Кіріспе
Жоқ Юнгтың дінге түсіндірмесі Карл Юнгтың бастамасымен және оның ізбасарларымен алға жылжытылған, дінді Юнгтың психологиясы негізінде түсіндіруге тырысу. Зигмунд Фрейд пен оның ізбасарларынан айырмашылығы, юнгиандар діни нанымдар мен мінез-құлықтарға оң көзқараспен қарайды, сонымен қатар "жан", "жамандық", "трансценденттік", "қасиетті" және "Құдай" сияқты дәстүрлі діни терминдерге психологиялық сілтемелер ұсынады. Адамдар дінге сену үшін сенімдер факт болуы керек емес, сондықтан дін туралы Юнгтің түсіндірмесі психологтар мен теистерге қызығушылық тудырады.
The Jungian interpretation of religion, pioneered by Carl Jung and advanced by his followers, is an attempt to interpret religion in the light of Jungian psychology. Unlike Sigmund Freud and his followers, Jungians tend to treat religious beliefs and behaviors in a positive light, while offering psychological referents to traditional religious terms such as "soul", "evil", "transcendence", "the sacred", and "God". Because beliefs do not have to be facts in order for people to hold them, the Jungian interpretation of religion has been, and continues to be, of interest to psychologists and theists.
Юнгтік психология
Юнг психологияның жекелендіру деп аталатын процес арқылы адам баласының тұтастықты іздеуін (ол психиканың саналы және санасыз компоненттерінің бірігуі ретінде анықтады) атап өткен мектепті құрды. Фольклорды, әлемдік мифологияларды және пациенттердің армандарын зерттей отырып, Юнг психиканың осы компоненттерін инстинктивті үлгілердің (немесе архетиптердің) көрінісі ретінде анықтады. Юнгтік әдісте психоанализшінің рөлі - түс пен символдарды талдауда көмек көрсету және науқастың санадан тыс материалға толы болуын немесе адамнан тыс күштер ұсынатын мағынадан ажыратылуын болдырмау. Юнгтік талдаушылар әдетте психика - емделудің көзі және жекеленуге бағытталған қозғалыс деп санайды.
Батыс діни дәстүрі
Юнгтың батыс дінін бағалауы оның жеке тәжірибесі мен еуропалық клиенттерімен психотерапиялық жұмысынан туындады. Жас кезінде ол күшті әрі мағыналы аяндар мен түстер көрген, алайда ол мәсіхшілікті берік ұстаған. Ол Құдай "мен үшін ғажап істер жасай алады деп сенсе де, от пен жер бетінен тыс жарық сияқты нәрселер" ол өзінің алғашқы қауымдастығынан қатты көңілі қалды. Оның сөздері бойынша, "бір нәрсе болмады". Ол клиенттерінде бірдей белгілерді байқады: атап айтқанда, санасызның құдіретіне деген қызығушылық, батыс діндерінің символдары мен рәсімдерінің бұл күшті бейнелеуге жарамсыздығымен бірге. Қазіргі Еуропадағы жағдайды талдауды қорытындылай келе, ол былай деп жазды: "Біздің заманымыз сенімнің орнына ақыл-ойының өзі үшін білімді сезінгісі келеді". Юнгиандық оқыту сарапшысы Мюррей Б. Стейннің айтуынша, Юнг теологиялық және психологиялық конструкцияларды үш қағиданы қолдана отырып байланыстырды: Теологиялық элементтер (мысалы, Құдай) психологиялық тұжырымдамаларға сілтеме жасау үшін түсіндірілуі мүмкін. Психологтар теологиялық конструкциялардың психологияның динамикасына сәйкес келетіндігін бағалай алады. Психика туралы сөздер, сондай-ақ, Құдай туралы сөздер, субъективтілік пен объективтілік арасындағы сәйкессіздікке байланысты.
Theological elements (such as God) can be interpreted to refer to psychological concepts. Psychologists can evaluate the adequacy of theological constructs against the dynamics of the psyche. Words about the psyche are also words about God, due to the correspondence between subjectivity and objectivity.
Шығыс діни дәстүрі
Юнг шығыс діндері туралы көптеген кітаптар мен мақалалар жазды, соның ішінде Тибет өлілер кітабына, йогаға және шығыс медитациясына қатысты түсініктемелер жазды. Ол Дзен буддизмі, Үндістанның қасиетті адамдары және И-Цзин туралы кітаптарға алғы сөздерді жазды. "Коллективті санасыздықтың архетиптері" атты кітабында ол исламды да зерттейді, атап айтқанда Құранда кездесетін бірнеше танымал әңгімелермен танысады.
