Кіріспе
Ричард Флейшердің америкалық фильмі 20,000 Leagues Under the Sea - 1954 жылы шыққан американдық ғылыми фантастикалық оқиғалар фильмі, режиссері Ричард Флейшер, сценарийін Эрл Фелтон жазған. Жюль Верннің 1870 жылы шыққан осыған ұқсас романынан алынған фильмді Уолт Дисней Walt Disney Productions компаниясы арқылы жеке өзі түсірген. Оның басты рөлдерін Кирк Дуглас, Джеймс Мейсон, Пол Лукас және Питер Лорр ойнады. Техникалы түсте түсірілген фильм - CinemaScope-та түсірілген алғашқы толық метражды фильмдердің бірі. Бұл сондай-ақ Буэна Виста Дистрибьюшн таратып отырған алғашқы Диснейдің толық метражды фильмі болды. 20,000 Leagues Under the Sea сын және коммерциялық табысты болды, әсіресе алып семіздікпен күресі, сондай-ақ Мейсонның харизматикалық анти-батыр капитан Немо ролі үшін есте қалды. Фильм өзінің көркемдік режиссурасы мен арнайы эффекттері үшін екі академиялық сыйлықты жеңіп алды. Ол стимпанк жанрының алғашқы бастауышы болып саналады.
20,000 Leagues Under the Sea is a 1954 American science fiction adventure film directed by Richard Fleischer, from a screenplay by Earl Felton. Adapted from Jules Verne's 1870 novel of the same name, the film was personally produced by Walt Disney through Walt Disney Productions. It stars Kirk Douglas, James Mason, Paul Lukas, and Peter Lorre. Photographed in Technicolor, the film was one of the first feature length motion pictures to be filmed in CinemaScope. It was also the first feature length Disney film to be distributed by Buena Vista Distribution. 20,000 Leagues Under the Sea was a critical and commercial success, being especially remembered for the fight with a giant squid, as well as Mason's definitive performance as the charismatic anti hero Captain Nemo. The film won two Academy Awards for its art direction and special effects. It is considered an early precursor of the steampunk genre.
Сюжет
1868 жылы Тынық мұхитында кемелерге шабуыл жасаған теңіз жындысы туралы аңыз тарады. Профессор Ароннакс пен оның көмекшісі Консильді тергеуге шақырады және АҚШ фрегатына отырғызады. Оларға шебер гарпуншы Нед Лэнд қосылады. Бірнеше ай бойы қарауылдағаннан кейін, жабайы аңды байқады. Фрегат командасы отқа түседі, бірақ жәндік соғыс кемесін шауып алады. Нед, Консье және Ароннакс кемеден шығып, ал мүгедек фрегат кетіп барады. Ароннакс пен Консиль апатқа ұшыраған кезде металл кемені тауып, жәндіктің адам жасаған "суға батыратын қайық" екенін түсінеді. Кеме палубасының астында Ароннакс үлкен көрнекі портты тауып, су астындағы жерлеу рәсімінің куәсі болады, ал Нед олардың кемесінен құлаған қайыққа отырып келеді. Суға түсушілер Недті, Ароннакс пен Консильді байқайды, олар қайыққа отырып кетуге тырысады, бірақ оларды тұтқынға алады. Кеме капитаны өзін "Наутилус" кемесінің капитаны Немо деп таныстырады. Ол Нед пен Консильді палубаға қайтарады, ал Ароннаксқа, оның есімін таниды, қалуға мүмкіндік береді. Ароннакс кеме суға батып бара жатқанда серіктерімен бірге өлуге дайын екенін дәлелдегеннен кейін, Немо Нед