Вивиан Стеншолл: Өмір және шығармашылық жолы

Кіріспе

Вивиан Стэншалл (Виктор Энтони Стэншалл; 21 наурыз 1943 – 5 наурыз 1995) – ағылшын музыканты, әнші-әндер авторы, ақын және юморист, ең белгілісі «Bonzo Dog Doo Dah Band» тобындағы жұмысымен, «Сэр Генри Роулинсон Енде» (Джон Пил үшін радиосерия, аудиожазба, кітап және фильм түрінде) арқылы британдық жоғарғы топтарын зерттеуімен және Майк Олдфилдтің «Tubular Bells» альбомында той басшысы рөлімен танымал.

Ерте өмір және білім

Станшалл 1943 жылғы 21 наурызда Оксфордширдегі Шиллингфорд қаласындағы Радклиф аналар үйінде дүниеге келді. Ол Виктор Джордж Станшаллдың (1909–1990; туған Вивиан) ұлы, әкесі ұлының туған кезінде RAF қатарлы әскери қызметкері, кейіннен компания хатшысы, сосын компания директоры (FCIS) және Айлин Моника Пруденс (құрметті аты Уэйдсон) еді. Ол Виктор Энтони деп крещениеден өтті. Ол әкесі Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде RAF-те қызмет еткенде анасымен бірге өмір сүрді. Станшалл осы кезеңді балалық шағының ең бақытты уақыты деп сипаттады. Кейінірек Станшалл былай деді: «Мен шығыс Лондондағы акцентпен сөйлейтін болсам, қорқынышты жағдайға түсетінмін, әйтпесе сабап тастайтын еді, ал үйге келгенімде «Анаға сәлем» және «Әкеге сәлем» дейтінмін. Оны мен біршама кешіремін. Бірақ оның төзімсіздігін кешіре алмаймын. Сол кезде BBC-де жалпы тіл болды, акценттер мен диалекттер естілмейтін еді. Ол қайтыс болғанына екі жыл болса да, қазір де одан қорқамын».

Соғыс аяқталғаннан кейін әкесі қайтып келді, бірақ жас Виктор оны анасымен ғана болғаннан кейін қиын және салыстырмалы түрде қатал деп тапты. Әкесі оны кейіннен танымал болған «ақсүйектерше» акцентпен сөйлеуге мәжбүр етті. Отбасы әкесінің туған қаласы Уолтемстоу, Эссекске көшіп келді, онда 1949 жылы Станшаллдың кіші інісі Марк дүниеге келді. Алты жыл айырмашылықпен туған ағайындылар ешқашан жақын болған емес. Станшалл Уолтемстоу өнер колледжінде оқыды, онда ол Иан Дьюри және Питер Гринавей сияқты студенттермен танысты. Ол 10 жасқа келгенде Станшалл отбасы Эссекс жағалауындағы Ли-он-Си қаласына көшіп келді. 1959 жылға дейін Саутхенд ұлдар орта мектебінде оқыды. Жастығында Станшалл (Вик деп аталды) жақын маңдағы Саутхенд-он-Сидегі Курсаал ойын-сауық паркінде түрлі жұмыстар істеп ақша тапқан. Олардың ішінде бингоны жариялау және қысқы уақытта парктің аттракциондарын бояу да болды. Өнер мектебін аяқтау үшін жеткілікті ақша жинау үшін (әкесі оған қаржы жәрдем көрсетуден бас тартқандықтан) Станшалл бір жыл сауда флотында қызмет етті. Ол өте нашар официант болғанын айтты, бірақ керемет әңгімеші болды. Осы шамада Станшалл өзінің атын әкесі тастап кеткен «Вивиан» деп өзгертті. Бұл 1977 жылға дейін оның заңды аты болған жоқ. Студенттік кезінен танысқан адамдар оны «Вик» деп атады, ал кейінірек достары мен әріптестері «Вив» деп атады.

Бонзо жылдары

The Bonzo Dog Doo Dah Band Станшаллдың негізін қалаушы Слейтермен ойнаған сөз ойынынан кейін аталған, онда олар сөйлемдерді бөліп, жаңаларын құру үшін сөздерді үйлестірді. «Бонзо иті/Дада» деген нұсқа оларға ұнады. Алғашқыда топ осы атпен өнер көрсетті, бірақ «Дада» нені білдіріп тұрғанын түсіндіруден жалықты; сондықтан олар оны Бонзо Дог Ду Да тобы деп өзгертті, «ду да» дегені Слейтердің анасы да, Стэншаллдың өзі де күнделікті заттарды сипаттау үшін қолданған әдемі сөз болатын. Кейін бұл атау The Bonzo Dog Band немесе жай ғана The Bonzos деп қысқартылды. Топтың алғашқы репертуарының көп бөлігі 1920-1930 жылдардағы әндердің комедиялық өңдеулеріне негізделген, олар жергілікті базарлардан бірнеше тиынға сатып алынған 78 айналымды пластинкаларда табылған. Олардың менеджері/агенті Джерри Бронның айтуынша, топты өздерінің шығармашылық еркіне қалдыру туралы келісімге келгеннен кейін, Станшаллға жаңа Bonzo Dog Band альбомына әндер жазу үшін жалға алынған репетициялық бөлмеде бірнеше апта берілді. Брон жұмыстың барысын тексеру үшін келгенде, Станшалл ештеңе жасамағанын, керісінше, өзінің қояншалары үшін түрлі бөлмелер салғанын көрді. Брон телеарнадағы деректі фильмде бұл оқиғаның 1968 жылдың мамыр айында Лондонның батысындағы Актон залында болғанын айтты. 1968 жылдың соңында Бонзолар Пол Маккартни мен Гас Даджен «Аполлон С. Вермут» псевдонимдерімен бірлесіп жазған «Мен қалалық ғарышкермін» әнімен күтпеген жетістікке жетті. Осы уақытта топ үздіксіз гастрольдік сапарлар жасап, BBC үшін көптеген радио сессияларын жазды, сонымен қатар бірнеше альбомдар шығарды. Олар АҚШ-қа екі рет ұйымдастырылмаған, бірақ жақсы қабылданылған гастрольдік сапарлар жасады. (Нил Иннес топты жергілікті шериф тоқтатып, олардан қару-жарақ немесе есірткі тасымалдап жүр ме деп сұрағанын есіне алады. Олар екеуін де жоқ деген соң, офицер олар қалай қорғанатындарын сұрады. Станшалл микроавтобустің артқы жағынан: «Жақсы әдеппен!» деді.) Бонзолар екінші, өте ұйымдастырылмаған гастрольдік сапар кезінде тарасуға шешім қабылдады, себебі Станшаллдың сахналық қорқынышы күшейді – және оны жеңу үшін валиумді жиі қолдануы – сонымен қатар, Спирдің әйелі ол сапарда болғанда түсік тартқан, ал оған ешкім хабарламағандықтан, менеджментке деген ашулану да себеп болды. Содан кейін топ әлі дос болып жүргенде тарасуға келісті. Олар 1970 жылдың наурыз айында Лафборо университетінде соңғы концертін өткізді.

