Кіріспе

Ертедегі славян тайпалары Склавени (латынша) немесе Склабеной (грек тілінде әртүрлі формалар) ертедегі славян тайпалары болды, олар ерте орта ғасырларда Балқанға шабуыл жасап, басып кірді және қоныстанды және ақырында қазіргі Оңтүстік славяндардың ата-бабаларының бірі болды. Олар ертедегі Византиялық хроникашылармен Византия шекарасында тағы бір славян тобы Антес (Шығыс славяндар)мен бірге пайда болған варварлар ретінде аталды. Склавенилер Анте және Вендтерден (Батыс славяндардан) ерекшеленді, бірақ олар туыстық ретінде сипатталды. Ақырында, Оңтүстік славян тайпаларының көпшілігі Византия немесе франк билігін қабылдады және олардың мәдени ықпалы мен халцедон христиандығына ие болды. Бұл термин 10-ғасырда бөлек тайпалық атаулар пайда болғанға дейін жалпы термин ретінде кеңінен қолданылған.

Кедендік

Склавенидің антерлермен бірдей емес, бірақ ұқсас әдет-ғұрыптары мен мәдениеті болды. Прокопий мен Морис сияқты хроникашылар оларды мұқият сипаттады, олардың еңбектері осы екі ерте славян халықтарын түсінуге үлкен үлес қосады. Маврикий славяндардың өте қонақжай халық болғанын жазды. Қонақтарға жамандық жасаған тайпалар өздерінің ар-намыстары үшін шабуылға ұшырады. Тұтқындар мәңгі қамауда болмады, белгілі бір уақыттан кейін тұтқындарды босатуға немесе қоғамға қосылуға рұқсат етілді. Елді мекендер шабуылға түсетін ормандар, көлдер мен батпақтарда, қашып құтылу үшін көптеген бағыттағы шығу жолдарымен салынған. Олар егін егіп, көбінесе қарақұмық өсірді, сонымен қатар мал шаруашылығының көптеген түрлерін жасады. Морис қажет болған кезде олардың ыңғайсыздыққа төзімділігін және үйленген әйелдердің күйеулеріне деген адалдығын мақтады. Стратегикон Анталар мен Склавенилердің тәуелсіз екенін, олардың басқаруға немесе құлдыққа түсуден бас тартқанын атап өтті. Олар демократиялық елде өмір сүрді, барлық мәселе халыққа қаралды. Славенилердің діні басқа славян тайпалары мен халықтары сияқты славян дініне табынушылық болды. Анталар мен склавенилер әсіресе жерді пайдаланып партизандық соғыста шебер болды. Олар далалық шайқастар мен қоршаулар туралы да жазылған болса да, олар майдандық шайқас орнына тығыз орманды жерде күресуді жөн көрді. Олардың қарулары - найза, найза, улы жебелер мен ағаш қалқандары бар садақ, бірақ жеке қалқан аз болған.

Терминология

Византиялықтар Шығыс Рим империясына жақын жерде тұратын көптеген славян тайпаларын екі топқа бөліп отырды: Склавенойлар және Антестер. Склавениді Прокопий, Склавиді Жордан және Псевдо Морис (грекше: Σκλαβηνοί (Sklabēnoi), Σκλαυηνοί (Sklauēnoi), немесе Σκλάβινοι (Sklabinoi); латынша: Sclaueni, Sclavi, Sclauini, немесе Sthlaueni Sklaveni) деп атаған. Шығарылған грек термин Sklavinia ((i) (Σκλαβινίαι; ) Византия Македониясы мен Пелопоннестегі славян тайпаларына арналған; бұл славян аумақтары бастапқыда Византияның бақылауынан тыс болды. 800 жылы бұл термин сондай-ақ Византия империясының аумағында одақтас ретінде қоныстанған ұтқыр славян әскери отаршылдарына қатысты. Славяндық әскери қоныстар Пелопоннезде, Кіші Азияда және Италияда пайда болды.

