Bulgaria and the euro

Кіріспе

Болгарияның еуроны қабылдауы Болгария еуроны қабылдап, еврозонаның 21-ші мүшесі болуға жоспарлап отыр. Болгария леві 1997 жылдан бері валюталық кеңесте левтің Германия маркасы мен еуроға қатысты тұрақты айырбас бағамы арқылы қызмет етеді. Болгарияның еуроны енгізудің мақсатты күні 2025 жылдың 1 қаңтары болып табылады, бұл еуроны 140 жыл бұрын лев енгізілгеннен бері елдің екінші ұлттық валютасы етеді. 1 евроға ресми айырбас бағамы 1.95583 лев.

Ынтымақтастық критерийлері

2007 жылы Еуропалық Одаққа қосылғанда, Болгария 2005 жылғы ЕО-ға қосылу шартында көрсетілгендей, өз валютасын, левті, евроға ауыстыруға міндеттенді. Бұл ел барлық еуропалық конвергенция критерийлерін орындағаннан кейін жүзеге асады. Қазіргі уақытта ол бес критерийдің үшеуін орындайды. Лев немец маркасына номиналды бағамда бекітілгендіктен, левтің бағамы 1999 жылдың 1 қаңтарында 1,95583 лев = 1 евро бағамымен еуроға ауысты, бұл немец маркасының еуроға қатысты тұрақты айырбас бағамы болды. Болгарияның еуро монеталары жобаланғанға дейін Мадара атты мотив монеталардың аверсіне ("ұлттық" жағына) таңдалған болатын. Болгария 2020 жылдың 10 шілдесінде Еуропалық айырбас бағамы механизміне (ERM II) ресми түрде қосылды. Болгарияның үкіметі мен орталық банкінің лауазымды адамдары 2021 жылғы 30 маусымда еуроны қабылдау жөніндегі ұлттық жоспар жобасын қабылдады, сол күні Болгарияның 2024 жылғы 1 қаңтарда еуроны қабылдау ниеті туралы мәлімдегеннен кейін. 2022 жылдың мамырында үкімет еуроны енгізу жоспарының нақты нұсқасын қабылдады, бұл елдің еуроны мақсатты күні қабылдауға деген міндеттемесін қайталады. 2023 жылдың 21 ақпанында Болгария ішкі саяси дағдарысқа байланысты 2024 жылдың 1 қаңтарында бірыңғай валютаны қабылдау идеясынан бас тартты. Маастрихт шартында, Болгарияның ЕО-ға қосылу шарты бойынша, белгілі бір экономикалық критерийлер орындалғаннан кейін, барлық Еуропалық Одаққа мүше мемлекеттердің евроға қосылуы талап етіледі. 2007 жылдың қарашасында Болгарияның қаржы министрі Пламен Орешарски өзінің мақсаты 2009 жылға дейін барлық бес конвергенция критерийлерін орындау және 2012 жылы евроны қабылдау екенін мәлімдеген болатын. Бірақ Болгария кем дегенде екі жыл бойы ERM II мүшесі болу талабын орындамады, 2008 жылы баға тұрақтылығы критерийін де орындамады. Болгарияның инфляциясы 2007 жылдың сәуірінен 2008 жылдың наурызына дейінгі 12 айда 9,4%-ға жетті, бұл 3,2%-ға дейінгі анықтамалық мәннің шегінен әлдеқайда жоғары. Алайда, Болгария мемлекеттік бюджетінің шектi дефицитiн елiмiздiң жалпы iшкi өнiмiнiң (ЖІӨ) 3%-ға дейiн ғана жеткiзу критерийiн орындады. Елімізде 2003 жылдан бері өсім болды, ол 2007 жылы ЖІӨ-нің 3,4%-ын құрады (ол кезде ЕК-нің болжамы бойынша, 2008 және 2009 жылдары ол ЖІӨ-нің 3,2%-ында қалады). Болгария мемлекеттік қарыз критерийлерін де орындады. Алдыңғы онжылдықта Болгарияның борышы ЖІӨ-нің 50%-ынан 2007 жылы 18%-ға дейін төмендеді, ал 2009 жылы 11%-ға жетеді деп күтілуде. Соңында, 2008 жылдың наурызында өткен жылдың ұзақ мерзімді пайыздық мөлшерлемесі 4,7%-ды құрады, бұл 6,5%-ға дейінгі анықтамалық шекте. 2008 жылғы талдауда Болгарияның жоғары инфляция мен 2007-2008 жылғы әлемдік қаржы дағдарысының салдарынан 2015 жылдан бұрын еуроаймаққа қосыла алмайтыны айтылған. Болгария үкіметінің кейбір мүшелері, атап айтқанда экономика министрі Петр Димитров, евроны біржақты енгізу туралы болжам жасады, бұл Еуропалық комиссиямен жақсы таныстырылмады. Болгария Еуропалық Орталық Банктің 2022 жылдың маусым айында жариялаған соңғы конвергенция есебінде бес критерийдің үшеуі орындалды.