The Bonzo Dog Doo Dah Band were named after a word game that Stanshall played with co founder Slater, in which they cut up sentences and juxtaposed fragments to form new ones. 'Bonzo Dog/Dada' was one result which they liked. The band initially performed under this name, but grew tired of explaining what Dada meant; hence they changed it to the Bonzo Dog Doo Dah Band, 'doo dah' being a quaint expression that both Slater's mother and Stanshall himself used to describe everyday objects. Later this name was shortened to The Bonzo Dog Band, or just The Bonzos. Much of the band's original repertoire was based on comedic re workings of songs from the 1920s and 1930s, found on 78 records, bought for pennies from local flea markets. According to their manager/agent Gerry Bron, after a perhaps ill advised agreement that the band should be left to their own artistic devices, Stanshall was allowed several weeks in a hired rehearsal space to write songs for the new Bonzo Dog Band album. When Bron arrived at the location to check the progress of these endeavours, he found that Stanshall had not written anything at all and had instead built a variety of hutches for his pet rabbits. Bron mentioned in a television documentary that this occurred in May 1968 in a hall in Acton, west London;

Later in 1968, the Bonzos scored a surprise top ten hit with "I'm the Urban Spaceman" co produced by Paul McCartney and Gus Dudgeon under the alias 'Apollo C. Vermouth'. Meanwhile the band toured incessantly and recorded a multitude of radio sessions for the BBC, alongside several albums. They also embarked upon two poorly organised but well received tours of the United States. (Neil Innes remembers that the band were stopped by a local sheriff and asked if they were carrying any firearms or drugs. When they denied both, the officer asked how they were going to defend themselves. Stanshall piped up from the back of the minibus, "With good manners!") It was during the particularly disastrously organised second tour that the Bonzos decided to break up, partly because of Stanshall's growing stage fright – combined with his increasing use of valium to help combat this – but also because of anger with their management, after Spear's wife suffered a miscarriage while he was away, and no one informed him. The band subsequently decided to split whilst they were still friends. They played their last show in March 1970, at Loughborough University.