Византиялық тарихнама

Прокопий Склавени мен Антестер туралы ең көп мәлімет береді. Склавенилерді сондай-ақ Иордания (551 ж.), Псевдо-Кесарий (560 ж.), Менандр Протектор (6-ғасырдың ортасы), Стратегикон (6-ғасырдың аяғы) және т.б.

VI ғасыр

Ғалым Мишель Казанский 6-ғасырдағы Прага мәдениеті мен Суков Дзиецице тобы Склавени археологиялық мәдениеттері ретінде, ал Пенковка мәдениеті Антес ретінде анықталды. Дунайдан оңтүстікке қарай алғашқы славяндық шабуылды Прокопий жазған, ол 518 жылы "Славяндарға жақын тұратын" Анталардың шабуыл жасағанын айтады. 530 жылдары император Юстиниан бөлініп, жеңіп ал дегенді қолданған көрінеді, ал Склавени мен Анталар бір-бірімен соғысқаны туралы айтылады. Склавени алғаш рет Византия императоры Юстиниан І (527-565 жж.) Дунай шекарасындағы әскери саясат аясында аталады. 537 жылы Юстиниан Белисарийді құтқару үшін Италияға 1600 атты әскерді жіберді. 533 - 34 және 545 жылдар аралығында (бәлкім, 539 - 40 жылдардағы ғұндар шапқыншылығынан бұрын) Шығыс Еуропада Анталар мен Склавенилер арасында қақтығыс болды. Прокопий екі жақтың "бір-біріне жау болып, шайқасқа кіріскенін" және славтардың жеңіске жеткенін айтады. Бұл қақтығысқа византиялықтар көмектескен немесе бастаған болуы мүмкін. Сондай-ақ, римдіктер екі рудан да атпен жалданып, остготтарға қарсы соғысты. Екі ру 545 жылы татуласты. Анттар соңғы рет Византияға қарсы соғыс қиюшылар ретінде 545 жылы аталып өтілді, ал Склавени Балқанға шабуыл жасауды жалғастырды. 545 - 549 жылдары славяндар Рим аумағының терең жерлеріне шабуыл жасады. 550 жылы жазда Склавенилер Найсске жақындады және үлкен қауіп ретінде көрінді, алайда олардың Салониканы және оның айналасын басып алу ниеті Германмен бұзылды. Содан кейін, бір жыл бойы, Славенилер Далмацияда "өз елінде болғандай" уақыт өткізді. Славенилер содан кейін Ильрикті басып алып, олжамен үйлеріне оралды. 558 жылы аварлар Қара теңіздің даласына жетіп, Днепр мен Днестрдің арасында Антыларды жеңді. Кейін аварлар слявендермен одақтасты. Дауренций (фл. 577579), есімімен жазылған алғашқы славян әміршісі, авар елшілігін жіберіп, славяндарды авар билігін қабылдап, алым-салық төлеуді сұрады, өйткені аварлар славяндар Балқанды қайта-қайта тонағаннан кейін үлкен байлық жинағанын білген. Дауренций "басқалар біздің жерімізді жаулап алмайды, біз олардың жерін жаулап аламыз [ ] сондықтан ол әрқашан біз үшін болады" деп жауап берді және елшілерді өлтірді. Баян кейін (578 жылы) Византияның көмегімен Дауренцийдің халқына қарсы шабуыл жасап, олардың көптеген қоныстарын өртеп жіберді, бірақ бұл Византия империясының терең жерлеріне славян шабуылдарын тоқтатпады. 578 жылы Склавенидің үлкен әскері Фракияны және басқа да аймақтарды қиратты. 580 жылдары Анталарға Склавени қоныстарына шабуыл жасау үшін пара берілді. 580-жылдарға қарай Дунайдағы славян қауымдастықтары ұлғайып, ұйымдасқан, ал аварлар өз ықпалын арттырған сайын, шабуылдар ұлғайып, тұрақты қоныстануға әкелді. 581 жылы Ефестік Иоанн: "Славяндардың қарғысқа ұшыраған халқы бүкіл Грекияны, Салоника мен Фракияның айналасындағы аймақтарды тонап, көптеген қалалар мен қамалдарды басып алды, қиратып, өртеп, тонап, бүкіл елді басып алды", - деп жазды. Флорин Куртаның айтуынша, Иоанн 571 жылдан 579 жылға дейін Константинополде тұтқындалуынан әсер алғандықтан, славяндықтардың шабуылдарының қарқындылығын арттырып көрсетті. Оның үстіне, ол славяндарды Монофизиттерді қудалаушыларды жазалау үшін Құдайдың құралы ретінде қабылдады. 586 жылы олар батыс Пелопоннес, Аттика, Эпирге шабуыл жасап, тек Пелопоннестің шығыс бөлігін қалдырды, ол таулы және қолжетімді емес еді. 586 жылы Салоникиге 100 мыңдай славян жауынгерлері шабуыл жасады. Солтүстік шекараны қалпына келтірудің соңғы әрекеті 591 жылдан 605 жылға дейін болды, бұл кезде Парсымен қақтығыстардың аяқталуы император Маврикийге солтүстікке бөлімшелерді ауыстыруға мүмкіндік берді. Алайда ол 602 жылы әскери көтерілістен кейін құлатылды, ал Дунай шекарасы бір жарым онжылдықтан кейін құлдырады (Мұристің Балқандағы науқандарын қараңыз).