пен Консьеге кемеде қалуға рұқсат береді. Немо "Наутилус" кемесін түрме колониясы аралына алып барады, онда тұтқындар оқ-дәрілер кемесін тиеді. Немо, бір кездері оның көптеген экипажы сияқты тұтқын болған, бу қайығын соққыға ұшыратып, оны және оның экипажын жояды. Немо Ароннаксқа соғыста мыңдаған адамды өлімнен құтқарғанын және "бұл жек көрінетін ұлт" оның әйелі мен ұлын өлімге қинап, оны өз ашылғандарын ашуға мәжбүрлеуге тырысқанын айтады. Нед пен Консиль Немоның каютасында Наутилус қазір бара жатқан Вильканияның құпия арал базасының карталық координаттарын табады. Нед құтқарылу үмітімен Вулканияның координаттары бар хабарларды бөтелкелерге салып тастайды. Жаңа Гвинея жағалауында "Наутилус" кемесі жартасқа кептеледі. Немо Недке Консильмен бірге жағаға шығуға рұқсат береді, көрінеу үлгілерді жинау үшін, ал оларды жағажайда қалуға ескертеді. Нед құтылу жолдарын іздеп, ағашқа ілінген адам бас сүйектерін табады. Нед Консильге қашып барады, ал олар канибалдардың қуып жүргенін көріп, қашып кетеді. "Наутилус" бортында каннибалды электр зарядынан сүртіп тастайды, ал Немо Недті бұйрыққа бағынбағаны үшін қамап қояды. Бір әскери кеме "Наутилус" кемесіне атқылайды, ол тереңдікке түсіп, алып семіздікті өзіне тартады. Электр заряды жаратылысты қуып шығара алмағанына байланысты, Немо және оның адамдары оны дауыл кезінде шығарып тастау үшін суға шығады. Немо оның ұзын сымдарының бірімен ұсталады, ал Нед тұтқындалудан қашып, кальмарды өлтіріп, теңізге сүйрелгенде Немоны құтқарады. Жүрек өзгерген Немо әлеммен татуласуға шешім қабылдайды. "Наутилус" Вулканияға жақындаған кезде, Немо аралды әскери кемелермен қоршап, теңізшілермен бірге табады. "Наутилус" су асты үңгірінен базасына кіреді және оның сөнген жанартау лагунасының ішінде пайда болады. Немо өздерінің жаңалықтарын жою үшін уақыт белгісі бар бомбаны іске қосу үшін жағаға жүгіреді, бірақ ол кемеге оралғанда атып өлтіріледі. Су асты кемесін Вулканиядан қауіпсіз қашықтыққа апарып, Немо "Наутилус" кемесін соңғы рет түсіретінін хабарлайды. Екіпаж капитанымен бірге өлетінін мәлімдейді. Ароннакс, Консиль және Нед каюталарына қамалады, ал Наутилус экипажы Немоның нұсқауы бойынша өздеріне қайтты. Нед құтылып, су асты қайығының бетіне шығады, бұл процесте рифке соқтығысып, "Наутилус" суға батып кетеді. Немо сүйікті су асты аймағын корпустың көрнекі шатыры арқылы қарап жатқанда қайтыс болады. Ароннакс оның күнделігін алуға тырысады, бірақ олардың қашуы Недті оны есінен танып, алып шығуға мәжбүр етеді. "Наутилус" кемесінің бортында үш серігі, Немоның сүйікті теңіз арыстаны Эсмеральдамен бірге, Вулканияның жарылуына куә болады. Аралдың жойылғанынан үлкен, көтерілген бұлт көтеріледі. Нед Ароннакстан өзін ұрғандығы үшін кешірім сұрайды, бірақ Ароннакс оның күнделігін жоғалту жақсылыққа әкелгенін мойындайды. "Наутилус" суға батқанда, Немоның Ароннаксқа айтқан соңғы сөздері қайталанады: "Болашаққа үміт бар. Ал әлем жаңа әрі жақсы өмірге дайын болғанда, Құдайдың белгілеген уақыты келгенде, мұның бәрі жүзеге асады".
