Кіріспе
Сириялық еврейлер ( Yehudey Surya, الْيَهُود السُّورِيُّون al Yahūd as Sūriyyūn, Америка Құрама Штаттарында SYs /'//ɛ//s//w//aɪ//z/// деп аталады) - қазіргі Сирия мемлекетінің аймағында тұратын еврейлер және олардың Сириядан тыс жерде туған ұрпақтары. Сириялық яһудилер өздерінің шығу тегі екі топтан: ежелгі дәуірден бастап қазіргі Сирия аймағын мекендеген яһудилерден (Муста'араби яһудилері деп аталады) және кейде Мизрахи яһудилері деп саналады (Мизрахи - Батыс Азияда немесе Солтүстік Африкада ұзақ тарихы бар яһудилер үшін жалпы термин); және 1492 жылы Альгамбра жарлығынан кейін Сирияға қашып кеткен Сефард яһудилер (Иберия түбегіндегі, яғни Испания мен Португалиядағы ұзақ тарихы бар яһудилерге қатысты). Алеппода ("Халаби еврейлері", Халаб араб тілінде "Алеппо") және Дамаскте ("Шами еврейлері") ғасырлар бойы үлкен қауымдар болды, ал Түркия шекарасындағы Қамышлыда Нұсайбинге жақын жерде кішігірім қауым болды. ХХ ғасырдың бірінші жартысында сириялық яһудилердің көп бөлігі АҚШ-қа, Латын Америкасына және Израильге көшіп келді. Қалған яһудилердің көпшілігі 1973 жылдан кейінгі 28 жылда, ішінара Джуди Фельд Каррдың күш-жігеріне байланысты, ол 3228 яһудиге көшіп кетуге көмектесті деп мәлімдейді; эмиграцияға 1992 жылы ресми түрде рұқсат берілді. Сириядан шыққан яһудилердің басым көпшілігі Израильде тұрады. Израильден тыс Сирияның ең үлкен еврей қауымы Бруклинде (Нью-Йорк) тұрады және олардың саны 75 000 деп бағаланады. АҚШ-та және Латын Америкасында басқа жерде кішігірім қауымдар бар. 2011 жылы Сирияда әлі 250-ге жуық яһуди өмір сүрді, көбінесе Дамаскіде. 2014 жылдың желтоқсанына қарай, зорлық-зомбылық пен соғыстың артуына байланысты аймақта 50-ден аз яһуди қалды. 2015 жылдың қазан айында, жақын маңдағы ИМШ қатерлі ісігімен, Алепподағы қалған яһудилердің барлығы дерлік жасырын операция барысында құтқарылып, Израильдің Ашкелон қаласына көшірілді. 2015 жылдың қарашасында Сирияда тек 18 яһуди ғана қалды деп есептелген. 2019 жылдың тамызында BBC араб тілінде Дамаскіде тұратын соңғы яһудилердің кейбіреулеріне барды. 2022 жылы Сирияда төрт еврей ғана қалады.
Syrian Jews ( Yehudey Surya, الْيَهُود السُّورِيُّون al Yahūd as Sūriyyūn, colloquially called SYs /'//ɛ//s//w//aɪ//z/// in the United States) are Jews who live in the region of the modern state of Syria, and their descendants born outside Syria. Syrian Jews derive their origin from two groups: from the Jews who inhabited the region of today's Syria from ancient times (known as Musta'arabi Jews), and sometimes classified as Mizrahi Jews (Mizrahi is a generic term for the Jews with an extended history in Western Asia or North Africa); and from the Sephardi Jews (referring to Jews with an extended history in the Iberian Peninsula, i. e. Spain and Portugal) who fled to Syria after the Alhambra Decree forced the expulsion of the Jews from Spain in 1492. There were large communities in Aleppo ("Halabi Jews", Halab is "Aleppo" in Arabic) and Damascus ("Shami Jews") for centuries, and a smaller community in Qamishli on the Turkish border near Nusaybin. In the first half of the 20th century a large percentage of Syrian Jews immigrated to the U. S., Latin America and Israel. Most of the remaining Jews left in the 28 years following 1973, due in part to the efforts of Judy Feld Carr, who claims to have helped some 3,228 Jews emigrate; emigration was officially allowed in 1992. The largest number of Jews of Syrian descent live in Israel. Outside Israel, the largest Syrian Jewish community is in Brooklyn, New York and is estimated at 75,000 strong. There are smaller communities elsewhere in the United States and in Latin America. In 2011, there had been about 250 Jews still living within Syria, mostly in Damascus. As of December 2014, fewer than 50 Jews remained in the area due to increasing violence and war. In October 2015, with the threat of ISIS nearby, nearly all of the remaining Jews in Aleppo were rescued in a covert operation and moved to Ashkelon, Israel. It was estimated in November 2015 that only 18 Jews remain in Syria. In August 2019, BBC Arabic visited some of the last remaining Jews living in Damascus. As of 2022, only four Jews remain in Syria.
