Кіріспе

Норвегиялық зерттеуші және этнограф (1851-1922) Карл Софус Лумгольц (23 сәуір 1851 - 5 мамыр 1922) - Норвегиялық зерттеуші және этнограф, Австралия мен Мексиканың жергілікті мәдениеттері туралы егжей-тегжейлі далалық зерттеулері мен этнографиялық жарияланымдарымен танымал.

Өмірбаян

Норвегияның Файберг қаласында туған Лумгольц 1876 жылы Корольдік Фредерик университетінің, қазіргі Осло университетінің теология мамандығын бітірген.

Австралия

Лумгольц 1880 жылы Австралияға сапар шегіп, солтүстіктегі Квинслендтегі Герберт Бурдекин аймағының жергілікті тұрғындары арасында 1882 жылдан 1883 жылға дейін он ай өткізді. Ол өзінің тәжірибесі туралы "Каннибальдар арасында: Австралиядағы төрт жылдық саяхат және Квинсленд аборигендерімен лагерьдегі өмір туралы есеп" атты кітап жазды, ол алғаш рет 1889 жылы жарық көрді, ол сол кезеңнің солтүстік Квинсленд аборигендері туралы ең жақсы этнографиялық зерттеуі болып саналады. Алдыңғы авторлар тек қана аймақтың жергілікті халқының эстетикалық көрінісі мен материалдық мәдениетіне тоқталған болса, Лумгольц сол кезең үшін ерекше академиялық зерттеу деңгейін қосты. Оның еңбектері алғаш рет әлеуметтік қатынастар, көзқарастар мен әйелдердің қоғамдағы рөлін тіркеді. Сондай-ақ, ол Лоуэлл институтының 1889 - 90 жылдардағы маусымы үшін Австралияның тума тұрғындары туралы екі лекция берді. Ол Квинслендте төрт жыл болды; оның экспедицияларына Лагундар аңғарына және Герберт өзені аймағына бару кірді. Ол жергілікті халықтармен бірге өмір сүрген кезде сүтқоректілерді жинады, бұл үлгілер төрт жаңа түрді сипаттау үшін пайдаланылды. Олардың бірі типтік жері Pseudochirulus herbertensis (Herbert River Ringtail Possum) деп аталды, ал тағы біреуі оның атын еске алады, Dendrolagus lumholtzii (Lumholtz's Tree Kangaroo).

Мексика

Кейін Люмгольц швед ботаник С. В. Хартманмен бірге Мексикаға сапар шекті. Ол көптеген жылдар бойы сонда қалып, 1890 жылдан 1910 жылға дейін Американың Табиғи тарих мұражайының қаржысына бірнеше экспедиция жүргізді. Оның "Белгісіз Мексика" атты еңбегі 1902 жылы екі томдық жинақта болды. Онда Мексиканың солтүстік-батысындағы көптеген жергілікті халықтар, соның ішінде Кора, Тепехуан, Пима Бахо және әсіресе Тарахумара халықтары сипатталған. Лумгольц ежелгі шахтадағы қабірден және Пурепеча мәдениетінен табылған жәдігерлерді алғаш сипаттағандардың бірі болды. Ол Сиерра-Мадренің солтүстік бөлігіндегі Чичимека жерінің археологиялық орындары мен өсімдіктері мен жануарлары жайлы баяндады. Ол Лоуэлл институтының 1893-94 жылдардағы маусымы үшін "Сиерра-Мадре үңгіріндегі адамдар туралы сипаттама" тақырыбында үш лекция берді. 1914-1915 жылдары Үндістанға, 1915-1917 жылдары Борнеоға қысқа экспедиция жасады. Бұл оның соңғы экспедициясы болды.

Борнео

1914 жылы Лумгольц Голландияның Орталық Борнео жерін зерттеу үшін экспедиция бастады. Оның басты мақсаты - жергілікті халықтармен қарым-қатынас жасап, олардың мәдениеті мен әдеттерін білу, бірақ ол сондай-ақ аймақтың флорасы мен фаунасына қызығушылық танытты. Ол географиялық мекемелерден (Норвегиялық географиялық қоғам, Лондонның Корольдік географиялық қоғамы және Koninklijk Nederlandsch Aardrijkskundig Genootschap) көптеген қаржылық гранттар алды, бірақ оның сапары Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін қиындады. Ол бастапқыда Жаңа Гвинеяны зерттеуді жоспарлаған болатын, бірақ соғыс оны мүмкін емес етті. Ол екі жаңа ұшатын белдік пен бір жаңа түрді кездестірді. Ол өзінің зерттеулерін 1916 жылы Амстердамда 40 минутқа созылған "Борнео Gefilmd" (аударма: Борнео түсірілімі) атты фильмде ұсынды. Бұл экспедицияда Лумгольц жергілікті халықтардың бірнеше тайпаларына кездесті. Олардың бірі - Даяк халқы, олар ағаш кесудің шеберлері ғана емес, сонымен қатар крокодилдермен шайқасқанда да зор батылдық танытады, дейді Лумгольц. Олар Лумгольцтің экспедициясында маңызды рөл атқарды, олар жануарларды аулау үшін лагерьлер мен тұзақтар жасап, оған керек-жарақты тасты. (Дайактар Борнеоның жергілікті халқының жалпы атауы болып саналады.) Лумгольцтің кездескен тағы бір халқы пунандар болды. Лумгольцтің айтуынша, Пунандарға келген кезде олар бас аулауды тоқтатып, бейбіт әрі зиянсыз халық болған. Ол сондай-ақ пунандар бұл әдет-ғұрыпты даяктерден көшіріп алған болуы мүмкін деп мәлімдеді. Лумгольц Борнеодағы тәжірибесі туралы өзінің "Орталық Борнео арқылы" деген кітабында жазды; 1913 және 1917 жылдар аралығында бас аулаушылардың жерінде екі жылдық саяхат туралы есеп 1920 жылы жарық көрді.

Кейінгі өмірі

1922 жылы Лумгольц Нью-Йорк штатының Саранак көлінде туберкулезден қайтыс болды, онда ол санаторийде емделіп жатты. Ол өзінің ашылуы туралы алты кітап, сондай-ақ "Менің зерттеу өмірім" (1921) атты автобиографиясын жариялаған.

Мұра мен құрмет

Оның ең үлкен мұрасы - кітаптары мен жұмыс істеу тәсілі, ол этнография саласына қатты әсер етті. 1994 жылы құрылған Солтүстік Квинслендтің Лумхолтц ұлттық паркі оның құрметіне аталған. Алайда, 2003 жылы атау жергілікті тамырын көрсету үшін Гиррингун ұлттық паркі деп өзгертілді. Мексикадағы қылқан жапырақты Pinus lumholtzii, Lumholtz қарағай, оның есімімен аталған. Қапсырмалы жануарлар түріне Лумгольц ағашы кенгуру (Dendrolagus lumholtzi) оның есімімен берілген. Оның есімімен жылан түрі Calamaria lumholtzi аталды.