Өндіріс
Уолт Дисней алғаш рет "Тыныс өмірдегі оқиғалар" сериясын шығару кезінде Харпер Гофф жасаған кейбір теңіз кадрлары мен сюжет тақталарын көргеннен кейін "Теңіз астындағы 20 000 лига" сериясын бейімдеуге қызығушылық білдірді. Ол кезде фильмнің құқықтары Metro Goldwyn Mayer және King Brothers Productions компаниясына тиесілі болды. 1950 жылдың қарашасында тәуелсіз продюсер Сид Рогель романның киноқұқығын, сонымен қатар Роберт Л. Липперттің продюсерлік компаниясы дайындаған кинобағдарламаны сатып алғанын жариялады. Ол "General Service" студиясында бір жыл ішінде түсірілімді бастауды жоспарлаған болатын. Алайда 1951 жылдың желтоқсанында Дисней Рогельден фильмге құқық сатып алғаны туралы хабарланды. Гоффтың сценарийлері мен көркем дизайндары фильмнің негізін құрады, бірақ ол Халықаралық театр сахнасы қызметкерлерінің альянсының мүшесі болмағандықтан, ол несиеленбеген. Екі дискті DVD деректі фильмге сәйкес, Сан-Францискодағы саңналар Universal Studios-та түсірілген, ал модельдеу түсірілімдерінің көпшілігі 20th Century Fox-та жасалған. Кейбір түсірілімдер өте күрделі болғандықтан, 400-ден астам адамнан тұратын техникалық бригада қажет болды. Бұл фильмнің түсірілімі көптеген қиындықтар тудырды. Үлкен семіздіктің атақты шабуылдау сұлбасы толығымен қайта түсірілуі керек болды, өйткені ол бастапқыда қараңғыда және тыныш теңізде түсірілген. Бұл серия қайтадан түсірілді, бұл жолы қараңғыда және қатты дауыл кезінде, драмалық көріністі арттырып, Аниматронды кальмардың кабельдері мен басқа механикалық жұмыстарын жақсы жасыру үшін. Жалпы (және өте жоғары) 9 миллион долларлық өндіріс шығындарымен "Теңіз астындағы 20 000 лига" сол уақытқа дейін Голливудтағы ең қымбат және амбициялық өндіріс болды.
Роман мен фильмнің айырмашылығы
Фильм романның адаптациясы ретінде мақталды. Джеймс В. Мертенс бұл шындық болса да, "роман мен фильмді тығыз салыстыру көптеген өзгерістерді, ысыраптарды, тіпті кері айналдыруларды ашады, бұл оқиғаның негізгі алаңдаушылығына (ғылыми білімнен басқа) әсер етеді, бұл индустриалды дәуірдегі тап пен жынысты, әсіресе еркектілікті бейнелейді". Романда батареямен жұмыс істейтін Немоның су асты қайығы фильмде атом энергиясымен жұмыс істейді. Романның су асты кемесі де "ағылшынырақ, сигараға ұқсас" болса, фильмдегісі "көп сәнді кеме". Фильмнің режиссері мен сценаристі "романның ең есте қаларлық көріністерін алып, көрермендер оқиғалардың ретін есте сақтамайды деген болжаммен оларды еркін реттеп қойды". Гофф пен Дисней фильмдегі "Наутилус" дизайнын Форт көпірінің ішкі бөлігіне негіздеді.