Бонзодан кейін

Станшалл 1970 жылы бірнеше қысқа ғұмырлы топтар құрды, соның ішінде biG GRunt (Бонзолар әлі де қоштасу гастролінде болған кезде құрылған, және құрамында бонзолар Роджер Раскин Спир мен Деннис Коуэн, сондай-ақ Энтони 'Бабс' Уайт гитарада ойнады), The Sean Head Showband (қайта Коуэн мен Уайтпен бірге), Gargantuan Chums және сәл ұзақ өмір сүрген Bonzo Dog Freaks, Иннеспен және әрқашан адал Коуэн мен Уайтпен (осы топ тек 'Freaks' деп те аталды). Сол жылдың басында biG GRunt BBC Radio 1 дискожокейі Джон Пилге жақсы қабылданатын жазба жасады, және көп ұзамай BBC теледидарында есте қаларлық көрсетілім жасады. Бұл үміт беруші бастамаға қарамастан, biG GRunt алғашқы Ұлыбритания гастролі кезінде тарады, себебі Станшалл жүйке бұзылуына әкелген және оны өмірінің соңына дейін мазалаған алаңдаушылық күйзелісіне ұшырады. Алайда, ол көп ұзамай "Либерти" лейблінде өзінің алғашқы жеке синглын "Labio Dental Fricative/Paper Round" жазып, шығарды, оны Вивиан Станшалл және The Sean Head Showband орындады (Станшаллдың күйзелісі кезінде шашын қырқып тастауына байланысты ишара), және гитарада Эрик Клэптон ойнады. Кейінірек сол жылы, оның Терри Стаффордтың "Suspicion" әнінің Vivian Stanshall және Gargantuan Chums орындауындағы нұсқасы, сонымен қатар The Who тобынан Кит Мун мен Джон Энтуистлдің қатысуымен шықты. B жағында "Blind Date" болды, бұл biG GRunt-тың ресми түрде шығарылған жалғыз трегі. (Станшаллдың 1970 жылғы барлық қосалқы топтарында бірдей негізгі құрам болғандықтан, олар әртүрлі аттармен жасырынып, біртұтас топ болған деуге болады.) 1971 жылдың басында Станшалл Иннес, Коуэн және Уайтпен "Freaks" ретінде қайта бірігіп, жаңа материалдармен гастрольдеді. Билет сатылымын ынталандыру үшін олар көбінесе "Bonzo Dog Freaks" деп таныстырылды. Кит Мун барабанда қонақ ретінде ойнағанмен, Freaks Джон Пилге арналған BBC радио сессиясын тез жазды, онда Станшалл мен Иннестің жеке нөмірлері, сондай-ақ 1972 жылы Bonzos-тың келісімшарттық міндеттемесі/қайта қосылу альбомы Let's Make Up And Be Friendly тректері болды. Сессия сонымен қатар Станшаллдың шедевр туындысы Rawlinson End эпизодының кез келген ортада алғаш рет пайда болуымен ерекшеленді. Станшалл сонымен қатар осы кезеңде Гриммс атты орындаушылық/поэзия/музыка тобының негізін қалаушы мүшесі болды, оған Иннес, The Scaffold және басқа ақындар мен музыканттар қосылды. Гриммс жазбалар жасамай тұрып, Станшалл олардан шығып кеткенімен, ол кейде олармен тікелей эфирде өнер көрсетуді жалғастырды. Осы кезеңде, әлі де қатты алаңдаушылықтан зардап шегіп, қазір өзін-өзі емдеу үшін көп ішетін Станшалл, Freaks және Grimms-пен жазуды, жаздыруды және гастрольдеуді жалғастырды (және 1972 жылы The Temperance Seven тобының қонақ гастрольдік жетекшісі болды). Ол сондай-ақ BBC радиосында көптеген сериалдарда тұрақты қонақ, хабаршы және жүргізуші болды. Жеке қиындықтарына қарамастан, Станшаллдың әзіл-қалжың ерлігі тоқтамай жалғасты. Оның ұзақ жылдар бойы ішімдік ішкен досы Кит Мунмен болған оқиғалары (Станшаллдың "Suspicion" синглінде ойнағаннан кейін 1970 жылдардың көп бөлігінде Станшаллдың қылмыстағы серігі болды) аңызға айналды. Бірде Станшалл тігінші дүкеніне барып, витринадағы бір жұп шалбарды ұнатып алды. Содан кейін Мун басқа клиент ретінде келіп, сол шалбарларға таңданып, оларды сатып алуды талап етті. Станшалл наразылық білдіргенде, екеуі төбелес жасап, шалбарды екіге бөліп, әрқайсысы бір аяғын алды; тігінші, түсінікті болжамды, ашуланды. Содан кейін Станшалл мен Мун жалдаған бір аяқты актер келіп, екіге бөлінген шалбарларды көріп: "Ах! Мен дәл осыны іздеп жүрдім! Мен оларды сатып алам!" Джон Пилмен байланысқа түскені үшін Станшалл 1971 жылы бір айлық демалыс кезінде дискожокейдің орнын толтыруды сұрады. Нәтижесінде пайда болған Vivian Stanshall's Radio Flashes атты қысқа серия Пильдің тұрақты продюсері Джон Уолтерстің қадағалауымен жазылды және 1971 жылдың тамызында BBC Radio One-де сенбі күндері кешкі уақытта көрсетілді. Екі сағаттық төрт бағдарламаның сериясы музыка мен арнайы жазылған және жазылған комедиялық скетчтердің қоспасы болды. Бастапқы төрт эпизодтың тек 2, 3 және 4-эпизодтары ғана BBC архивтерінде сақталған; олар 2014 жылы және 2016 жылы BBC Radio 4 Extra телеарнасында қайтадан көрсетілді. Төрт эпизодтың барлығы және 1971 жылғы Рождестволық жинақ ерекшелігі коллекционерлер арасында төмен сапалы, 1970 жылдардан бері эфирден шығарылған жазбалар ретінде таратылды. Радио Flashes-тағы эскиздерге қосқан үлестердің арасында Мун, Traffic-тің Джим Капальди және актриса Крис Боулер бар. Скетчтер "Аңнан тыныс" атты төрт бөлімді сериалдық оқиғаларды қамтыды, ...

Stanshall formed a number of short lived groups during 1970 alone, including biG GRunt (formed while the Bonzos were still on their farewell tour, and including fellow Bonzos Roger Ruskin Spear and Dennis Cowan, and with Anthony 'Bubs' White on guitar), The Sean Head Showband (again featuring Cowan and White), Gargantuan Chums, and the slightly longer lived Bonzo Dog Freaks, with Innes and the ever faithful Cowan and White (this conglomerate was also known simply as 'Freaks'). Early that year, biG GRunt recorded a well received session for BBC Radio 1 disc jockey John Peel, and shortly afterwards made a memorable appearance on BBC television. Despite this promising start, biG GRunt dissolved during their first UK tour when Stanshall became incapacitated by the onset of an anxiety disorder that caused a nervous breakdown and would continue to plague him for the rest of his life. However, he soon recovered sufficiently to record and release, on the Liberty label, his first solo single "Labio Dental Fricative/Paper Round", credited to Vivian Stanshall and The Sean Head Showband (an oblique reference to Stanshall having shaved off all of his hair during his breakdown), and featuring Eric Clapton on guitar. Later in the year, his single version of Terry Stafford's song "Suspicion", credited to Vivian Stanshall and Gargantuan Chums and featuring Keith Moon and John Entwistle of the Who, was released. Featured on the B side was "Blind Date", the only officially released track by biG GRunt. (However, all of Stanshall's backing bands of 1970 featured the same core personnel, so it could be argued that they were essentially the same band, masquerading under a variety of names.) In early 1971, Stanshall reunited again with Innes, Cowan and White as 'Freaks' to tour new material. In order to promote ticket sales, they were more often than not billed as 'Bonzo Dog Freaks'. With Keith Moon guesting on drums, Freaks quickly recorded a BBC radio session for John Peel that featured solo numbers by Stanshall and Innes alongside tracks from Let's Make Up And Be Friendly, the Bonzos' yet to be recorded contractual obligation/reunion album of 1972. The session is also notable for marking the first appearance in any medium of an episode of Stanshall's magnum opus, Rawlinson End. Stanshall also found time during this period to be a founder member of the performance/poetry/music group Grimms, alongside Innes, The Scaffold and associated poets and musicians. Although Stanshall left Grimms before they made any recordings, he did continue to perform live with them on occasion. Throughout this period, still suffering badly with anxiety and now drinking heavily to self medicate, Stanshall nonetheless continued to write, record and tour with Freaks and Grimms (and briefly as guest touring frontman for The Temperance Seven in 1972). He was also a regular guest, broadcaster and presenter on numerous series on BBC radio. Despite his ongoing personal difficulties, Stanshall's humorous exploits continued unabated. His adventures with long time drinking buddy Keith Moon (who would become Stanshall's regular partner in crime for much of the 1970s after producing and appearing on Stanshall's single "Suspicion") were legendary. In one quite possibly apocryphal example, Stanshall visited a tailor's shop where he admired a pair of trousers on display. Moon then arrived, posing as another customer, and admired the same trousers, demanding to buy them. When Stanshall protested, the two men fought and split the trousers in two, so that they ended up with one leg each; the tailor, understandably, became furious. Then, a one legged actor – hired by Stanshall and Moon – arrived, saw the split trousers, and proclaimed: "Ah! Just what I was looking for! I'll buy them!" Thanks to his association with John Peel, in 1971 Stanshall was asked to fill in for the disc jockey while he was on a month's holiday. The resulting short series, titled Vivian Stanshall's Radio Flashes, was recorded under the supervision of Peel's regular producer John Walters and broadcast on BBC Radio One on Saturday afternoons during August 1971. The series of four two hour programmes were a mix of music and specially written and recorded comedic sketches. Of the original four episodes, only episodes 2, 3 and 4 remain in the BBC archives; these were re broadcast on BBC Radio 4 Extra in 2014 and again in 2016. All four episodes and a Christmas 1971 compilation special have also circulated among collectors as low quality, edited off air recordings since the 1970s. Contributors to the sketches in Radio Flashes included Moon, Traffic's Jim Capaldi and actress Chris Bowler. The sketches included a four part serial adventure titled "Breath From The Pit", featuring the surreal exploits of a Dick Barton or Bulldog Drummond style gentleman adventurer, Colonel Knutt (played by Stanshall) and his working class sidekick, the 'likeable cheeky cockney, Lemmy'. This character was a thinly veiled parody of the character of the same name from Charles Chilton's Journey into Space, with Moon playing the role of Lemmy.