Йога мен батыстың қарым-қатынасы
"Йога және Батыс" атты эсседе, оның "Психология және Шығыс" кітабынан, Юнг йога мен шығыс рухани практикасының Батыс ой-пікіріне қалай әсер ете бастағанын зерттейді. Батыс ғылым мен дінді бөліп отырса, Юнг білім мен сенім бір-бірін толықтырып, бір-біріне қарсы тұрмауы керек деп айтады. Оның айтуынша, йоганың ғылыми аспектілері білім мен сенім арасындағы көпір болып табылады, сондықтан ол батыстағы адамдарға тартымды. Юнг йоганың психикалық және физикалық салауаттылыққа әсерін және оның физикалық және рухани өлшемдерді біріктіру мүмкіндігін мойындайды. Алайда ол батыстың психологиясы мен ғылым мен сенім арасындағы айырмашылық йоганы толықтай қабылдауды қиынға соғады деп санайды. Ол шығыс психикасын терең түсінбестен йогаға түсуден сақтайды, өйткені бұл түсініспеушілікке әкелуі мүмкін және йогалық күштерді дұрыс қолданбауы мүмкін. Юнг батыстың ақырында йоганың өзіндік түрін дамытатынын болжап, ішкі өзгерістің және заманауи психологиялық тәсілдің маңыздылығын атап өтті. Ол өзінің психологиялық әдісін йогаға қосымша ретінде ұсынады. Оның ойынша, бұл тәсіл адамға санасыз дүниесімен бетпе-бет келуге және толықтыққа жетуге көмектеседі.
Қасиетті адамдар
"Психология және Шығыс" кітабынан алынған "Киелі адамдар" эссесінде Юнг Шри Рамана Махаршимен кездесуін талқылайды және қасиетті адамдарды құдайлық әуенге сай келетін жеке тұлғалар ретінде сипаттайды. Ол сонымен қатар мәдениеттің тез сыртқы түріне айналуы және Шығыс пен Батыс елдеріндегі рухани құндылықтардың жоғалуы туралы алаңдаушылық білдіреді. Ол Шри Рамана Махарши мен Рамакришна сияқты тұлғалар заманауи пайғамбарлар ретінде қызмет етіп, олардың мәдениеттерін материалдық прогресс жағдайында ішкі рухани дамудың маңыздылығын еске салады деп болжайды. Юнгтің очергі материализм мен сыртқы ізденістер көбінесе ішкі өсуді көлеңкелететін заманауилықтың қиындықтарын да жанама түрде қарастырады. Оның айтуынша, батыстың материалистік ой-өрісі адамның шынайы болмысымен байланысын жоғалтып, оның депрессия мен алаңдаушылыққа ұшырауына әкеліп соқты. Ол Шри Рамананың мысалынан көрінетін шығыс рухани даналығы қазіргі заманғы адамдар үшін құнды түсінік береді деп санайды. Юнг сонымен қатар "Адам=Құдай" ұғымын, бұл ұғым Шри Рамана Махаршидің ілімдерінде қалай көрініс тапқандығын және оның Батыс ой-пікірінен қалай ерекшеленетінін талқылайды. Юнг сондай-ақ Шығыс пен Батыс дәстүрлерінің діни практиканың мақсаты жағынан ортақ екендігін атап өтті, дегенмен әртүрлі терминологиямен: эго санасынан өзін-өзі тануға, адамнан Құдайға ауысу.
Jung's essay also indirectly addresses the challenges of modernity, where materialism and external pursuits often overshadow inner growth. According to him, the West's materialistic mindset has led to a loss of connection with its true nature, resulting in depression and anxiety. He suggests that the wisdom of Eastern spirituality, exemplified by Shri Ramana, offers valuable insights for modern individuals seeking meaning and balance. Jung furthermore discusses the concept of "Men=God", how this concept is expressed in the teachings of Shri Ramana Maharshi and how it differs from Western thought. Jung also highlights that both Eastern and Western traditions share common ground in terms of the goal of religious practice, albeit with different terminologies: a shift from ego consciousness to self consciousness, from man to God.