Тарих
Бұл қауымның салт-дәстүріне сәйкес, яһудилер Сирияда ежелгі дәуірден, Дәуіт патшаның заманынан және әрине, ерте римдік дәуірден бері болған. Бұл ежелгі қауымның яһудилері өздеріне "арабтар" деп аталған муста'арабим немесе сефардтарға морискилер деп аталған. 1492 жылы Испаниядан қуылғаннан кейін көптеген сефардтар келді және көп ұзамай қоғамда жетекші орынға ие болды. Мысалы, Алеппоның бес бас раввині Ланьядо отбасынан шыққан. 18-19 ғасырларда Италиядан және басқа жерлерден келген кейбір яһудилер, Señores Francos (Франк иелері) деп аталатын, белгілі Франко отбасылары Анкона, Сильвера және Пичотто отбасылары болды. Олар сауда мақсатында Сирияға қоныс аударған, бірақ өздерінің еуропалық ұлттарын сақтап қалды. Курдтық еврейлер, Курдистан аймағынан шыққан, сириялық еврейлердің басқа бір кіші тобын білдіреді. Олардың Сирияда болуы Реконкистадан кейін сефардтық яһудилердің келуімен байланысты. Урфа мен Чермик қалаларының ежелгі қауымдастықтары да кең ауқымды сириялық қауымдастықтың бір бөлігін құраған, ал Алеппо қауымдастығына осы қалалардан көшіп келгендер кірді. Бүгінгі таңда осы кіші топтар арасындағы кейбір айырмашылықтар сақталған, өйткені белгілі бір отбасылардың шығу тегі туралы дәстүрлері бар. Алайда, топтар арасында аралас некелер бар және барлығы өздерін кең мағынада "сефардтар" деп санайды. Алепподағы испандық отбасылардың көбісі Ханукаға арналған қосымша шам жағып отырғанынан байқауға болады. Бұл әдет Сирияның жергілікті тұрғындары тарапынан олардың қабылдануына ризашылық білдіру үшін құрылған. XIX ғасырда Египеттегі Суэц каналы 1869 жылы салынып біткеннен кейін сауда Сирия арқылы өтетін жер үстіндегі жолдан осы жолға ауысты, ал Алеппо мен Дамасктің коммерциялық маңызы айтарлықтай төмендеді. Көптеген отбасылар келесі онжылдықтарда Сириядан Мысырға (және Ливанға бірнешеу) кетіп, Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін жиілеп, көптеген яһудилер Таяу Шығыстан батыс елдеріне, негізінен Ұлыбританияға, АҚШ-қа, Мексикаға және Аргентинаға кетті. 1948 жылы Израиль мемлекетінің құрылуынан кейін одан әрі көшіп-қону болды. 1992 жылғы Құтқарылу мейрамының басталуымен Дамаск еврей қауымының 4000 қалған мүшелеріне, сондай-ақ Алеппо қауымына және Камишли еврейлеріне Хафез әл-Асад үкіметі кезінде Сириядан Израильге көшіп бармауы шартымен кетуге рұқсат етілді. Бірнеше айдың ішінде мыңдаған сириялық яһудилер Бруклинге жол тартты, ал бірнеше отбасы Франция мен Түркияға баруды таңдады. Олардың басым көпшілігі Бруклинде сириялық еврей қауымдастығындағы туыстарының көмегімен қоныстанды.