Роулинсон соңы

Станшалл 1970 жылдардың басында көптеген адамдар оның маңызды туындысы санайтын "Роллинсон Енд" шығармасын сөздік өнер орындалысы ретінде жасады, алғашқы нұсқасын The Bonzo Dog Band тобының қайта құрылу жобасы "Let's Make Up And Be Friendly" аясында жазды. 1975 жылдан бастап ол бұл идеяны BBC Radio 1 арнасының Джон Пил бағдарламасы үшін эпизодтық сюрреалистік радиосериал ретінде дамытты, ішімдікке құмар және тоқпақ сэр Генри Роулинсонның, оның алыс және беймәлім Флори әйелінің, "ерекше" ағасы Хьюберттің, адал қызметші Ескі Скротумның – "жұмсақ қалдық" пен, талғамсыз және гигиенасыз аспаз миссис Е-нің және Роллинсон Енд пен оның төңірегінің көптеген тұрғындарының ерекше оқиғаларын толықтырып берді. Станшалл Роулинсон кейіпкерлерімен біраз уақыттан бері ойнап келді, ал олар алғаш рет Бонзо тобының 1967 жылғы "The Intro and the Outro" әнінде айтылды: "Тромбонда Роулинсондарды естігенің қандай жақсы!". 1978 жылы Станшалл "Sir Henry at Rawlinson End" альбомын шығарды, ол Пил сессияларынан алынған материалды өңдеді. Бұл 1980 жылы сепия түсті қара-ақ түспен түсірілген фильмге бейімделді. Фильмде сэр Генри рөлін Тревор Ховард, ал Хьюберт рөлін Станшалл ойнады. Фильмнің музыкалық сүйемелдемесінің бір бөлігі Станшаллдың досы Стив Винвудпен бірлесіп жасалды. Станшаллдың фильмдегі кадрлармен суреттелген осы аттас кітабы 1980 жылы Eel Pie Publishing баспасында жарық көрді. Атаулы түрде фильмнің романызденген нұсқасы, ол әртүрлі нұсқалардан алынған және фильмге кірмеген маңызды материалды қамтыды. "Роллинсон Ендте тамақтану" атты екінші кітаптың жобасы аяқталған жоқ. Роулинсонның екінші альбомы "Sir Henry at N'didi’s Kraal" (1984) сэр Генридің апатты Африка экспедициясын баяндайды, Роулинсон әулетінің қалған бөлігін еске алмайды. Сол кезде Станшалл Денни Лэйннен сатып алған және Темза өзенінің Шеппертон маңында тікелей орналасқан "The Searchlight" қайығында тұрды. Ол 1977 жылдан 1983 жылға дейін "The Searchlight" қайығында тұрды, және физикалық сырқаттың ауыр кезеңінде екінші "Sir Henry" альбомын жазып, өндірді. Альбом шығарылғаннан кейін Станшалл оны аяқталмаған және қанағаттандырмайтын деп мәлімдеді, сондай-ақ жазба компаниясы оның рұқсатынсыз, оның жақын арадағы қазасына пайда табу үшін асығыс түрде шығарды деді. Алайда, BBC радиохабарлары 1991 жылдың соңына дейін эпизодтық түрде жалғасты. Сол жылы уақытша қайта жанданған Станшалл "Rawlinson Dog Ends" атты бүкіл ел бойынша концерттік турнеге шықты, бұрынғы Bonzos тобы қолдау көрсетті және жаңа Rawlinson End материалдарын орындады. "Сэр Генри" соңғы рет 1994 жылғы Ruddles Real Ale телеарнасының жарнамасында пайда болды, онда ол Dawn French-тің киіміндегі кейіпкері ұзақ үстелдегі отбасылық дастарқанды басқарды; одан кейін Станшалл өзі Хьюберт рөлін қайта ойнап, Эдвард Лирдің "Сырт пен мысық" поэмасына негізделген өлеңді оқыды. Осы кезеңде Станшалл жаңа Rawlinson End альбомын жазуға кірісті, бірақ оның жасаушысының 1995 жылдың наурыз айындағы қайғылы қазасы осы жұмыстың бастапқы кезеңінде тоқтатты. Осыдан кейін BBC Radio 4 1996 жылғы Рождествоға дейін түнгі эфирде қайта ойнау үшін Пил бағдарламасының түпнұсқалық жазбаларын архивтен алды.

