary, in most cases, to have a case heard in one of the Royal Courts, such as the King's Bench or Common Pleas. Some franchise courts, especially in the Counties Palatine, had their own system of writs, which often reflected or anticipated the common law writs. The writ was "served" on (delivered in person to) the wrongdoer and acted as a command that he should appear at a specified time and date before the court specified in the writ, or it might command some other act on the part of the recipient. Where a plaintiff wished to have a case heard by a local court or by the justice of an Eyre if one happened to be visiting the county, there would be no need to obtain a writ. An informal complaint could usually start actions in local courts. However, if a plaintiff wished to avail himself of Royal — and by implication superior — justice in one of the King's courts, then he would need a writ, a command of the King, to enable him to do this. Initially, for common law, recourse to the King's courts was unusual, and something for which a plaintiff would have to pay. For most Royal Courts, the writ would usually have been purchased from the Chancery, although the court of the Exchequer, being, in essence, another government department, could issue its own writs. While originally writs were exceptional, or at least non routine devices, Maitland suggests that by the time of King Henry II (1154–1189), the use of writs had become a regular part of the system of royal justice in England. At first, new writs were drafted to fit each unique situation. However, in practice, the clerks of the Chancery would use wording from previously issued writs, with suitable adjustments, often taken from reference books containing collections of forms of writ, much as in modern times, lawyers frequently use fixed precedents or boilerplate, rather than re inventing the wording of a new legal document. The problem with this approach was that a plaintiff's rights and available forms of action at his disposal, would be defined, and in most cases limited, by the limited variety of writs available to him. Thus, the power to create new writs was akin to the power to create new rights, a form of extra parliamentary legislation. Moreover, a writ, if one could be found fitting the plaintiff's case, provided the legal means to remove the dispute from the jurisdiction of the local court, often controlled by a lesser noble, and instead have it heard by the King's judges. The nobility thus saw the creation of new writs as an erosion of their influence. Over time, opposition to the creation of new writs by the Chancery increased. For example, in 1256, a court was asked to quash a writ as "novel, unheard of, and against reason". Ultimately, in 1258, the King was forced to accept the Provisions of Oxford, which among other things, prohibited the creation of new forms of writ without the sanction of the King's council. New writs were created after that time only by the express sanction of Parliament and the forms of writ remained essentially static, each writ defining a particular form of action. Writs applied to claims to be heard in one of the courts, eventually forming part of the High Court of Justice. The procedure in a county court, which was established by statute, was to issue a 'summons'. In 1999, the Woolf Reforms unified most of the procedures of the Supreme Court and the county courts in civil matters. These reforms brought in the Civil Procedure Rules. Under these, almost all civil actions, other than those connected with insolvency, are now commenced by the completion of a 'Claim Form' as opposed to the obtaining of a 'Writ', 'Originating Application', or 'Summons' (see Rules 7 and 8 of the Civil Procedure Rules).

Сайлау туралы жазба

Кейбір Вестминстер жүйелерінде, мысалы, Канадада және басқа да кейбір парламенттік жүйелерде, "сайлау жарлығын беру" деген сөз тіркесі парламентті таратуға және жаңа парламент құру үшін сайлау науқанының басталуына байланысты қолданылады. Бұл тіркес осындай жүйеде сайлау өткізу үшін монархтың атынан әр округтің жоғары шерифтеріне сайлау рәсімдерін бастауды бұйырған сайлау жарлығы шығарылуынан туындайды.