Шығыс медитациясының психологиясы
Юнгтің "Психология және Шығыс" кітабынан алынған "Шығыс медитациясының психологиясы" атты очергінде Юнг шындық пен руханилыққа қатысты шығыс пен батыс көзқарастарының арасындағы негізгі айырмашылықтарды зерттейді. Сондықтан ол амит юр дхьяна сутрасын теистік буддизмнен талдап, символдар мен визуализация әдістерін қолдануды және олардың санасызның терең қабаттарына қалай жетуге көмектесетінін атап көрсетеді. Ол Үндістанның шынайы өмірін арманға ұқсас күйге түсіп, құдайлық қасиеттерге жақындай түсетін өмір деп сипаттады. Сонымен қатар ол бұл ойды батыс ой-пікірлерімен салыстырып, шындықты ақыл-ой және сыртқы байқаулар арқылы түсінуге тырысады. Сыртқы әлемге деген назар, санасыз сананы батыстың шығыстағы йогилер секілді ішкі байланысқа жетуіне кедергі келтіреді. Юнг батыстықтар йога сияқты жаттығуларды бастамас бұрын, алдымен өздерінің санасыздығын түсінулері керектігін айтады. Сонымен қатар, Юнг эго мен жоғары өзіндік теңгерімде өмір сүру керек деген идеяны енгізеді, бұл эгоның асыл тұсына баса назар аударатын кейбір шығыс философияларына қайшы келеді. Оның пікірінше, екеуі де өзін-өзі тану мен сана үшін қажет.
Гностицизм
Карл Юнг және оның серіктесі Г.Р.С. Мид гностикалық сенімді психологиялық тұрғыдан түсінуге және түсіндіруге тырысты. Юнгтың аналитикалық психологиясы көптеген жағынан ежелгі гностикалық мифологияны, әсіресе Валентинді және Иоаннның Апокрифінде (гностикалық мектептерді қараңыз) егжей-тегжейлі сипатталған "классикалық" гностикалық ілімді бейнелейді. Юнг Демиургтың рухани ғаламның бастапқы, біріктірілген монадтық көзінен кезең-кезеңмен пайда болуын санадан тыс эгоның пайда болуына ұқсас (және оның символды бейнесі) деп түсінеді. Алайда, Юнгтің психологиялық ілімдері мен гностиктердің арасындағы ұқсастық олардың "мәңгілік философия" бөлісуіне байланысты ма, әлде Юнг өз теорияларын қалыптастыруда гностиктерге бейхабардан әсер еткен бе, бұл белгісіз. Юнгтің "гностикалық әнұраны" Septem Sermones ad Mortuos (Өлілерге арналған жеті уағыз) соңғысын білдіреді, бірақ қолжазбаны таратып бергеннен кейін Юнг оны өмірінде жариялаудан бас тартты. Юнгтің кітапқа ұнамай қалғаны немесе оны тым даулы деп басып тастағаны анық емес, сондықтан бұл мәселе әлі де даулы болып қала береді. Юнгтің гностиктер өздерінің аңыздарындағы психологиялық мағынаны немесе мәнін білгені және ойлағандығы туралы сенімі де белгісіз. Екінші жағынан, Юнгтің жазбалары мен ежелгі гностиктердің жазбаларын салыстырғаннан кейін, Юнгтің жеке адамның түпкі мақсаты туралы олармен келіспегендігі анық. Ежелгі гностиктер ең жоғарғы, басқа дүниелік құдайға қайта оралуды іздегендері анық. Юнгті зерттеу барысында Роберт Сегал психологтың ежелгі гностицизмнің мақсатын (яғни, Плеромамен немесе белгісіз Құдаймен қайта бірігу) психологиялық тұрғыдан "қауіпті" деп тапқанына сенетінін жазды. Юнг пен гностицизм арасында кем дегенде кейбір келіспеушіліктер бар деп айту кем дегенде қолдау таба алады: Юнгтің жекелендіру процесі тұлғаға транс саналы орталыққа жету үшін санаға санасыз психикалық троптарды қосуды қамтиды. Юнг бұл қосымшаны Өзімді санасызмен толық сәйкестендіру түрінде алуды мақсат етпеген.