Израиль
Сириялық еврейлер 1850 жылдан бері Иерусалимде болды, көптеген раввиндік отбасылардың мүшелері сол жерде де, Дамаск пен Алеппода да болды. Бұлардың Ескі Ишувтің Ашкенази қарсы санымен қарым-қатынасы болды, бұл қатаң ортодоксия дәстүріне әкелді: мысалы, 1860 жылдары Алеппода реформация синагогасын құруға жол бермеу үшін сәтті науқан болды. Сирияның кейбір салт-дәстүрлері, мысалы, Бақашот әнін айту Иерусалимдегі Сефардтар қауымының негізгі ағымымен қабылданды. Алдыңғы топ 1900 жылы Палестинаға көшіп келіп, Нахлаотта Адес синагогасын құрды. Бұл әлі де бар және Израильдегі Алеппо дәстүрінің басты синагогасы, бірақ оның мүшелігіне қазір барлық топтардың Азиялық яһудилері, әсіресе түрік яһудилері кіреді. Холон мен Бат-Ямда да үлкен сириялық қауым бар. 1947 жылы яһудилерге қарсы көтерілістер кезінде көптеген яһудилер Сириядан Палестинаға қашып кетті. Содан кейін Сирия үкіметі қатаң шара қолданды және кейбір яһудилер заңсыз жолмен кетіп қалса да, басқа елге көшіп кетуіне рұқсат бермеді. Соңғы 20 жыл ішінде кейбір иммиграцияға рұқсат берілді, көбінесе Америкаға, бірақ кейбіреулері рабби Абрахам Хамраның басшылығымен Америкадан Израильге кетті. Израиль мемлекетінің құрылуына дейінгі ескі буын сириялықтардың этникалық жеке басын аз сақтаған немесе мүлдем сақтамаған және Израильдің негізгі ағымына жақсы кіріктірілген. Соңғы толқынның біріне кіру деңгейі әртүрлі, олардың кейбіреулері Израильде интеграцияға назар аударса, басқалары Нью-Йорктегі және Мексикадағы туыстарымен тығыз байланыста. Тель-Авивте Сирия еврейлерінің қызығушылығын туғызатын кітаптар шығаратын Мерказ 'Олами ле Морешет Яхадут Арам Цоба (Алеппо еврейлерінің мұрасы жөніндегі әлемдік орталық) бар.
Ұлыбритания
Сириялық яһудилердің негізгі қонысы Манчестерде болды, онда олар жергілікті испан және португал синагогаларына қосылды, онда Солтүстік Африка, түрік, мысырлық және ирақтық, сондай-ақ сириялық яһудилер бар. Бұл қауым екі синагогаға негіз қойды; бірі (Шааре Тефилла) солтүстік орталық Манчестерде, ол содан бері Салфордқа көшірілді, ал екіншісі (Шааре Хайим) оңтүстік қала маңындағы Батыс Дидсберидегі Куинстон жолында. Кейінірек Олд Лансдоун жолда сириялық дәмді бөлініп шыққан синагога (Шаааре Седек) құрылды; ол және Куинстон жолы қауымы кейіннен біріктірілді, бірақ екі ғимаратты да сақтады. Олар 1930 жылдары сол көшелердің аттарынан кейін "Лансдон Роуд синагогасы" және "Квинс Роуд синагогасы" деп аталды. Манчестер аймағында әлі де сефардтар бар, бірақ олардың көпшілігі Америкаға кетті. Шааре Седек синагогасы сатылып, Халеде сефардтар мен жалпы еврей халқының қазіргі орталықтарына жақын болу үшін сол есімде жаңа синагога ашылды.
Америка Құрама Штаттары
Сириялық яһудилер Нью-Йоркке алғаш рет 1892 жылы көшіп келді. Сириялық яһудилердің алғашқылары Якоб Абрахам Двек және Езра Абрахам Ситт болды. Олар бастапқыда Манхэттеннің төменгі шығыс жағында тұрды. Кейінгі қоныстар Бэнсонхерсте, Мидвудта, Флатбушта және Бруклиндегі Грейвсендтегі Оушен Парквей бойында болды. Бруклиндегі бұл тұрғындар жазды Нью-Джерсидегі Дилде өткізеді. Көптеген қарт тұрғындардың Флорида штатының Авентура қаласында үшінші үйі бар. 1992 жылы Сириядан көшіп келудің тағы бір толқыны болды, ол кезде Хафез әл-Асадтың басшылығымен Сирия үкіметі еврейлердің көшіп кетуіне рұқсат бере бастады. Джерри Сайнфелд, комедиан, анасының жағынан сириялық еврей ұрпағы.
