Кіріспе

Иоганн Петер Спат, Моза Герман немесе Моза Ашкенази (Венада 17 ғасырдың 1-жартысы 1701 жылы 27 сәуірде Амстердамда) - яһуди дінін қабылдаған австриялық теолог.

Лютерандыққа бет бұру

Келесі соғыстың жаулап алуы туралы хабарлар тараған кезде, оның кедей аяқкиімші әкесі 1642 - 1645 жылдары Аугсбургке бас сауғалап қайтты. Ол дінге адал католик болғандықтан, өзінің ұлы Пётрді иезуиттерге тәрбиелеуге тапсырды. Кейіннен Спейт Венаға барып, жеке ұстаз болып жұмыс істеді. Католик ілімінен қанағаттанбай, ол лютеран дінін қабылдады (1680 ж.). Сол кезде ол өзінің алғашқы еңбегін: "Эκιαγραφια, Theologico Philosophico Ænigmatica" деп жазды. Бұл еңбек Аугсбургтегі теологиялық зерттеулер кеңесінің басшысы М. Шпицельдің ризашылығына ие болды. 1683 жылы Спат католицизмге оралды, ол оны "Judicium Amoris de Fundamentalibus Quibusdam, Qui Feruntur Erroribus Ecclesiæ Romanæ" атты еңбегінде қорғады және мадақтады. Бірақ бұл татуласу ұзаққа созылмады. Ол социниандар мен меннониттер сияқты кейбір секталардың мүшелерімен араласып, еврей әдебиеттері мен кабалистік жазбаларды зерттей бастағаннан кейін, христиан дінінен бас тартып, оған қатты шабуыл жасады. Тіпті Таудағы уағыз да оның сын-пікірінен қайтпады, өйткені ол мүмкін емес идеалды талап етеді. Жаңа Келісімнен басқа христиан жазбалары туралы ол Константин І-ге дейін христиандықты құрғанға дейін олардың барлығы яһуди дәстүрінен алынған деп есептеді.