Кеңейтулер мен сын-пікірлер
Эдвард Ф. Эдингер Юнгтың Ыбырайымдық Құдайды түсіндіруін жүйелендіріп, кеңейтті, әсіресе оның "Эго және архетип" кітабында. Епископальдық шіркеудің діни қызметкері профессор Уоллес Клифт Юнгтың адамзатты "білімділікті дамыту тарихы" деп қарастырған көзқарасы мен христиан дінінің "әркімде Киелі Рух бар деп түсінілетін" ілімі арасындағы ұқсастықтарды зерттеді. Бұл әр адамды "Құдай" деп тану емес, керісінше, әр адамның бойында Құдайға жауап беру мүмкіндігі бар екенін түсіну керек". Ол жаңа жоңғарлық паломнистік архетиптің бар екендігін ұсынды. Епископальдық діни қызметкер және юнгиандық сарапшы Джон А. Санфорд 1970 жылы жарық көрген "The Kingdom Within" кітабында Исаның ілімдерін юнгиандық көзқараспен түсіндіреді. Ол Ібілісті немесе күнәға азғыруды "ішкі қарсыласы" деп түсіндіреді, "душмандарыңды жақсы көр" деген сөзді басқалардан біздің проекциямызды ашу және жою туралы диктант ретінде түсіндіреді және Исаны сүйіспеншілік арқылы дене, жан, рух, жыныстық қатынас, эрос және мағынаны біріктіретін адамгершілік тұтастығының үлгісі ретінде қолдайды. Юнгиандық психология және дін профессоры Роберт Л. Мур Мәсіхтің ерлер психикасындағы төрт архетипті білдіретінін айтады: Жауынгер (далада және Гетсиманиде өзінің ішкі жын-перілерімен күресуде); Ғашық (жақындарымызды сүю туралы өсиетті радикалды етуде); Сиқыршы (суды шарапқа айналдыруда, мыңдаған адамды тамақтандыруда және науқастарды сауықтыруда); және Патша (Құдай Патшалығын тудыруда және өзін Әкеге апаратын жолмен сәйкестендіруде). Архетипі психологияның негізін қалаушы Джеймс Хиллман Юнгтың терең психологиясының өзінде мойындалмаған немесе көлеңкелі "христиандықтарды" ашу үшін көп жұмыс жасады, мысалы, Аду әлемін немесе Аду аймағын психикалық әлем ретінде түсінудің бір кедергісі - Мәсіхтің өлімді жеңгені. Сол сияқты көлеңкеге моральдық проблема ретінде қараудың үлгісі - күнә туралы христиандық ілім. Хиллманның ойынша, жан немесе ішкілік тек адамдарға ғана емес, жансыз заттар мен әлемге де қатысты. Хиллман Юнгтың дөңгелектіліктің символдарын (мысалы, собордың қызғылт терезесі) өзіндікпен теңестіру туралы конвенциясын сынға алады және бөліктерді біріктіру арқылы бөлінбейтін тұтастыққа қол жеткізуге тырысуды тоқтатады. Юнгтің "Өзім" (ішкі Құдайды бейнелейтін) монотеизмнен шыққан, ал Хиллман, керісінше, политеистикалық көзқарасқа шақырады. Әкесі Виктор Уайт, ағылшындық доминикандық теолог және діни қызметкер, және Юнг 15 жыл бойы хат алмасып жүрді. Диалог арқылы Уайт аналитикалық психологияны католик теологиясына қосуға тырысты, ал Юнг христиандық символдарды қайта түсіндіруге тырысты. Уайт үшін "Юнг кәсіби философ және / немесе теолог емес, психиатр екені және Юнг қандай да бір себептермен түсінбеген немесе бағаламаған маңызды теологиялық мәселелер бар екені" анық болды. Бір шешілмеген мәселе Уайттың жамандық - жақсылықтың болмауы деген көзқарасы болды, ал Юнг жақсылықты тепе-теңдеу үшін лайықты құдай бейнесі жамандықты қамтуы керек деп сенді. Сонымен қатар, Уайт Юнгтың Ыбырайымдық діндердегі құдай бейнесі уақыт өте келе өзгеріп отырады және оның орнын алыстағы болашақта басқа нәрсе алады деген болжаммен келіспейді. 1994 жылы шыққан кітабында Ричард Нолл Юнг өзінің психологиялық теориясын пұтқа табынушылық дін ретінде танытқан және адам бір мезгілде католик те, юнгиан да бола алмайтынын айтады. Яһуди теологы және философ Мартин Бубер өмір бойы психоанализге қызығушылық танытты және 1934 жылы Юнгпен бірге Эранос конференциясына қатысқан болуы мүмкін. 1952 жылы Бубер мен Юнг Бубердің "Дін және қазіргі заманғы ойлау" атты мақаласын жариялады. Өзінің жауап сөзінде Бубер Юнгтың Құдай адамның психикасынан тәуелсіз жоқ деп мәлімдегенімен теологияға деген тәжірибеден тыс кеткеніне сенетінін жазды. Ол Юнгтің "сенім арқылы қасиетті етудің орнына инстинкттерді құдайлық етуін" қорытындылады, оны ол "Гнозистің заманауи көрінісі" деп атады. Наоми Р. Голденберг Юнгтың архтиптер туралы идеясын тәнсіз Платондық нысандар ретінде және әйелдерге ақыл-ой дене дихотомиясы келтірген зиянды қарастырғаннан кейін, "феминисттік теория Юнгтің архтипінен түбегейлі алыстап кетеді [және] трансцендентті, адамнан жоғары құдайларды болжайтын барлық ой жүйелерінен". Юнг теориясының осы бөлігін қабылдамаса да, ол әйелдер Юнгтың белсенді қиялды қолдану практикасын немесе "рухи арманды армандауды" қанағаттандыратын психо-рухани қоғамдастықты құру үшін пайдалана алады д�...