When it joined the European Union in 2007, Bulgaria committed to switching its currency, the lev, to the euro, as stated in the 2005 EU accession treaty. The transition will occur once the country meets all the euro convergence criteria; it currently meets three of the five. As the lev was fixed to the Deutsche Mark at par, the lev's peg effectively switched to the euro on 1 January 1999, at the rate of 1.95583 leva = 1 euro, which was the Deutsche Mark's fixed exchange rate to the euro. Before the Bulgarian euro coins had been designed the Madara Rider had already been selected as the motif on the obverse ("national" side) of the coins. Bulgaria officially joined the European Exchange Rate Mechanism (ERM II) on 10 July 2020. Bulgarian government and central bank officials adopted a draft national plan for euro adoption on 30 June 2021, after stating that same day Bulgaria's intention to adopt the euro on 1 January 2024. In May 2022, the government adopted a more definitive version of its euro introduction plan, reaffirming the country's commitment to adopt the euro on the target date. On 21 February 2023, Bulgaria scrapped the idea of adopting the single currency on 1 January 2024 due to an internal political crisis. The Maastricht Treaty, which Bulgaria acceded to by way of its EU accession treaty, requires that all European Union member states join the euro once certain economic criteria are met. In November 2007, Bulgarian Finance Minister Plamen Oresharski had stated that his goal was to comply with all five convergence criteria by 2009 and adopt the euro in 2012. But Bulgaria did not comply with the requirement to be an ERM II member for at least two years, nor did it satisfy the price stability criterion in 2008. Bulgaria's inflation in the 12 months from April 2007 to March 2008 reached 9.4%, well above the reference value limit of 3.2%. However, Bulgaria fulfilled the state budget criterion of only having a maximum deficit of 3% of the country's gross domestic product (GDP). The country had posted surpluses since 2003, which in 2007 represented 3.4% of its GDP (at the time, the EC forecast that it would remain at 3.2% of GDP in both 2008 and 2009). Bulgaria also complied with the public debt criteria. During the prior decade, the Bulgarian debt had declined from 50% of GDP to 18% in 2007, and was expected to reach 11% in 2009. Finally, the average for the long term interest rate during the prior year was 4.7% in March 2008, well within the reference limit of 6.5%. A 2008 analysis said that Bulgaria would not be able to join the eurozone earlier than 2015 due to the high inflation and the repercussions of the 2007–2008 global financial crisis. Some members of Bulgarian government, notably economy minister Petar Dimitrov, speculated about unilaterally introducing the euro, which was not well met by the European Commission. Bulgaria met three out of the five criteria in the last convergence report published by the European Central Bank in June 2022.