АҚШ заңдары

Америка Құрама Штаттарының алғашқы заңдары дәстүрлі ағылшын жазу жүйесін қабылдады, яғни соттарға рұқсат етілген, қатаң нысандар жиынтығынан тұратын көмек шаралары. All Writs Act АҚШ федералдық соттарына «өздерінің тиісті юрисдикцияларын қолдау үшін қажетті немесе орынды, сондай-ақ заңның әдет-ғұрыптары мен принциптеріне сәйкес келетін барлық бұйрықтарды беруге» өкілеттік береді. Дегенмен, 1938 жылы қабылданған Азаматтық іс жүргізу ережелері, АҚШ округтік соттарында азаматтық іс жүргізуді реттейді және азаматтық істерде тек бір ғана іс түрі бар екенін, ал кейбір бұйрықтар нақты аталып жойылғанын көрсетеді. Бұрын бұйрық арқылы қол жеткізілген көмек енді сотқа шағым беру (азаматтық іс) немесе күтіп тұрған азаматтық іс бойынша өтініш арқылы қол жетімді. Бірақ, бірнеше бұйрық жойылмады және АҚШ федералдық соттарында қолданылуда: Әдетте, тұтқынның қамауда ұсталу заңдылығын тексеру үшін қолданылатын хабеас корпус бұйрығы сақталды. Бұл туралы АҚШ Конституциясының I-бабының 9-тарауының 2-тармағында нақты айтылған. АҚШ федералдық соттарында бұл бұйрық көбінесе штаттық соттардың шығарған қылмыстық үкімдерінің конституциялықтығын тексеру үшін қолданылады. Бұл бұйрықтың қолданылуы осымен шектелмейді: Жоғарғы Сот федералды үкімет ұстаған барлық адамдарға, соның ішінде Гуантанамо тұтқындарына да хабеас корпус бұйрығын беруге рұқсат берді. Boumediene v. Bush ісін қараңыз. Заң бойынша, АҚШ Жоғарғы Соты АҚШ апелляциялық соттарынан немесе штаттық соттардан түскен істерді қарау үшін certiorari бұйрығын пайдаланады. Көбінесе, АҚШ апелляциялық соты округтік соттардағы іс жүргізуді бақылау үшін All Writs Act негізінде тыйым салу туралы жалпы құқықтық бұйрықты қолдана алады. Кейбір соттар федералдық қылмыстық іс бойынша сирек жағдайларда, АҚШ округтік сотының All Writs Act негізінде coram nobis бұйрығын қолданып, басқа шаралар болмаған жағдайда үкімді жоюға болатынын шешті. Қазіргі уақытта All Writs Act ең көп федералдық соттардың өздерінің юрисдикциясын қорғау немесе өздерінің шешімдерін орындау үшін тыйым салу бұйрығын беруге берген өкілеттігі ретінде қолданылады. АҚШ штаттарының соттарындағы жағдай штаттан штатқа өзгеше, бірақ көбінесе федералдық соттардағы жағдайға ұқсас. Кейбір штаттар федералдық соттарда процедуралық мәселе ретінде жойылған quo warranto сияқты жазбаша рәсімдерді қолдануды жалғастыруда. Латын тілін заң тілінен шығару мақсатында Калифорния заңдары көп жылдар бойы mandamus орнына «мандат бұйрығын», certiorari орнына «қайта қарау бұйрығын» қолданып келеді.

Early law of the United States adopted the traditional English writ system, in the sense of a rigid set of forms of relief that the law courts were authorized to grant. The All Writs Act authorizes United States federal courts to "issue all writs necessary or appropriate in aid of their respective jurisdictions and agreeable to the usages and principles of law." However, the Federal Rules of Civil Procedure, adopted in 1938 to govern civil procedure in the United States district courts, provide that there is only one form of action in civil cases, and explicitly abolish certain writs by name. Relief formerly available by a writ is now commonly available by a lawsuit (civil action) or a motion in a pending civil action. Nonetheless, a few writs have escaped abolition and remain in current use in the U. S. federal courts:
The writ of habeas corpus, usually used to test the legality of a prisoner's detention, has expressly been preserved. It is explicitly mentioned in Article I, Section 9, Clause 2 of the Constitution of the United States. In the United States federal courts, the writ is most often used to review the constitutionality of criminal convictions rendered by state courts. The writ's application does not stop there: the Supreme Court has held the writ of habeas corpus open to all individuals held by the federal government, including Guantanamo Bay detainees. See Boumediene v. Bush. By statute, the Supreme Court of the United States uses the writ of certiorari to review cases from the United States courts of appeals or the state courts. In extraordinary circumstances, the United States court of appeals can use the common law writ of prohibition under the All Writs Act to control proceedings in the district courts. Some courts have held that in rare circumstances in a federal criminal case, a United States district court may use the common law writ of error coram nobis under the All Writs Act to set aside a conviction when no other remedy is available. In modern times, the All Writs Act is most commonly used as authority for federal courts to issue injunctions to protect their jurisdiction or effectuate their judgments. The situation in the courts of the various U. S. states varies from state to state but is often similar to that in the federal courts. Some states continue to use writ procedures, such as quo warranto, that have been abolished as a procedural matter in federal courts. In an attempt to purge Latin from the language of the law, California law has for many years used the term 'writ of mandate' in place of writ of mandamus and writ of review in place of writ of certiorari.

Талапқа сай іс жүргізу

"Прерогативтік" сот өкімдері – сот өкімдері класының бір бөлігі, олар басқа осындай өкімдерден басқа, сот отырысында басқа да істерге дейін қаралады. Осындай прерогативтік өкімдердің ең көп таралғандары – хабеас корпус, кво варанто, прохибито, мандамус, процедендо және сертиорари. Мұндай өкімдерге "өтініштер" бойынша сот процесі жай ғана азаматтық немесе қылмыстық болып табылмайды, себебі олар биліктің жоқ екендігін болжамдайды, сондықтан жауап беруші ретіндегі лауазымды тұлға өзінің бір нәрсені жасауға немесе жасамауға құқығын дәлелдеуге міндетті, әйтпесе сот өтініш берушінің пайдасына шешім қабылдаудан басқа амалсыз болады, ал өтініш беруші кез келген адам болуы мүмкін, тек мүдделі тарап емес. Осы тұрғыда, олар азаматтық процестегі өтініштен өзгеше, онда дәлелдеу жүгі өтініш берушіге жүктеледі және сотқа қатысу құқығы туралы мәселе туындауы мүмкін.