Stanshall had developed what many consider to be his seminal work, Rawlinson End, as a spoken word performance piece during the first few years of the 1970s, recording an early version as part of The Bonzo Dog Band's reunion project Let's Make Up And Be Friendly. Beginning in 1975, he expanded upon the concept as an episodic surrealist radio serial for BBC Radio 1's John Peel slot, elaborating further upon the weird and wonderful adventures of the inebriated and blimpish Sir Henry Rawlinson, his wife, the distanced and ethereal Florrie, his "unusual" brother Hubert, loyal manservant Old Scrotum 'the wrinkled retainer', the rambling and unhygienic cook Mrs E.; and many other inhabitants of the crumbling Rawlinson End and its environs. Stanshall had been playing around with the Rawlinson characters for some time, and they were first referred to on the Bonzos' 1967 number, "The Intro and the Outro": 'Great to hear the Rawlinsons on trombone.' In 1978, Stanshall released an album, Sir Henry at Rawlinson End, that reworked some material from the Peel sessions. This in turn was adapted into a film version in 1980, which was produced in a sepia tinted black and white. It starred Trevor Howard as Sir Henry, and Stanshall as Hubert. Some of the film's music was provided in collaboration with Stanshall's friend Steve Winwood. A book of the same title – by Stanshall, illustrated with stills from the film – was published by Eel Pie Publishing in 1980. Nominally a film novelisation, it was distilled from the various versions and included considerable material that did not make it to the film. A projected second book, The Eating at Rawlinson End, was never completed. A second Rawlinson album, Sir Henry at N'didi’s Kraal (1984), recounts Sir Henry's disastrous African expedition, omitting the rest of the Rawlinson clan. At the time, Stanshall was living on The Searchlight, a houseboat that he had bought from Denny Laine and kept moored near Shepperton on the River Thames. He lived on The Searchlight from 1977 to 1983, and recorded and produced the second 'Sir Henry' album on it during a period of debilitating physical illness. The album was disowned by Stanshall after its release, as he said it was both unfinished and unsatisfactory, and that the record label had rush released it without his permission in an attempt to profit from his potentially imminent demise. However, the noticeably superior BBC radio broadcasts continued sporadically until late 1991. In the same year, a temporarily rejuvenated Stanshall embarked upon a nationwide concert tour, titled 'Rawlinson Dog Ends', with support from former Bonzos and centred around a performance of new Rawlinson End material. 'Sir Henry' was last seen in a television commercial for Ruddles Real Ale (c. 1994), where he was portrayed by a cross dressing Dawn French, presiding over a family banquet at a long table; shortly afterwards, Stanshall himself reprised the role of Hubert, reciting a poem loosely based on Edward Lear's "The Owl and the Pussycat". During this same period, Stanshall embarked upon the recording of a proposed new Rawlinson End album, but this activity was curtailed in its early stages by its creator's untimely death in March 1995. After this, BBC Radio 4 retrieved some of the original Peel show recordings from the vaults for late night repeat during Christmas 1996.

1970 жылдар

Станшалл Гриммспен бірге тұрақты түрде тікелей эфирде өнер көрсетті, сондай-ақ онжылдықтың алғашқы жылдары The Alberts және The Temperance Seven тобымен де жұмыс істеді. Ол осы кезеңде BBC радиосына да жиі қатысып, апта сайын "Start The Week" және "Jack de Manio Precisely" бағдарламаларында, сондай-ақ BBC телеарнасының сатиралық "Up Sunday" сериалында пайда болды. 1973 жылы Стэншалл Мун, Ронни Вуд, Грэм Бонд және Джек Брюс қолдауымен "That'll Be the Day" фильмінің саундтрек альбомына әндер жазды және көптеген музыкалық жобаларға қатысты. Ол Майк Олдфилдтің 1973 жылғы "Tubular Bells" альбомында Мастер Церемониясы рөлінде есімде қаларлық өнер көрсетті. (Ол 1992 жылы "Tubular Bells II" ролін қайталады, бірақ соңғы нұсқасында оның орнына Алан Рикман болды.) Стэншалл басқа да әртістердің жазбаларына қонақ ретінде қатысты, оның ішінде Джон Энтвистлдің 1971 жылғы "Smash Your Head Against The Wall", Майк Харттың 1972 жылғы "Basher, Chalky, Pongo and Me", Пит Браунның 1973 жылғы "The Not Forgotten Association" және Роберт Калверттің 1974 жылғы концептуалды альбомы "Captain Lockheed and the Starfighters". 1974 жылдың басында Стэншалл өзінің алғашқы жеке альбомын жазып, арандатушылықпен дайындады – "Men Opening Umbrellas Ahead". Көптеген адам күткеннен гөрі күрделі жұмыс болған бұл альбомда Стэншаллдың алкоголизм және күйзелісті эмоционалдық жағдайы туралы қараңғы, комикалық өлеңдері, сонымен қатар сюрреалистік поэтикалық бейнелер мен әдеби сілтемелер жинақталған. Басқа өлеңдерде де басқа музыканттар мен музыка индустриясына байланысты жасырын сілтемелер, ал автордың өзінің жыныстық мүшесімен қарым-қатынасына қатысты ашық сатиралар бар. Музыкалық тұрғыдан алғанда, кейбір тректерде Стэншаллдың рок-н-ролл пародиясын жасау шеберлігі байқалатын болса, альбомның көп бөлігі "тайпалық" немесе "фьюжн" стилінде салынған. Нигериялық музыкант Гаспер Лавалдың қатысуымен, африкалық перкуссия мен хордың бай дыбысталуымен толыған альбом (және оның "Lakonga" синглы) әлемдік музыка мен рок музыкасының арасындағы ерте, мойындалмаған кроссовердің мысалы ретінде қарастырылуға лайық. Стэншаллдың ұзақ жылдардан бергі достары және әріптестері – Иннес, Уайт, Traffic тобынан Стив Уинвуд, Джим Капальди, Рик Греч, Ребоп Куку Баа, Дорис Трой және Мадлен Белл де қонақ ретінде елеулі үлес қосты. Алғашқы басылымнан кейін жойылған және көп жылдар бойы басылымнан шығарылмаған бұл альбом 2012 жылы CD форматында қайта жарық көрді. 1975 жылғы 9 сәуірде көрсетілген BBC-нің "One Man's Week" деректі фильмінде Стэншаллдың өмірінен бір апта баяндалды, онда ол "Men Opening Umbrellas Ahead" альбомының жазбалары кезінде The Manor студиясында Уайт, Лавал, Монгези Фэза және Дерек (немесе Дерик) Куиннмен бірге ойнаған кадрлар көрсетілді. 1975 жылы Стэншалл Робин Ламли мен Джек Ланкастердің продюсерлігімен жасалған "Peter and the Wolf" туындысының баяндауын жасады, онда Гари Мур, Манфред Манн, Фил Коллинз, Билл Бруфорд, Стефан Граппелли, Альвин Ли, Кози Пауэлл, Брайан Ино және Джон Хисмен сияқты музыканттар қатысты. 1976 жылы оның "The Young Ones" синглы жарық көрді, онда ескі Клифф Ричард стандарты Борис Карлофф стилінде орындалды. 1977 жылы Стэншалл және оның серігі Памела 'Ки' Лонгфеллоу Чертси мен Шеппертон арасында Темза өзенінде орналасқан "The Searchlight" қайығына көшіп барды. Осы кезеңде Стэншалл өзінің танымал BBC Radio 1 хабарларынан материалдарды жинап, қайта жазды, ол 1978 жылы "Sir Henry at Rawlinson End" альбомы ретінде жарық көрді. Ол сондай-ақ осы аттас фильмге сценарий жазды, ол кейін Тони Страттон Смиттың "Charisma Records" компаниясы үшін 1980 жылы түсірілді.