Еуроаймаққа кіру

Болгария Еуроаймаққа кіру процесінде. 2023 жылдың ақпан айында Қаржы министрі Росица Велкова Болгарияның евроаймаққа кірудің мақсатты күні 2024 жылдың 1 қаңтарынан 2025 жылдың 1 қаңтарына дейін кейінге қалдырылатындығын, негізінен болжамды инфляция инфляция критерийін уақытында орындамағаны үшін мәлімдеді. 2023 жылдың сәуірінде бұл жобаны референдумға жіберу үшін жеткілікті қол жиналды. Алайда 2023 жылдың маусым айында референдумды Болгария парламенті 98 дауыспен қарсы, 46 дауыспен дауыс бермей, 68 дауыспен мақұлдады. 2023 жылғы 26 шілдеде жаңадан құрылған Болгария үкіметі 2025 жылғы қаңтарда еуроға көшуді басты үкіметтік басымдықтардың бірі деп атап өткен бағдарламаны қабылдады. 2023 жылдың қарашасында Болгарияның еуро монетасының дизайны ашылды және оны Болгария Ұлттық Банкі мақұлдады. Еуроны қабылдаудың құқықтық критерийлерін толықтай сақтауды қамтамасыз ету үшін Болгария Парламенті 2024 жылғы 1 ақпанда Болгария Ұлттық Банкі (БНБ) туралы қажетті заңнаманы мақұлдады. Алайда, BNB президенті Димитар Радевтің бағалауына сәйкес, жақында қабылданған конституциялық қайта қарау (БНБ президенті немесе вице-президенті тұрақты үкімет құруға сәтсіз әрекет жасаған жағдайда уақытша уақытша премьер-министр болып тағайындалуы мүмкін) және BNB туралы заңның жақында қабылданған қайта қаралуы (осындай уақытша премьер-министрдің уақытша премьер-министр ретінде қызметін аяқтағаннан кейін BNB-де жұмысын және рөлін қайта бастауы мүмкін) ЕЦБ-нің құқықтық сәйкестік жөніндегі конвергенция критерийлерін қанағаттандыруы екіталай емес. ЕЦБ-мен бұл нақты болгар заңына енгізілген өзгеріс туралы кеңес жүргізілген жоқ, бірақ ол 2024 жылдың маусымында жариялануға жоспарланған өзінің алдағы конвергенция есебінде осы әлеуетті мәселеге қатысты өз бағасын жариялайды деп күтілуде. 2024 жылғы 20 қаңтарда Болгарияның премьер-министрі Николай Денков интервьюда Болгарияның 1 шілдеге дейін еуроны қабылдауын кейінге қалдыруға мәжбүр болуы мүмкін деп мәлімдеді, егер инфляция критерийі уақытылы орындалмаса, бірақ қазіргі мақсатты күн 2025 жылғы 1 қаңтарда өзгеріссіз қалады. Қаржы министрі Асен Василев Болгарияның 2025 жылы бір уақытта евроны қабылдауға дайын екеніне сенді, өйткені соңғы инфляциялық критерийлер 2024 жылдың маусым мен қыркүйегі аралығында орындалады деп болжанады, ал болгарлық еуроны қабылдау туралы заңның қайта қарастырылуын ЕЦБ жақын арада мақұлдауы күтілуде. Еуроны қабылдау туралы заң 25 наурыздан 24 сәуірге дейін қоғамдық кеңеске жіберілді, содан кейін ол Болгария Парламентінің мақұлдауына жатады; Еуропалық комиссия әлі ЕЦБ 26 наурыздан бастап жарияланған нұсқаны мақұлдаған жоқ. Ақпараттық веб-сайт (www. еврото. 25 наурызда Болгарияда еуроны енгізуге бағытталған ілгерілеу және еуроға ауысудың практикалық аспектілері туралы ақпарат беру мақсатында "Болгарияның еуроны енгізуі" атты бағдарлама іске қосылды. 2024 жылдың маусым айында ЕЦБ Болгарияның барлық критерийлерге сай келетінін тексеру үшін кезекті тұрақты сәйкестік бағалауын жариялайды деп күтілуде, бұл оң жағдайда елге 1 қаңтарда 2025 жылы евроны қабылдауға мүмкіндік береді. Қаржы министрі Асен Василев евроны қабылдау бірнеше айға (қазанның 1-іне немесе шілдедің 1-іне дейін) кешіктірілетінін қамтамасыз ету үшін жасалатынын мәлімдеді. Алдағы тоғыз айға жоспарланған үкіметтік ротация мен үкіметтің жаңа мандатын жаңарту туралы келіссөздер сәтсіз аяқталып, сайланған партиялар арасында жаңа үкімет құруға тырысулары да сәтсіз аяқталғаннан кейін, Болгария президенті Румен Радев 2024 жылдың маусым айында мерзімінен бұрын сайлауды ұйымдастыруға міндеттелген жаңа уақытша премьер-министр мен уақытша үкіметті тағайындайтынын мәлімдеді. Талдаушылар алдын ала сайлау Болгарияның 2025 жылы еуроны қабылдауға деген күш-жігерін кешіктіруі мүмкін деп ескертті. Алайда, биліктен кеткен қаржы министрі Асен Василев дайындықтың осы уақытқа дейін дамығанын, қазіргі кезеңде уақытша үкімет 2025 жылы еуроаймаққа кіруді қамтамасыз ете алатынын мәлімдеді. Келесі уақытша премьер-министр Димитар Главчев жаңа уақытша үкімет өзінің басымдықтары арасында еврозонаға мүшелікке және "Шенгенге" қатысуға баса назар аударатынын мәлімдеді.