Музыка
Фильмнің аутентикалық саундтрегі немесе диалогының аутентикалық саундтрегі емес, фильмнің алғашқы екі шығарылымымен тұспа-тұс келген екі винил студиялық альбом шығарылды. Екі альбомда да фильмнің сценарийінің қысқартылған және қатты өзгертілген нұсқалары бар, кейіпкерлердің дауыстарын фильмнің кез-келген актерлік құрамы пайдаланбаған. Сонымен қатар, екі альбомның да баяндамашысын фильм мен түпнұсқа романының баяндамашысы Ароннакс емес, Нед Лэнд жасаған. Альбомның ешқайсысында да Немоның фильмдегідей "жарылғаны" (яғни, ақылдан адасқан) туралы айтылмаған және ол ешкімді өлтіру туралы сөзді алып тастау арқылы кейіпкерді едәуір тазартты. Албомдарда Немо да аман қалды және Нед, Аронакс және Консильді оның өмірін құтқарғаны үшін алғыс білдіріп босатты. Бұл нұсқада Нед, Ароннакс және Консиль кеме апатына ұшыраған себебі - "Наутилус" кемеге соққы бергені емес, дауылдың пайда болуы. Алғашқы альбом 1954 жылы фильмнің алғашқы шығарылуымен бірге шығарылды және Недтің дауысы ретінде Уильям Редфилд ойнады. Бұл альбом, кітап және жазба жинағы, RCA Victor-дің Little Nipper сериясының бөлігі ретінде екі 45 RPM жазбасында шығарылды. Екінші альбомды Disneyland Records 1963 жылы фильмнің алғашқы қайта шығарылуымен бірге 33 RPM 12 дюймдік LP-де, кітапшасы мен жазулары жоқ - Диснейленд лейблінің альбомдарының көпшілігімен әдеттегі практика. Ол фильмнің сюжетіне көбірек қатысты, бірақ бірінші альбоммен бірдей өзгерістермен, сондықтан бұл жазба техникалық жағынан бұрынғысының қайта жасалуы болды. 1963 жылғы альбомның актерлік құрамы көрсетілмеген. Альбомның ешқайсысында фильмнің кредиттері көрсетілмеген немесе фильмнің актерлік құрамы туралы айтылмаған. Норман Гимбел мен Аль Хоффман жазған және Кирк Дуглас әндеген фильмнің ең есте қаларлық "А Whale of a Tale" әнінің синглі де 1954 жылы Decca Children's Series лейблімен жарық көрді. "And the Moon Grew Brighter and Brighter" әні Дугластың "Жұлдызсыз адам" (Лу Сингер мен Джимми Кеннеди жазған) фильмінде орындаған әнінің В-жағы болды. Екі ән де 2008 жылы фильмнің саундтрегінің цифрлық нұсқасында кездеседі. Фильмде Иоганн Себастьян Бахтың D минордағы Токката мен Фугасын Наутилус органымен Немо ойнайды, бірақ Джеймс Мейсонның ойын шын мәнінде анонимді органшы дубляждайды.
Ресми саундтрек
2008 жылдың 29 қаңтарында Walt Disney Records компаниясы фильмнің музыкасын зерттейтін 26 тректі цифрлық альбом шығарды. Бұл альбомда Пол Смиттің 20,000 Leagues Under the Sea саундтрегінің музыкасы, сонымен қатар "A Whale of a Tale" синглінің екі жағы, сондай-ақ фильмнің музыкасын зерттейтін цифрлық кітапшасы бар. Бұл фильмнің алғашқы ресми релизі болды және бастапқыда тек iTunes Store арқылы қол жетімді болды. Интрада 2011 жылы CD-де сол саундтректі шығарды. 20,000 Leagues Under the Sea музыкасын Пол Смит жазды, Джозеф Дубин оркестрлеуші болды.
Үй медиасы
Жылдар бойы фильм VHS, LaserDisc, SelectaVision видеодискісінде, DVD және Blu ray форматтарында жарық көрді. 4K қалпына келтіруден 1080p HD нұсқасы 2014 жылы iTunes-те шығарылды. 2019 жылы фильм Disney Movie Club арқылы Blu ray-де жарық көрді. Фильм Disney+ сервисі 2019 жылдың 12 қарашасында іске қосылғанда, Disney+ желісінде көрсетілімге қол жетімді болды.
Кассалық жинақ
"Теңіз астындағы 20 000 лига" Солтүстік Америкада 8 миллион доллар жинап, 1954 жылы ең көп табыс әкелген үшінші фильм болды.
