Thirteenth (fairy tale)

Кіріспе

"Отызыншы" (сицилиялық: Tridicinu) - итальяндық ертегі, бастапқыда сицилиялық фольклоршы Джузеппе Питре жинаған және Томас Фредерик Крейн итальяндық танымал ертегілерде жариялаған. Бұл - Арн Томпсонның 328-ші үлгісі, "Жоңғардың қазынасын ұрлаған бала".

Қысқаша мазмұны

Он үш ұлының анасы оларды әр түн сайын жарысқа шақырады: кім үйге бірінші келсе, сол әке жинаған шөптерден жасалған шұбатқа ие болады. Он үшінші деп аталатын кіші ұлы әрқашан жеңіске жетеді, нәтижесінде ағалары оған қызғанышпен қарап, одан құтылуға тырысады. Бір күні патша жақын маңдағы алыптың жамылғысын ұрлаған батырға алтын сыйлық береді. Ағалары патшаға барып, Он үшінші батырдың бұл ерлікті орындай алатыны туралы мақтанады. Патша он үшіншісін өзіне алып келуге бұйырады да, мақтан тұтқан ісін істесін деп талап етеді. Он үш, ешқашан жабайыларды өлтіруші болып жүрмеген, наразылық білдірді, бірақ пайдасыз. Оның басқа жолы жоқ, ол алыптың үйіне қарай бет алады. Жаратылыс сыртта, үйде тек оның әйелі ғана, бірақ Он үшінші кіргізіп, төсек астына жасырынады. Түнде алып қайтып келеді, кешкі асын жеп, ұйықтап кетеді, ол әйеліне адам иісін сезіп, оны жегісі келетінін айтады. Асық әйел оны ақымақ деп санайды; айналасында адамдар жоқ, сондықтан алп ұйықтап кетеді. Түнде Он үшінші кілемді ұрлап алуға тырысады, бірақ алп қозғалады. Бала мысықтай ыңғырасып, ал алып тынышталып, қайтадан ұйықтап кетеді. Он үшінші адам жамылғыны тез алып, қашады. Үлкен адам қайта оянып, ұрының қадамдарын естиді. Біраз уақыт өткен соң патша кімге де болса алыптың атын әкелсе, тағы бір сыйлық береді. Он үшінші адам келіп, жібек саты мен торттар қапшығын сұрайды. Түнде ол алыптың қорасына жақындап келеді. Аттың оны көргенде ыңқылдап жылағаны, бірақ Он үшінші оны тортпен қамтамасыз етіп, патшаға дейін жетеді. Содан кейін патша алпауыттың қолдауын қалайтынын айтады. Он үшінші наразылық, себебі оның тұғыры кішкентай қоңыраулармен толтырылған, сондықтан оны ұрлап, байқаусыз қашып кету мүмкін емес. Патша үндеуін қабыл алып, 13-ші адам жолға шығады. Ол жыртқыш пен оның төсегінің астына тығылып, жұптың зейнеткерлікке шығуын күтеді. Түн ортасында жұп ұйықтап жатыр, ал Он үшінші қолды қолға ұстауға ұмтылады, бірақ қоңыраулар шыңдайды және алып оянады. Ажығаның әйелі оларды жел қозғады деп санайды, ал алп келісіп, қайтадан ұйықтап кетеді. Шын мәнінде ол бұзылған кісіні ұстауға уақыт келді деп ойлап, қалжыңдап жүр. Он үшінші қолды тағы да қолға ұстауға тырысқанда, алып оның қолын ұстап алады. Он үшінші қылмысы үшін жазалау үшін алып оны баррельге қамап, оны жеу үшін семіреді. Бірнеше күнде бірде-бірде, жыртқыш он үшінші саусағын сезіп, майлау процесін өлшейді. Бала үнемі семіп барады, ал Он үшінші оның саусағы оның алыпты жеуге жеткілікті семіп кеткенін көрсетеді. Ол осылайша, алп үшін саусағының орнына тышқанның құйрығын ұсынады, ол айта алмайды және бала сойылуға дайын емес деп санайды. Бірнеше күннен кейін алып тағы да өлшегісі келеді, ал бұл жолы Он үшінші сол жаққа орауды қолданады. Айдың соңында он үшінші саусағын алмастыратын ештеңе таба алмай, оны ұстап тұрудан басқа амалы жоқ. Ұлан баланың жеткілікті семіп кеткеніне қанағаттанғандықтан, әйеліне оны кешкі асқа дайындауға шақырады, ал ол туыстарын тойға шақырады. Пеш қызған кезде алып он үшіншісін босатып, оған кешкі асқа тоқты дайындауға көмектесуін сұрайды. Бірақ Он үшінші өзі қой екенін түсінеді және алыпты тоңазытқыштың ішіне құлату үшін алдап алады. Ол пісірілген кезде, Он үшінші оны кесіп, аяғын тамақ ретінде береді; және оның жоғарғы денесін төсекке қояды, басына және қолына жіптер байланады, жамылғы астында жабылады. Туыстары келгенде, алып үстелдің дайын екенін көріп, әйеліне кешкі асқа шақыру үшін жатын бөлмесіне барады: Он үшінші жауап береді, бірақ туыстарының бірі оларды іздеп келеді және алыппен бірдеңе дұрыс емес екенін байқайды. Он үшінші төсек астынан қашып кетеді және қолтықты ұрлап, патшаға жетеді. Патша он үшінші патшаның өзі алып келгенді алып, оның ерліктерін аяқтауын қалайды. Он үшінші мықты сандықты тапсырып, өзін монах етіп жамылып жүр. Үлкеннің үйінде ол зұлым он үшіншіге аң аулап, оны сандыққа түсіру үшін адам болып көрінеді. Монах алыптан сандықтың беріктігін сынап көруін сұрайды, осылайша алыпты сандыққа көтерілу үшін алдап алады. Он үшінші патшаға алып келеді, ал ол алыпты тұтқындап, патшалықтың барлық байлығы мен құрметіне ие болады.