VII ғасыр

602 жылы аварлар Анталарға шабуыл жасады; бұл Антаның тарихи дереккөздердегі соңғы аталуы. 615 жылы Гераклидің (б.з.д. 610-641) тұсында бүкіл Балқан аймағы Славиния деп саналды. Сол жылы Сатзон Словенияның Салоникаға шабуыл жасауына басшылық етті. Славяндар аварлардан көмек сұрады, нәтижесінде олар жеңіліссіз қоршауға алды (617). 626 жылы Сасанидтер, аварлар және славяндар күш біріктіріп, Константинопольді сәтсіз қоршап алды. Қоршаудың сол жылы славяндар өздерінің моноксилаларын Босфор арқылы Сасанидтер одақтастарының 3000 әскерін тасымалдау үшін қолданды, олар аварлардың хағанына уәде берген. "De Administrando Imperio" негізінде, ақ хорваттар мен сербтердің көшіп кетуі Гераклидің билігі кезінде екінші славян толқынының бөлігі болуы мүмкін деген теория бар. Констанс II 657-658 жылдары Склавинияны жаулап алды, "көптегендерді тұтқынға алып, бағындырды" және тұтқынға алынған славяндарды Кіші Азияға қоныстандырды; 664-65 жылдары олардың 5000-ы Абдулреман ибн Халидке қосылды. Салоникиге жақын орналасқан күшті тайпа - Ринхинойлардың басшысы Пербундос Салоникиді қоршауға алуды жоспарлады, бірақ түрмеден қашып шыққаннан кейін тұтқындалып, ақырында өлім жазасына кесілді; Ринхинойлар, Стримонай, Сагудайтай және Другубайлар ортақ себепке көтеріліп, Салоникиді екі жыл бойы қоршауға алды (676-678). Бірінші Болгария империясы - империя Балқанда таныған алғашқы мемлекет және ол Балқан доминиондарының бір бөлігіне заңды түрде талаптарды берген алғашқы мемлекет болды. 680 жылы Византия императоры Константин IV (б.з.д. 668685) арабтарды жақында жеңгеннен кейін, болгарларды қуып шығу үшін үлкен әскер мен флоттың басында экспедиция жүргізді, бірақ болгарлар бекіністі лагерь орнатқан Дунай дельтасындағы немесе оның айналасындағы батпақты аймақтағы Онглос қаласында Аспарухтың қолынан апатты жеңіліс алды. Болгариялықтар оңтүстікке қарай өрлеп, Балқан тауларын кесіп өтіп, Фракияны жаулап алды. 681 жылы Византиялықтар басын кемітетін бейбіт келісімге қол қоюға мәжбүр болды, бұл оларды Болгарияны тәуелсіз мемлекет ретінде тануға, Балқан тауларының солтүстігіндегі аумақтарды беруге және жыл сайынғы алым төлеуге мәжбүр етті. Болгарлар мен жергілікті славяндар арасындағы қарым-қатынас Византиялық дереккөздерді түсіндіруге байланысты пікірталасқа жатады. Василь Златарский олардың келісім жасағанын айтады, бірақ тарихшылардың көпшілігі олардың бағындырылғанына келіседі. Болгарияның ұжымы мен әскері жоғары болды және жаңа мемлекетке саяси үстемдік етті, бірақ олардың және славяндардың арасында ел қорғанысы үшін ынтымақтастық болды. Славяндарға басшыларын ұстап, әдет-ғұрыптарын сақтауға рұқсат етілді, ал олар өз кезегінде құлшылыққа салық төлеуге және әскерге жаяу әскерлерді беруге тиіс болды. Жеті славян тайпасы Авар қағанатымен шекараны қорғау үшін батысқа көшірілді, ал Севери Византия империясына өту жолдарын күзету үшін шығыс Балқан тауына қоныстанды. Аспарұхтың болгарларының санын бағалау қиын. Васил Златарски мен Джон Ван Антверпен Файн кіші олардың саны он мыңға жуық болған жоқ, ал Стивен Рунсиман тайпаның айтарлықтай көлемде болғанын айтады. Юстиниан II (685-695) әскери күшін арттыру үшін Кіші Азияға Фракиядан 30 000 славянды қоныстандырды. Алайда олардың көпшілігі, басшылары Небулоспен бірге 692 жылы Севастополь шайқасында арабтарға қарай қашып кетті.