Stanshall regularly performed live with Grimms, as well as occasionally working with The Alberts and The Temperance Seven during the first few years of the decade. He was also a frequent contributor to BBC radio at this time, appearing weekly on Start The Week and Jack de Manio Precisely, and also on the BBC television satire series Up Sunday. In 1973, Stanshall recorded tracks for the soundtrack album of the movie That'll Be the Day backed by Moon, Ronnie Wood, Graham Bond and Jack Bruce, and collaborated on numerous musical projects, making a memorable appearance as the Master of Ceremonies on Mike Oldfield's 1973 album Tubular Bells. (He reprised the role for Tubular Bells II in 1992, but the final release featured Alan Rickman instead.) Stanshall made guest appearances on a number of other artists' recordings including John Entwistle's Smash Your Head Against The Wall in 1971, Mike Hart's Basher, Chalky, Pongo and Me in 1972, Pete Brown's The Not Forgotten Association in 1973, and Robert Calvert's 1974 concept album Captain Lockheed and the Starfighters. In early 1974, Stanshall wrote, arranged, and quickly recorded his first solo album, Men Opening Umbrellas Ahead. A rather more serious work than many would have expected, its darkly comic lyrics detailed Stanshall's alcoholism and troubled emotional state, laced with surreal poetic imagery and literary reference. Other lyrics included implicit references to other musicians and the music business, and a rather more explicit satire of the author's relationship with his own penis. Musically, while certain tracks display Stanshall's usual keen sense of rock and roll parody, most of the album has a 'tribal' or 'fusion' flavour. Prominently featuring the Nigerian musician Gasper Lawal and with many tracks infused with richly textured African percussion and chorus vocal stylings, the album (and its contemporary single "Lakonga") can justifiably lay claim to being an early, unheralded example of a crossover between world music and rock music. Stanshall's long standing friends and colleagues Innes, White, Traffic's Steve Winwood, Jim Capaldi, Ric Grech and Rebop Kwaku Baah, Doris Troy and Madeline Bell also made notable guest appearances. Deleted after its first pressing and out of print for many years, the album was finally re released on CD in 2012. The BBC documentary One Man's Week, broadcast on 9 April 1975, documented a week in Stanshall's life and included footage of him at The Manor recording studio during the sessions for Men Opening Umbrellas Ahead, where he played with White, Lawal, Mongezi Feza, and Derek (or Deryk) Quinn. In 1975, Stanshall provided the narration for Peter and the Wolf, produced by Robin Lumley and Jack Lancaster and featuring, among others, Gary Moore, Manfred Mann, Phil Collins, Bill Bruford, Stéphane Grappelli, Alvin Lee, Cozy Powell, Brian Eno and Jon Hiseman. 1976 saw the release of his single "The Young Ones", where the old Cliff Richard standard was delivered in the style of Boris Karloff. In 1977, Stanshall and his companion, Pamela 'Ki' Longfellow, moved into a houseboat, The Searchlight, moored on the Thames between Chertsey and Shepperton. During this period, Stanshall compiled and re recorded material from his popular BBC Radio 1 broadcasts for Peel, which was released as Sir Henry at Rawlinson End in 1978. He also wrote the script for the film adaptation of the same name, later produced for Tony Stratton Smith's Charisma Records company in 1980.