A mother of thirteen sons motivates them to become fast runners, by arranging a competition each night: whoever reaches home first will enjoy the soup made from herbs their father has gathered. The youngest son, called Thirteenth, always wins, and as a result his brothers envy him and try to get rid of him. One day, the king promises a prize of gold for the hero who manages to steal the blanket of a giant in the vicinity. The brothers approach the king and tell him that Thirteenth boasts to be able to perform the feat. The king then asks that Thirteenth be brought before him, and demands that he do what he has bragged about. Thirteen, who never has pretended to be a monster slayer, protests, but to no avail. He has no choice but to head for the house of the giant. The monster is out, and only his wife is at home, but Thirteenth sneaks inside and hides under the bed. At night, the giant returns, eats his supper and goes to bed, where he tells his wife he can smell a human, and wants to eat it. The giantess thinks he is stupid; there are no humans around, so the giant goes to sleep. During the night Thirteenth pulls at the blanket to try to steal it, but the giant is stirred. The boy mews like a cat, and the giant is calmed, and falls asleep again. Thirteenth then seizes the blanket quickly and runs out. The giant wakes again, and notices the sound of the thief’s steps. After some time the king issues another reward if someone will bring him the giant’s horse. Thirteenth presents himself and asks for a silk ladder and a bag of cakes. At night he approaches the giant's stable. The horse neighs on seeing him, but Thirteenth calms it by offering it cake, and manages to ride it all the way to the king. Then the king declares that he wants the giant’s bolster. Thirteenth protests, since the bolster is full of little bells, which makes it impossible to steal it and sneak away unnoticed. The king insists and Thirteenth departs. He creeps under the ogre's bed and waits for the couple to retire. At midnight the couple is asleep, and Thirteenth stretches out his hand for the bolster, but the bells chime and the giant wakes. The giant’s wife believes that it is the wind that has stirred them, and the giant seemingly agrees and goes back to sleep. In reality he is pretending, since he now feels that it is time to catch the burglar. When Thirteenth stretches out his hand for the bolster again, the giant seizes his arm. To punish Thirteenth for his three crimes, the giant imprisons him in a barrel, fattening him up in order to eat him. Every few days the ogre feels Thirteenth’s finger, to measure the fattening process. The boy is steadily becoming fatter, and Thirteenth realises that his finger will reveal that he is fat enough for the giant to eat. He thus presents a mouse tail instead of the finger for the giant, who cannot tell, and believes the boy is not ready for slaughter. A few days later the giant wants to measure again, and this time Thirteenth uses a spindle to the same end. By the end of the month, Thirteenth cannot find anything else to use as a substitute for his finger, and had no choice but to stick it out. The giant is satisfied that the boy is fat enough, and calls his wife to prepare the boy for dinner, while he invites their relatives for the feast. When the stove is heated, the giantess releases Thirteenth from the barrel, asking him to help her prepare a lamb for dinner. But Thirteenth understands that he is in fact the lamb, and tricks the giantess to fall into the oven. When she is cooked, Thirteenth carves her up and serves her legs as a meal; and places her upper body in the bed, with strings attached to the head and hands, covered under a blanket. When the relatives arrive, the giant finds the table ready, and goes to the bedroom to invite his wife to dinner: Thirteenth answers no, by pulling the strings, but one of the relatives come to look for them, and notices that something is not right with the giantess. Thirteenth escapes from under the bed and manages to steal the bolster and reach the king. The king wants Thirteenth to complete his exploits by bringing back the giant himself. Thirteenth orders a very strong chest and disguises himself as a monk. At the giant's home, he pretends to be a man hunting for the evil Thirteenth to capture him in the chest. The monk asks the giant to test the strength of the chest, thus tricking the giant to climb into the chest. Thirteenth brings the giant to the king, who imprisons the giant, and rewards Thirteenth with all the riches and honour of the kingdom.