Аргентина
Аргентинада Израиль мен АҚШ-тан кейін үшінші ірі сириялық еврей қауымы бар. Еврейлердің ең үлкен қауымы елордада - Буэнос-Айресте. Сефардтар, әсіресе сириялықтар, үлкен қауым. Сириялық яһудилер ең көп көрінеді Once ауданында, онда көптеген қоғамдық мектептер мен ғибадатханалар бар. Бірнеше онжылдықтан бері "Шаааре Тефила (Пасито) " синагогасының шами (Дамаск) қауымы мен көшедің қарсы жағындағы "Сукат Давид" Халеби (Алеппа) қауымы арасында жақсы ниетті бәсекелестік болды. Ең ықпалды раввиндік билік - Лавалле көшесіндегі "Ессод Хадат" қауымынан раввин Исаак Чехабар болды; оған бүкіл әлемнен кеңес берілді және Алеппо кодексі бөліктерінің қалпына келтіруінде ықпалды рөл атқарды. Көптеген касапаханалар мен мейрамханалар бар. Вилла Креспо мен Флорес аудандарында да маңызды қауымдастықтар болды. Көптеген сириялық яһудилердің Флорестегі Авельянеда даңғылында киім дүкендері бар, ал Фелипе Вальсе (бұрынғы Каналехас) көшесінде қоғамдық мектеп бар. Кейбір маңызды киім тізбектерін, мысалы, Хемая мен Тавильді әрқайсысында ондаған дүкендері бар, сириялық яһудилер бастады. Каролина Дуер - аргентиналық сириялық еврей боксшы.
Бразилия
Бразилиядағы сириялық қауымның басым бөлігі Бейруттан, Ливаннан келеді, олардың көпшілігі 19-ғасырдың аяғы мен Осман империясының құлдырауы аралығында қоныстанған. Халаби саудагерлерінің көбісі 18 ғасырда Алеппо мен Бейрут арасында байланыстар орнатып, өмір сүрген. Сириялық яһудилердің Ливанға келуі 1948 жылы Израиль мемлекетінің құрылуынан кейін Сириядан қуылғандары және мұсылман көршілері жасаған яһудилерге қарсы зорлық-зомбылық погромынан кейін болды. Олар Бейруттан бірінші Ливандық азаматтық соғыстың салдарынан кетіп қалды. Сириялық яһудилердің көпшілігі Сао-Паулудың өнеркәсіптік қаласына қоныс аударды, өйткені ол көптеген сауда мүмкіндіктерін ұсынды. Бұл қауым өте бай болды, оның бірнеше мүшелері Сан-Паулудағы ең бай және саяси және экономикалық жағынан ең ықпалды отбасылардың қатарында. Қоғам алдымен Мысыр синагогаларына барды, бірақ кейіннен өз синагогаларын құрды, әсіресе Бейт Яков синагогалары. Қоғамның өз мектебі мен жастар қозғалысы бар және еврейлердің ерекшелігі мен аз ассимиляция деңгейі бар. Қоғамның көпшілігі өзін институционалды түрде православиелік иудаизммен байланыстырады, бірақ азсыны жеке тұлға ретінде толық православиелік деп сипаттауға болады. Бразилияда шамамен 7000 сириялық яһудилер бар.
Чили
Либералды иммиграциялық саясатымен Чили 1800 жылдардың аяғында кейбір сириялық яһудилерді, әсіресе Дамасктен тарта бастады. Сондай-ақ көптеген сириялық яһудилер Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Осман империясының провинциялары Сирия мен Палестинадан қашып кетті. Қазіргі уақытта Чилиде 2300 сириялық яһудилер бар.