Сыншыл реакция
The New York Times басылымының Bosley Crowther басылымы былай деп мәлімдеді: "Бұл Уолт Диснейдің "Жұмыспен" фильмінде, Жюль Верннің "Теңіз астындағы 20 000 лигадан" жасалған. Киноскоппен түсірілген және түстелген фильмнің ауқымы да, ұзақтығы да (128 минут) бірдей, кем дегенде балалар үшін ол сенсация болуы керек". Variety басылымындағы Джин Арнел фильмді "фотографиялық тапқырлық, қиялға толы әңгіме айту және қаржылық батылдықты біріктіретін сурет салудың ерекше түрі" деп мақтады. Ол "Ричард Флейшердің режиссері Дисней эпосын ақылды клиппен жылжытады, бастан-ақ қызығушылықты арттырады және әр түрлі шиеленіскен сәттерді шебер дамытады. Эрл Фентонның сценариі Верннің ең жақсысы мен экранға сәйкес келетін жаңа материалдың үйлесімі болып көрінеді. Бұл - жанға әсерлі суреттерді жазудың тамаша түрі. Техникалық кредиттер су суретшілігін ерекшелендіреді. Филип К. Шеуэр Los Angeles Times газетінде: "Техникалық тұрғыдан фильмнің өзі ғажайып, Багама аралдарында су астынан түсірілген су астында түсірілген судың түсірілімдері жер бетіндегі масштабтағы модельдермен алмасып тұрады, олар анықтауға қарсы тұрады" деп жазды. Ол сондай-ақ Мейсонның өнерін мақтап, "ол "ауылдық данышпанның" қор фигурасына тереңдік пен өлшем береді" деп мәлімдеді. Оның дәлелі: кейде оны менсінбей, өкпелеп жатады". Harrison's Reports журналында былай деп жазылған: "Ол [Уолт Дисней] мен оның қызметкерлері CinemaScope және Technicolor фотосуреттерін шеберлікпен пайдаланып, өндіріс тұрғысынан шедевр ғана емес, сонымен қатар тамаша ойын-сауық болып табылатын, барлық көрермендермен үлкен жолмен өтуі керек сурет жасады". Қазіргі заманғы кино сыншысы Стив Биодровски фильм "соңғы кездері (немесе кез келген кезең) жанрлық күш-жігердің басым көпшілігінен әлдеқайда жоғары, өндіріс дизайны мен техникалық әсерлері бар, олар мүлдем ескірген жоқ" деді. Биодровски фильм "кейде бастапқы материалға тән кейбір проблемаларға ұшырауы мүмкін (эпизодикалық табиғаты жылдамдығын баяулатады), бірақ күшті жақтары әлсіз жақтарынан әлдеқайда артық, бұл оны бұрын-соңды жасалған ең керемет ғылыми фантастикалық фильмдердің біріне айналдырады" деп қосты. Rotten Tomatoes веб-сайтында фильмнің 32 шолу негізінде 91% мақұлдау көрсеткіші бар, орташа бағасы 7.70/10. Сайттың сыншыларының пікірінде: "Диснейдің ең үздік жан-жақты оқиғаларының бірі, теңіз астында 20 000 лига, Жюль Верннің классикалық ғылыми-фантастикалық ертегісін жан-жақты өмірге келтіреді және керемет алып семіздікті көрсетеді".
Дисней курорттарында
Диснейленд 1955-1966 жылдар аралығында алғашқы жинақты аттракцион ретінде қолданды. Уолт Дисней әлемінің Курорттық саябағында сондай-ақ 1971 жылдан 1994 жылға дейін теңіз астында 20 000 лига: Су астындағы саяхат деп аталатын қараңғы саяхат болды, ол алып семіздіктің шабуылымен және 1954 жылғы фильмнің негізгі тақырыбының аранжировкасынан тұратын су астындағы саяхаттан тұрады. Бұл сапарда дауыс беруші Питер Ренадей Джеймс Мейсонды Капитан Немо рөлінде алмастырды. 1994 жылы Париждегі Диснейлендте Les Mystères du Nautilus аттракционы ашылды, ал 2001 жылы Токиодағы ДиснейСиде қараңғы аттракцион жасалды. The Little Mermaid: Ariel's Undersea Adventure экстериорында тау қабырғасындағы Наутилус силуэті бар және Диснейдің Полинезиялық ауыл курортындағы Трейдер Сэмнің Грог-Гротосында "Наутилус" деп аталатын коктейль ұсынылады. Бұл коктейль су асты қайығына ұқсайтын стильді суару ыдысында ұсынылады.