Тарихы

Джек Зипс ғалымның айтуынша, бұл ертегі халықаралық "Арн Томпсон Утер индексі" бойынша "Ауылбарыс қазынасын ұрлаған бала" деген атаумен АТУ 328 типінде саналады. Сицилиялық ертегілердің атауы Tridicinu, сондай-ақ Италияның сиқырлы ертегілер индексіндегі ATU 328 ертегі түрінің атауы. Курт Ранкеге сәйкес, кейбір ғалымдар (Гримм ағайындылары, Йоханнес Болте және Вальдемар Лингман) ATU 328 және ATU 531 ертегілерінің арасында үлкен ұқсастықтарды байқады, тіпті екі типтің арасында терең байланысты ұсынды, өйткені олар да бір-бірімен бірігіп көрінеді. олардың баяндау мазмұны. Мысалы, Liungman 531 типті ATU 328 типті ATU-дан шыққан деп мәлімдеді.

Батырдың аты

Стит Томпсонның әңгіме түрінің индексі екінші қайта қарауына сәйкес, 328-ші әңгіме түрінде L10.1.1 мотиві бар, "Жеңісші кіші ұлының он үшінші аты". Сонымен қатар, неміс ғалымы Курт Ранке Enzyklopädie des Märchens-де, югославиялық, рето роман, итальян және грек нұсқаларында батыр "Түртінші" санының кейбір түрлеріне белгілі екенін атап өтті.

Швейцария

Фриц Мюллер Гуггенбюльдің "Тредешин" атты Швейцария Альпі ертегісінде, титуллы Тредешин ("Кішкентай Он үш") - "Грабунден тауларында Швейцарияның Эгандина" қаласында тұратын үлкен отбасының он үшінші ұлы. Трэдэшин Парижге барып, Франция патшасының қорасында жұмыс табады. Ақырында патшаның сарай қызметкері баласының ән айту қабілетін байқап, оны патшаның дастарқанынан ойнауға шақырады. Талантына қарамастан, бала патшаны қуанта алмайды, өйткені ол өзінің қымбат дүние-мүлкін Түрік империясына жоғалтып алғандықтан: сүйікті ақ аты мен көк көк түсті брокатпен жабылған төсенішінен қайғырады. Сөйтіп, ол патшаның заттарын алады. Соңында, патша түріктің сөйлейтін папагайын әкелген жағдайда оны қызымен некеге беруге келіседі.