Кіріспе

Алжир философы Малек Беннаби (1 қаңтар 1905 жыл - 31 қазан 1973 жыл) - алжирлік жазушы және философ. Ол мұсылман өркениетінің құлдырауының себептеріне назар аударған адам қоғамы, әсіресе мұсылман қоғамы туралы жазды. Малек Беннабидің айтуынша, ислам ой-пікірінде жаңа идеялардың болмауы, ол өркениеттік банкрот деп атаған нәрсе пайда болды. Ол ислам қоғамы өзінің бұрынғы салтанатын қайта қалпына келтіру үшін, жеке адамдар өздерін күшейтілген сезінетін ортаға айналуы керек деп мәлімдеді. Өзінің рухани және материалдық қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін мұсылман өзінің еңбекқорлығы мен шығармашылығының сыйлығын табатынын сезіну керек еді.

Білім

Беннаби 1905 жылы Алжирдің Константин қаласында дүниеге келген. Париж мен Алжирде инженерлік білім алған ол кейінірек Каирде тұрып, көп уақытын тарих, философия және социология салаларында жұмыс істеді. 1963 жылы Алжирге оралғаннан кейін ол көз алдындағы заманауи ғылыми өнертабыстар мен технологиялық жаңалықтардың куәсі болды. Бұл оны он тоғызыншы ғасырдың басындағы мәдениет мәселесі туралы ойлануға итермеледі. Оның әдісі қарапайым, ол өз уақытынан бұрын ашылғанды қайталамады, керісінше мәдениеттің мәні мен өркениеттің пайда болуын іздеді.

Жұмыс

Өзінің "Ренессанс шарттары" (1948) атты еңбегінде ол мәдениетті халықтың болу және болу тәсілі деп анықтаған. Бұл эстетикалық, этикалық, прагматикалық және техникалық құндылықтарды қамтиды. Бұл мазмұндар анық анықталғаннан кейін ғана идеялардың әртүрлі тұжырымдамалары пайда болуы мүмкін. Жаңа идеялардың пайда болуы жаңа өркениеттің өркендеуіне ықпал ететін динамикалық қоғамға әкелді. "Мәдениет мәселесі" (1954) атты кітабында ол қоғамның ұйымдастырылуы, оның өмірі мен қозғалысы, тіпті оның құлдырауы мен тұрақсыздығы сол қоғамдағы идеялар жүйесімен функционалдық байланыста екенін айтқан. Егер бұл жүйе қандай да бір жолмен өзгерсе, барлық басқа әлеуметтік сипаттамалар соған ілесіп, сол бағытта бейімделеді. Жалпы алғанда, идеялар белгілі бір қоғамның даму құралдарының маңызды бөлігін құрайды. Мұндай қоғамның дамуының әртүрлі кезеңдері оның ақыл-ой дамуының әртүрлі формалары болып табылады. Егер осы кезеңдердің бірі "қайта өрлеу" деп аталатын болса, онда бұл қоғамның сол кезеңдегі идеяларының керемет жүйесіне ие екенін білдіреді; бұл жүйе сол қоғамның әрбір маңызды проблемасына қолайлы шешім таба алады. Ол идеялар қоғамның өмірін екі түрлі жолмен өзгертеді деп түсіндірді. Олар не әлеуметтік өмірдің өсу факторлары, не керісінше, жұқпалы факторлардың рөлі, осылайша әлеуметтік өсуді қиындатады немесе тіпті мүмкін емес етеді.

Көзқарастар

Оның басты назары "Пост-Альмохадтық ерлер" деген терминге аударылды. Қазіргі қоғам осы адамды, оның ұмтылысының жетіспеушілігіне байланысты, бос қалдырды. Ол он тоғызыншы ғасырда мемлекеттер арасындағы қарым-қатынас күшке негізделгенін, өйткені елдің мәртебесі оның зауыттарының, оқ-дәрілерінің, флотының және алтын қорының санына байланысты екенін айтты. Алайда, ХХ ғасырда идеялар ұлттық және халықаралық құндылықтар ретінде жоғары бағаланып, жаңа дамуды енгізді. Бұл үрдіс көптеген дамымаған елдерде қатты сезілмеді, өйткені олардың төмендік сезіну кешені материалдық нәрселерге негізделген билік критерийлеріне бұрмаланған құмарлық тудырды. Дамыған елде өмір сүретін мұсылмандар өздерін дамыған елде өмір сүретіндерден төмен сезінген. Осы төмендіктің нәтижесінде мұсылмандар бұл қашықтықты заттардың өрісіне жатқызды. Олар өз жағдайларын қару-жарақ, ұшақтар мен банктердің жетіспеушілігінен туындаған қорқынышты жағдай деп бағалады. Осылайша, олардың әлеуметтік тиімділікке негізделген төмендеулік комплексі тек психологиялық деңгейдегі пессимизмге әкеледі. Әлеуметтік деңгейде бұл біз басқа жерде такдис деп атаған нәрсеге әкеледі. Бұл сезімді тиімді қозғаушы күшке айналдыру үшін мұсылмандарға өздерінің артта қалуын "объектілерге" емес, идеяларға жатқызу қажет болды, өйткені жаңа әлемнің дамуы идеяларға және басқа да осындай интеллектуалды критерийлерге тәуелді болды. Әлі де үстем мемлекеттердің ықпал ету аясындағы дамымаған елдерде қару-жарақ пен мұнайдан түсетін түсімдер бұл ықпалды қолдауға жеткіліксіз болды. Осылайша әлемде көптеген проблемалар белгілі бір идеялар жүйесі арқылы ғана шешілетін кезеңге жетті. Сондықтан арабтар мен мұсылман елдері, әсіресе материалдық жағынан күшті емес елдер идея мәселесіне көбірек мән берулері керек. Оның ойынша, адамгершілік паралич ақыл-ой параличінен туындайды.

Әлеуметтік өзгерістер теориясы

Малек Беннаби өзінің "Әлеуметтік өркениет негіздері" атты кітабында әлеуметтік өзгерістер туралы теориясын жазды. Ол кез келген өркениетті үш негізгі элементке бөлуге болады деп айтады: адам, топырақ (шикізат) және уақыт. Бұл өркениет теңдеуі деп аталады, ол мынандай қарапайым түрде беріледі: өркениет = адам + жер + уақыт. 2019 жылдың қазан айында Париждегі баспагер Эрик Бонье жариялаған кітапта доктор Зидан Мерибут (оған дейін Лондон университетінің SOAS ғылыми қызметкері) "Беннабидің "зайыбының" Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде жасаған әрекеттері туралы шындықты анықтау үшін өз зерттеуін жүргізді"; оның кітабы негізінен осы уақытқа дейін құпия сақталған DST және француз сот төрелігінің мұрағаттарына негізделген (Шартр және Париж мұрағаттары). Шартр сотының іс қағаздары мен сот актілерінің егжей-тегжейлі үзінділері осы кітапқа алғаш рет енгізілген, ол 2020 жылдың наурызында жарық көрді. Шартр сотының 1946 жылғы 6 сәуірдегі қаулысының ескертулері Беннаби мырза мен әйелді барлық күдіктерден тазартты, судья "айыпкерлер көп ай бойы қиялданған айыптаулар бойынша ұсталды, олардың ешқайсысы сақталмады" деп қорытындылады.