Bulgaria is in the process of joining the eurozone. In February 2023, Finance Minister Rositsa Velkova announced that Bulgaria's target date for entry into the eurozone would be delayed from 1 January 2024 to 1 January 2025, primarily due to the projected inflation not meeting the inflation criterion in time. In April 2023, enough signatures had been collected to put the entry to a referendum. However, in June 2023 the referendum was rejected by Bulgaria's parliament with 98 votes against, 46 abstentions and 68 votes in favour. On 26 July 2023, the newly formed Bulgarian government adopted a programme which stated that the switch to the euro in January 2025 is one of the main government priorities. In November 2023, the Bulgarian euro coin design was revealed and approved by the Bulgarian National Bank. In order to ensure full compliance with the legal criteria for euro adoption, the Bulgarian Parliament approved the necessary legislation on the Bulgarian National Bank (BNB) on 1 February 2024. However, according to the assessment of the President of BNB, Dimitar Radev, the recently adopted constitutional revision (making it possible for the President or Vice President of BNB to be appointed as a temporary caretaker Prime Minister in case of failed attempts to form regular governments), and the recently adopted revision to the law on the BNB (making it possible for such a caretaker Prime Minister to resume his work and role at BNB after having completed his tenure as temporary caretaker Prime Minister), were both unlikely to meet ECB's convergence criteria for legal compliance. The ECB was not consulted on this specific change to the Bulgarian law, but were expected to reveal its assessment on this potential issue in its upcoming convergence report scheduled for publication in June 2024. On 20 January 2024, Bulgarian Prime Minister Nikolai Denkov said in an interview that Bulgaria might be forced to delay its adoption of the euro to 1 July 2025 if the inflation criterion is not met in time, although the current target date of 1 January 2025 remains unchanged. Finance Minister Asen Vasilev believed Bulgaria was on track for euro adoption at some point in time in 2025, as the last inflation criteria was projected to be met between June and September 2024, and the revised Bulgarian euro adoption law was expected to be approved by the ECB shortly. The euro adoption law was launched for public consultation from 25 March to 24 April, and subsequently will be subject to approval by the Bulgarian Parliament; the European Commission although not yet ECB had already approved the published version as of 26 March. An information website (www. evroto. bg), dedicated to communicate the progress towards introduction of the euro in Bulgaria and practicalities of the euro changeover, was also launched on 25 March. In June 2024, the ECB is expected to release their next regular compliance assessment to check whether Bulgaria meets all criteria, which in the affirmative case would allow the country to adopt the euro on 1 January 2025. which Finance Minister Asen Vasilev stated he would do in order to ensure euro adoption would only be delayed a few months (either to 1 March or 1 July 2025). After a planned government rotation and negotiations for a renewed government mandate for the next nine months failed, and subsequent attempts to form a new government among the elected parties was likewise unsuccessful, the Bulgarian President Rumen Radev announced that he would appoint a new caretaker Prime Minister and caretaker government tasked with organizing an early election in June 2024. Analysts had warned that snap elections could risk delaying efforts for Bulgaria to adopt the euro in 2025. However, outgoing Finance Minister Asen Vasilev stated that preparations were so far advanced that at the current stage a caretaker government could ensure eurozone entry in 2025. The incoming caretaker Prime Minister, Dimitar Glavchev, stated that the incoming caretaker government would continue to focus on achieving membership of the eurozone and "Schengen on land" among its priorities.