Басқа да бұйрықтар

Қамау туралы жарлық жеке меншікті тәркілеуге рұқсат береді. Аудита квирела туралы бұйрық сот шешімінен кейін туындаған мәселелерге байланысты заңды сот шешімін әділ емес пайдалануға тыйым салады. Капиас жарлығы бір адамды қамауға алуға бағытталған бұйрық немесе сотқа шақыру қағазы. Корам нобис жарлығы «өте маңызды» бұрынғы қателікті түзетеді, «әділдікке қол жеткізу» үшін, егер «басқа шара қолданылмайтын» жағдайда, мысалы, сот шешімі фактілердің толық білімі болмаған кезде шығарылғанда. Элегит жарлығы борышкердің жерінің бір бөлігін және оның барлық мүлкін (жұмыс малдарынан басқа) қарыз төленгенге дейін кредиторды қанағаттандыру үшін тәркілеуді бұйырады. Қате туралы жарлық апелляциялық соттан шығарылады және төменгі сатыдағы сотты апелляцияға берілген іс бойынша барлық құжаттарын ұсынуға міндеттейді. Эгзигент (немесе экзигенд) жарлығы шерифке қылмыстық істе айыпталып, сотқа келмеген күдіктіні өзі табыстауға, әйтпесе заңсыз жағдайға түсіп немесе мүлкін жоғалтуға бұйрық береді. Фиери фациас (әдетте «фи фа» деп аталады) жарлығы шерифке жеңілген тараптан борышкердің борышын (пайызы мен сот шығындарын қоса) төлеу үшін жеткілікті мүлікті алып, аукционға қоюды бұйырады. Митимус жарлығы соттың өзінің іс қағаздарын басқа сотқа жіберуді немесе тергеу немесе сот процесінің кез келген кезеңінде айыпталушыны түрмеге қабылдауды бұйырады. Не эксеат жарлығы күдіктінің елден немесе сот юрисдикциясынан қашуына кедергі келтіреді. Премуньер жарлығы шерифке бірнеше қылмыстық құқық бұзушылықтар бойынша жауап беру үшін адамды сотқа шақыруды тапсырады. Скире фациас жарлығы ұзақ уақытқа тоқтап қалған сот шешімін қайта жаңғыртады. Суспендеас жарлығы сот ісін тоқтату туралы бұйрық береді. Венери фациас жарлығы сотқа куәгерлерді шақырады.

Үндістан заңдары

Үндістанның заң жүйесінде «өкілеттік жарлықтарды» шығару құзыреті Үндістанның Жоғарғы Сотына және барлық Үндістан штаттарының Жоғарғы соттарына берілген. Жарлықтарға қатысты заңның бөліктері Үндістан Конституциясында баяндалған. Елдегі ең жоғары сот – Жоғарғы Сот Конституцияның 32-бабы бойынша негізгі құқықтарды қорғау үшін, ал 139-бабы бойынша негізгі емес құқықтарды қорғау үшін жарлықтар шығара алады. Штаттардың жоғары соттары 226-бап бойынша жарлықтар шығаруға құқылы. Конституция негізінен бес түрлі «өкілеттік» жарлықты көздейді: хабеас корпус, сертификат беру, мандамус, кво-варранто және тыйым салу.

Тыйым салу жарлығы (тыйым салу) жоғары сот төменгі сотқа, төменгі соттың қарауына жатпайтын істі қабылдамауға тыйым салу үшін шығарылады. Осылайша, жоғары сот істі өзіне қарайды. Хабеас корпус жарлығы (денені келтіру) ұстауға алушы органға, ұсталған адамды ұстау себептерін қоса, жарлық шығарған сотқа жеткізуді бұйырады. Егер ұстау заңсыз деп табылса, сот адамды босату туралы шешім шығарады. Сертификат беру жарлығы (хабарлау) төменгі сотқа іс бойынша барлық қолдаушы құжаттармен бірге материалдарды қайта қарау үшін жіберуді бұйырады, әдетте төменгі соттың шешімін жою мақсатында. Бұл азаматтардың негізгі құқықтарын қорғаудың бір механизмі. Мандамус (бұйрық) жарлығы төменгі сотқа, үкімет шенеунігіне немесе корпорацияға немесе басқа да мекемеге белгілі бір іс-әрекеттерді немесе міндеттерді орындауды бұйырады. Алайда, ол жеке келісімшарт міндеттемелерін орындау үшін мемлекеттік органға қарсы қолданылмайды. Кво-варранто (қандай билікпен; қандай құжат бойынша) жарлығы мемлекеттік лауазымға талап етуші немесе оны басып алған адамға қарсы шығарылады. Осы жарлық арқылы сот адамның талабын қандай билікпен негіздегенін анықтайды.