VIII ғасыр

758 жылы Константин V (б.з.д. 773 жылы Болгария Сербия мен Византия арасындағы байланыс жолы - Вардар аңғарының жолын кесіп тастады. Болгарлар 774 жылы император Константин V (қалыптасқан 741775) олардың жоспарланған шабуыл туралы білгеннен кейін жеңілді. 783 жылы Византия империясында Македониядан Пелопоннеске дейін созылған үлкен славян көтерілісі болды, оны Византиялық Патрикий Стауракиос (фл. 781800) дегенді білдіреді. Бұл кезде ішкі аймақта славяндар мекендеген Далмация Византиямен тығыз қарым-қатынаста болды. 799 жылы славян архонты Акамерос Афина император қызы Иренге қарсы құрған қастандыққа қатысқан.

Византиямен қарым-қатынасы

Византия әдебиеттерінде (мысалы, Иоанн Ефестік) 580 жылдары гректер аймақтарына шабуыл жасаған славяндар туралы айтылады. Кейінгі дереккөздерге сәйкес, мысалы, "The Miracles of Saint Demetrius", Другубитай, Сагудатай, Белегезатай, Байонтай және Берзетай Салоникиді 614-616 жылы қоршауға алды. Алайда, бұл оқиға жергілікті маңызы бар оқиға болды. Екі жылдан кейін аварлар мен славяндардың біріккен күштері де қаланы басып алуға мүмкіндік бермеді. 626 жылы авар, болгар және славян әскерлері Константинопольді қоршап алды. Қоршау бұзылды, бұл Авар хандығының билігі мен беделіне әсер етті. Салоникаға славяндық қысым 617/618 жылдардан кейін, Салониканы қоршауға алғанға дейін (676-678 жж.) Ринчиной, Сагудатай, Другубитай және Струманой коалициясы шабуыл жасады. Бұл жолы Белегезиттер, сондай-ақ Велегезиттер, қатыспады және шын мәнінде Салониканың қоршалған азаматтарын астықпен қамтамасыз етті. Словениялықтар ертеректе орналасқан жерлерге қоныстанған және кейінірек грек тектес жергілікті халықтармен бірігіп, аралас Византия славян қауымдастығын құрған сияқты. Бұл үрдісті сол кезеңде Балқан жағалауындағы славян тайпаларының православиелік христиан дініне айналуы ынталандырды. Ортағасырлық деректерде гректер славяндармен араласқаны туралы мәлімет бар. 732 жылы Виллибальд Киелі жерге бара жатқанда "Славиния жеріндегі Монемвазия қаласына жетті". Вита Виллибальдидің бұл ерекше үзіндісі Пелопоннестің ішкі аймағында славяндардың бар екендігін көрсетеді. 744-747 жылдардағы індетке қатысты Константин VII X ғасырда "Барлық ел [Пелопоннестің] славяндыққа айналды" деп жазды. Бұл кезеңдегі тағы бір дереккөз - Монемвасия хроникасы - славяндардың батыс Пелопоннес жерін басып алғаны туралы, бірақ шығыс Пелопоннес, Афинамен бірге, бүкіл кезең бойы Византия қолында қалды. Алайда мұндай дереккөздер идеалдан алыс, ал олардың сенімділігі талқылануда. Мысалы, византиялық