Қайта жасау және преквел
2009 жылдың 6 қаңтарында Variety басылымы "Теңіз астында 20 000 лига: Капитан Немо" атты фильмнің түсірілуі жоспарланып отырғанын хабарлады. Фильм капитан Немоның өзінің әскери кемесі "Наутилус"ді құрастыру тарихының бастауы ретінде қызмет етті. МакГип фильмнің "Ароннакс немен айналысатынын және капитан Немоның қалай болатынын және адам қалай соғысқа ұшырайтынын" ашатын Ричард Флейшердің фильмінен гөрі "романның рухына көбірек сәйкес келетінін" атап өтті. Оны Билл Марсилли жазды, Джюстин Маркс пен Рэндал Уоллес қайта жазу үшін әкелді. Фильмді МакГидің Wonderland Sound and Vision компаниясымен Шон Бейли түсірмек болған. МакГи бірде Уилл Смиттің капитан Немо роліне түсуін қалады, бірақ ол бұл рөлден бас тартты. Екінші мүмкін таңдау ретінде МакГи Сэм Уортингтонды атап өтті, ол онымен бірге "Терминаторды құтқару" жобасында жұмыс істеді, бірақ олар бұл туралы ешқашан шынайы пікір алмасты. 2009 жылдың қарашасында жобаны Walt Disney Pictures компаниясының төрағасы Рич Росс 10 миллион долларға жуық қаржы жұмсағаннан кейін тоқтатты. Бұл хабарландырудан бұрын МакГи мен Бейлиге жобаның тоқтатылғаны туралы хабарланды. 2010 жылы Сан-Диегодағы Comic Con кезінде режиссер Дэвид Финчер Уолт Дисней Пикчерс үшін Скотт З. Бернстің сценарийі бойынша 20,000 лигалар теңіз астында режиссерлік жоспарларын жариялады. Финчер "Аждаһаның татуировкасы бар қыз" (2011) фильмін аяқтаған кезде, "Теңіз астындағы 20 000 лига" фильмінің 2012 жылдың аяғына дейін негізгі суретке түсетіндігі туралы болжам жасалды. Осы аралықта Финчер фильм күтіп тұрған кезде Брэд Питтке Нед Лэнд рөлін ойнауға ұсыныс жасай бастады. Алайда, 2013 жылдың ақпан айында Питттің рөлден бас тартқаны туралы хабарланды. 2013 жылдың сәуірінде Австралия үкіметі өндірісті қамтамасыз ету үшін 20 миллион доллар көлемінде бір реттік ынталандыруды ұсынатыны туралы хабарланды. Осыған қарамастан, фильм келесі айда басты рөлді ойнатудағы асқынулар салдарынан тағы да тоқтатылды. 2013 жылдың 17 шілдесінде Финчер Gone Girl экранизациясын түсіру үшін фильмнен шығып кетті. Финчер сұхбатында фильмнен кеткісі келгенін айтты, өйткені ол Нед Лэнд үшін Ченнинг Тэтумды қалаған, бірақ Дисней рөл үшін Крис Хемсвортты қалаған. Сонымен қатар, бұл фильмді түсіруге бөлінген ақша Кариб теңізінің қарақшылары: өлі адамдар ертегі айтпайды дегенге бағытталды. 2016 жылдың ақпан айында Дисней Джеймс Мангольдтың режиссерімен "Капитан Немо" атты фильм түсіруді жоспарлап отырғанын мәлімдеді. Мангольд жобадан "Индиана Джонс және тағдырдың қоңырауы" фильмінің режиссері болды. 2021 жылдың 23 тамызында "Наутилус" атты он эпизодты мини-сериалдың әзірленуіне кіріскені туралы хабарланды. Сериал Капитан Немо туралы оқиғаға негізделеді. Оның сценарийін Джеймс Дормер жазып, Джоанна Деверомен бірге шығарады. 2021 жылдың 12 қарашасында Шазад Латиф басты рөлге таңдалды, ал Майкл Мэтьюс сериалды режиссерлік етеді.