1980 жылдар

"Сэр Генри" әнінен кейін Стэншалл өзінің үшінші альбомы – Teddy Boys Don't Knit (1981) үшін әндер жазды, оның ішінде отбасы туралы үш ән болды, сондай-ақ Винвудтың Arc of a Diver әніне өлең үлесін қосты. 1980 жылы Лонгфеллоумен үйленді, және олар бірге кейіннен музыкалық комедия – "Стинкфут, Комик Опера" үшін жазған әндерін құрастырды. 1982 жылы Стэншалл The Damned тобының "Lovely Money" синглында сөздік бөлімін орындады. "Стрейчлайт" кемесі шөгіп кеткеннен кейін Стэнсхоллдар "Текла" кемесінде тұрып, жұмыс істеді, оны Ки Сандерлендтен 732 теңіздік миль (1356 км) қашықтыққа айдап, Бристоль портына тікелей тоқтатып қойды. Ки кемені сатып алып, оны "Ескі Адамгершілік Кемесі" деп аталатын жүзбелі театрға айналдырды. Стэншалл 1983 жылы театрдың есіктерін ашқанда оған қосылды. Ол уайымдарын басу үшін Валиумға тәуелді болып, алкоголь мен есірткіге құмар болды. 1985 жылдың желтоқсанында The Old Profanity Showboat өздерінің "Стинкфут, Комик Опера" туындысының тұңғыш көрсетілімін ұйымдастырды. Стэншалл опера үшін 27 түпнұсқа ән жазды, кітап пен өлеңдерді әйелімен бөлісті. Ол жылдар бойы танымал болды және бірнеше жылдан кейін Лондонда, Питер Мосс музыкалық жетекші ретінде қайта қойылды. 2010 жылдың шілдесінде Бристольде концерттік нұсқада да қойылды. 1986 жылы әйелі аурудан жазылғанда Стэншалл жалғыз Лондонға оралды, бірақ "Стинкфут" Блумсбери театрында қысқа ғана уақытқа, алайда сәтсіз қайта жаңғыртылды. Осыдан кейін ол тағы да сахнаға оралды, "Rawlinson Dog Ends" атты жеке шоуымен гастрольдік сапарға шықты, бастапқыда Джек Брюс сияқты музыканттардың қолдауымен. Брюс жеткілікті репетиция болмағандықтан бас тартқанда, Мосс бастың орнына келді.

Неке және отбасы

1968 жылы Стэншалл өнер студенті Моника Пейзерге үйленді, және олардың ұлы Руперт сол жылы дүниеге келді. Олар 1975 жылы ажырасып кетті. 9 қыркүйекте 1980 жылы Стэншалл американдық жазушы Памела 'Ки' Лонгфеллоуға үйленді, оның бұрынғы қарым-қатынасынан қызы болған. Стэншаллдардың 1979 жылғы 16 тамызда туған қызы Силки болды; ол анасының бала кезіндегі сүйікті жарыс атты Силки Салливанның құрметіне аталды. Стэншалл Силкидің туғанын "The Tube" әнінде, ал Кимен үйленгенін "Bewilderbeeste" әнінде тойлады. Екі ән де оның Teddy Boys Don't Knit альбомына енді. Кейін ол әйеліне "Ки" есімін түсінде көріп берді. Олардың комедиялық операсы "Стинкфут" 1985 жылдың соңында табысқа ие болғанымен, жыл басынан кейін Стэншалл Лондонда жалғыз қалды, ал Лонгфеллоу тым көп жұмыс істеу мен стрестен туған аурудан емделді. Стэншаллдар 1995 жылғы наурызда Стэншаллдың күрт қайтыс болуына дейін бөлек өмір сүрді. Бірнеше жыл өткен соң Лонгфеллоу "The Illustrated Vivian Stanshall: A Fairytale of Grimm Art" атты кітабын жазды, онда Стэншаллдың 1977 жылдан 1995 жылға дейінгі өмірі мен шығармашылығы туралы айтылады.

Мемуарлары

1991 жылы Стэншалл 15 минуттық автобиографиялық туынды жасады, ол "Вивиан Стэншалл: Бастапқы жылдар", немесе "Crank" деп аталды, және ол BBC2 арнасының "The Late Show" бағдарламасы үшін дайындалды. Ол әкесінен қатты қорқып жүргенін мойындады, оның айтуынша, әкесі оны ешқашан мақұлдамаған. Оның "The Late Show" бағдарламасындағы соңғы көрсетілімі сол жылы 27 қарашада эфирге шықты. BBC Radio 4 арнасының "Вивиан Стэншалл: Эссекс жасөспірімінен Ренессанс адамына дейін" (1994) бағдарламасында анасымен сұхбаттасты. Ол әкесінің оны жақсы көргенін мәлімдеді. Стэншалл сол бағдарламада әкесі оған ешқашан осы сезімін көрсетпегенін, тіпті өлім төсегінде де айтпағанын айтты.

Өлім

Стеншалл 1995 жылғы 6 наурызда таңертең, солтүстік Лондондағы Мусвелл-Хиллдегі ең жоғарғы қабаттағы пәтерінде ұйықтап жатқанда электр өрті шыққаннан кейін қайтыс болған күйде табылды. Оның жеке қоштасу рәсімі солтүстік Лондондағы Голдерс Грин крематорийінде өтті. Бірнеше күннен кейін Сохо алаңындағы Сент-Патрик шіркеуінде оның естелік жиыны өткізілді. 2015 жылғы 13 желтоқсанда Голдерс Грин крематорийіндегі Ақындар бұрышында оның досы Кит Мунның қабірінің қарсысында оның жесірі Ки және қызы Силки мемориалдық тақтасын ашты. Актер Тони Слэттери, әнші Линда Томпсон және актриса Шери Гилхам да қатысты. Тақтаның құны көптеген жанкүйерлері мен достары онлайн-кродфандинг арқылы жинаған қаражат есебінен төленді.