Питер Харанис Монемвазияның хроникасы сенімді жазба деп санайды, бірақ басқа ғалымдар бұл кітапта осы уақыт аралығында Грекияға славяндар мен аварлардың шабуылдары әсер еткенін тым жоғары бағалайтынын айтады. Белгілі тілші және үнді-еуропалық маманы Макс Васмер тек Пелопоннестегі 429 славян топонимдерін тізімдеу арқылы ортағасырлық тарихи деректерді толықтырады. Топонимдердің болуы славяндықтардың тұрақтанғандығын көрсетеді, бұл кейбір пікірталастар мәселесі болып табылады және ол ең ерте қоныстану кезеңіне жатқызудың орнына топонимдердің жинақталған қабаттарын білдіруі мүмкін. Славяндар мен гректер арасындағы қарым-қатынас (егерде) бастапқы қоныстану мен аралық көтерілістерден басқа бейбіт болған болса керек. Егінші болғандықтан, славяндар гректермен қалаларда сауда-саттық жасайтын. Сонымен қатар, славяндар бүкіл ішкі аумақты басып алмады немесе грек халқының санын жоймады, өйткені кейбір грек ауылдары ішкі аймақта өмір сүруді жалғастырды, мүмкін өздерін басқарып, славяндарға алым-салық төлеген. Кейбір ауылдар аралас болған болуы мүмкін, және бұл кезеңде Пелопоннестің гректері славяндарды эллиндеудің белгілі бір дәрежесі біткен болуы мүмкін, бұл эллиндеуді Византия императорлары аяқтағанға дейін. Византиялықтар шығыстағы аумақтарында соғыспаған кезде, олар әкрен-әкрен империяның билігін қайтадан қолға алды. Бұл оның тақырыптық жүйесі арқылы жүзеге асырылды, ол стратегияның ("генералдың") бақылауында болған әскери корпус орналасқан әкімшілік провинцияны білдіреді. Тақырыптық жүйе алғаш рет 7 ғасырдың басында император Гераклидің тұсында пайда болды. Византия империясы қалпына келген кезде бұл жүйе Византияның бақылауына түскен барлық аймақтарға қолданылды. Балқанның алғашқы тақырыбы 680 жылы Фракияда құрылған. 695 жылы екінші тақырып, "Геллас" (немесе "Helladikoi") құрылды, мүмкін шығыс орталық Грецияда. Темаларда славяндарды бағындыру - бұл славян элитасының қажеттіліктерін қанағаттандыру және оларды императорлық әкімшілікке енгізу үшін ынталандыру мәселесі болды. Үшінші тақырып 100 жылдан кейін ғана анықталды. 782-784 жылдары евнух генерал Стауракиос Салоникиден оңтүстікке, Фессалияға және Пелопоннеске қарай жорық жүргізді. Ол көптеген славяндарды тұтқындап, басқа жерлерге, негізінен Анатолияға көшірді (бұл славяндарды славяндар деп атады). Алайда, бұл науқанның нәтижесінде император билігіне қай жерлер қайта берілді деген ақпарат жоқ, бірақ кейбір жерлер қайта берілді. 790 және 802 жылдар аралығында Македония тақырыбы құрылды, оның орталығы Адрианополь б�...