Мұрасы мен құрметтері

Станшалл қайтыс болғаннан кейін The Independent газетінде Крис Уэлч былай деп жазды: "Кейбір адамдар оны ерекше, эксцентрик ретінде қарастырды, сонымен қатар әдемі де қорқынышты бола алатын күшті тұлға ретінде, Станшалл тіпті музыка индустриясы үшін де тым ірі болды. Оған энергиясын бағыттау үшін продюсер қажет еді, бірақ ол әрқашан өзінің тәуелсіздігін сақтағысы келді, себебі музыка индустриясындағы алғашқы тәжірибесінде көптеген қарапайымдықтарға тап болды". 2009 жылдың 22 желтоқсанында BBC Radio 4 арнасының "Ұлы өмірлер" циклінде Станшалл туралы бағдарлама көрсетілді, оны Нил Иннес ұсынды, сарапшы куәгер ретінде Ки Лонгфеллоу қатысты, ал бағдарламаны Мэтью Паррис жүргізді. 2010 жылдың маусым айында Майкл Ливсли 1978 жылғы "Sir Henry at Rawlinson End" альбомын бір актерлік шоу ретінде қайта жаңартып, онда ол баяндаушы және барлық кейіпкерлердің рөлін ойнады, ал алты музыканттан тұратын топ түпнұсқаның аспаптық құрамын қайталады. Бұл қойылым жоғары баға алды, содан кейін 2011 жылдың 14 қазанында Лондонда тұңғыш рет көрсетілді. Сондай-ақ, көрермендердің арасында болған Иннес пен Адриан Эдмондсон оған жоғары баға берді. 2013 жылдың 25 наурызында Станшаллдың туғанына 70 жыл толуын мерекелеу үшін Ливслиге Иннес, Рик Уэйкман, Дэнни Томпсон, Родни Слейтер, Сэм Спуунз, Вернон Дадли Боухай Ноуэлл, 'Legs' Ларри Смит және Джон Отуэй қосылды. Іс-шараны Ливсли мен Станшаллдың ұлы Руперт ұйымдастырды. 2011 жылдың 11 қазанында Гордон Янгтың үлкен қоғамдық өнер туындысы – Блэкпулдің комедиялық кілемшесі Блэкпул қаласының теңіз жағалауында ашылды. Ол шамамен 2200 шаршы метрді алып жатқан 300 гранитті тақтадан тұрады. Онда мақал-сөздер, әзілдер және есімдер жазылған, соңғы жүз жылда Блэкпулде өнер көрсеткен 1000-нан астам белгілі комедия актерлерін еске алады. Жобаны Блэкпул қалалық кеңесі қаланың жаңару жоспарының аясында тапсырыс берді және ол Ұлыбританиядағы ең ірі қоғамдық өнер туындыларының бірі болып табылады. Станшалл осы туындыда екі цитатасымен және атымен бейнеленген. 2012 жылы Poppydisc Records Станшаллдың "Men Opening Umbrellas Ahead" альбомын винилдік және CD нұсқаларында қайта шығарды, оның жесірі мен қызынан жаңа жазбалар қосылды. 2018 жылдың 26 қаңтарында Лонгфеллоудың Станшаллдың өмірін баяндайтын өмірбаяндық/естелік/еркін стильдегі суреттер кітабы жарық көрді. Кітап Станшаллдың суреттерімен, эскиздерімен, жазбаларымен, хаттарымен және жеке фотосуреттерімен толықтырылған. 2023 жылдың шілдесінде Madfish Music Станшаллдың өлімінен кейін аяқталған екі альбомын шығарды: "Dog Howl in Tune" – "Teddy Boys Don't Knit" альбомына жалғас ретінде жоспарланған рок-альбом; және Вивианның мұрағатынан қалған таспаларды пайдалана отырып жасалған "Rawlinson's End". "Rawlinson's End" альбомында Станшалл баяндау мен музыканың бір бөлігін жазды, ал қалған бөлігі бұрын жарияланбаған BBC Джон Пил сессияларынан алынған материалды қамтиды. Біріншісін Энди Фризелл, екіншісін Майкл Ливсли қайта жасап шығарды.

Writing in The Independent after Stanshall's death, Chris Welch wrote: "Seen by some as a wild eccentric, and a powerful personality who could be both charming and intimidating, Stanshall was perhaps too large a figure even for the music business to handle. He needed a producer to channel his energies, but always wanted to remain his own boss, having suffered too many perceived indignities in his early experience of the music business." On 22 December 2009, BBC Radio 4's series Great Lives featured a programme on Stanshall, who had been nominated by Neil Innes, with Ki Longfellow as expert witness, hosted by Matthew Parris. In June 2010, the 1978 album Sir Henry at Rawlinson End was re imagined by Michael Livesley as a one man show, in which he starred as the narrator and all the characters, backed by a six piece band replicating the instrumentation of the original. The production won rave reviews, then premiered in London on 14 October 2011. It also drew praise from Innes and Adrian Edmondson, who were in the audience. On 25 March 2013, to celebrate the 70th anniversary of Stanshall's birth, Livesley was joined by Innes, Rick Wakeman, Danny Thompson, Rodney Slater, Sam Spoons, Vernon Dudley Bowhay Nowell, 'Legs' Larry Smith and John Otway, to perform Sir Henry at Rawlinson End at the Bloomsbury Theatre. The event was organised by Livesley and Stanshall's son Rupert. On 11 October 2011, the Blackpool Comedy Carpet, a large public artwork by Gordon Young, was unveiled in Blackpool on the town's seaside promenade. It is made of 300 slabs of granite that cover about 2200 square meters. Featuring catchphrases, jokes and names, it commemorates more than 1000 selected "influential" comics, most of whom have played Blackpool in the last hundred years. The project was commissioned by the Blackpool Council as part of its redevelopment plan, and it is one of the largest pieces of public art in the United Kingdom. Stanshall is represented in the work by two quotes and his name. In 2012, Poppydisc Records reissued both a vinyl and CD version of Stanshall's Men Opening Umbrellas Ahead, remastered with new liner notes from his widow and daughter. On 26 January 2018, Longfellow's biography/memoir/free form art book detailing Stanshall's life was published. Filled with Stanshall's paintings, sketches, notes, letters, and private photographs,

In July 2023 Madfish Music released two posthumously completed albums by Stanshall: Dog Howl in Tune, a rock album originally intended as a follow up to Teddy Boys Don't Knit; and Rawlinson's End, using the remaining tapes from Vivian's archive. In the case of Rawlinson's End, some of the narration and music was recorded by Stanshall, while the rest incorporates material from the existing BBC John Peel sessions, including some that was previously unbroadcast. The first was re constructed and produced by Andy Frizell, the second by Michael Livesley.