Мексика
Мексика қаласында Дамаск пен Алепподан келген сириялық яһудилер ХХ ғасырдың алғашқы жылдарынан бері болды. Бастапқыда олар Иса Мәриям көшесіне қарасты Синагога Кетана (Bet Haknesset HaKatan) деп аталатын жеке үйде ғибадат ететін. Мексикадағы алғашқы ұйымдастырылған яһуди қауымы 1912 жылы 14 маусымда негізінен Дамаск тұрғындары (бірнеше сефард яһудилерімен бірге) құрған және Исаак Капон басқарған Альянса Монте-Синай болды. Кейіннен олар бірінші синагогасын - Монте-Синайды Мексика қаласының орталығында Юсто-Сиера көшесінде құрды. Бастапқыда оны рабби Ланьидо басқарған. Дамаск қауымы 1914 жылы 12 маусымда Такуба көшесіндегі алғашқы еврейлер жерлеу орнын сатып алды, ол осы күнге дейін қолданылуда және жақында көршілес жерді сатып алу арқылы кеңейтілген. Родфе Седек синагогасы 1931 жылы, негізінен, раввин Мордегей Аттидің күшімен құрылған. Бұл мәжілісхана Мексиканың Колония-Рома ауданындағы Кордова көшесі, 238 мекен-жайында орналасқан. Сол кезде бұл ауданда Мексика қаласындағы Алепподан келген яһудилердің ең көп шоғырланған жері болды. Мексикадағы алғашқы микве (дінге қатысты ванна) Родфе Седек синагогасында құрылды. 1982 жылы мәжілісхана ауласына жерлеу үйі салынды. Сондай-ақ 1930 жылдары Монте-Синай мүшелері Дамаск яһудилері үшін Колония Рома ауданындағы Кверетаро көшесінің 110-үйінде орналасқан үлкен синагога құрды. Олар әртүрлі ортадан шыққан яһудилерді өз орталарына қабылдады, бұл жылдар бойы үлкен өсімге жол ашты. 1938 жылы Алепподан келген еврей иммигранттары Sociedad de Beneficencia Sedaká u Marpé-ді құрды, ол жеке еврей қауымына айналды: 1984 жылдан бастап ол Comunidad Maguen David деп аталады. Монте-Синай мен Магуен-Давид қазір Мексикадағы ең ірі яһуди қауымдары болып табылады, олардың әрқайсысында 30-дан астам синагога, қоғамдық орталық және мектеп бар, Магуен-Давидте кем дегенде 5 мектеп бар және одан да көп (Colegio Hebreo Maguen David, Yeshiva Keter Torah, Beit Yaakov, Emek HaTorah, Colegio Atid және Colegio Or HaJaim).
Панама
Панамада көптеген сириялық яһудилер көшіп келді, көбінесе Халабтан (Алеппо) келген, олар Панаманың 15000 еврей сефард қауымының ең үлкен тобын құрайды. Көшіп келушілердің алғашқы толқыны 1940 жылдардың соңында Алепподағы араб-израиль қақтығысына байланысты болған тәртіпсіздіктерден кейін келді. Қоғам көптеген синагогалардан тұрады, олардың барлығы өзінің флагманы - Шевет Ахим синагогасы астында біріктірілген, онда олардың марқұм бас раввині Сион Леви қызмет атқарған. Қоғам Солтүстік Америка мен Израильдегі әріптестерімен тығыз байланыста. Кейінгі жылдары раввин Леви Панама қаласында жаңа синагогалардың құрылысына басшылық етті және елдің араб және мұсылман қауымдастықтарымен жақсы қарым-қатынас орнату үшін жұмыс істеді. Ол жиі елдің имамына телефон соғып, сөйлесуге шақыратын. Ол қайтыс болған кезде Шевет Ахим қауымының саны 10 000 яһудиге жетіп, оның 6000-ы Тораны ұстанып жүрді. Қазіргі уақытта қауымдастыққа бірнеше мәжілісхана, миква, үш еврей мектебі, ешива, коллель және қыздар семинариясы, сондай-ақ бірнеше кошерлік мейрамханалар мен супермаркеттер кіреді.
Жамайка
Ливандық ямайкалықтар қауымдастығы бар, олардың саны 20 000-ға жуық, олардың кейбіреулері әлі күнге дейін яһуди дініне мойынсұнып келеді. Зерттеулер Ямайкада 400 000-нан астам ямайлық яһудилердің ұрпақтары бар деп есептейді.
Диаспорадағы халабилер мен шамилердің аражігі
Сириялық яһудилер Жаңа әлемге көшіп, өздерін орнықтыра бастаған кезде, Сириядағы еврей өмірінің екі негізгі орталығы болған Алеппо (Халаби яһудилері, балама түрде Халеби немесе Халаби деп жазылады) және Дамаск (Шами яһудилері) арасында жиі бөліну болды. Бұл бөліну бүгінгі күнге дейін жалғасып келеді, әр қоғамдастық кейбір бөлек мәдени институттар мен ұйымдарды және аздап, топтық некеге артықшылық береді. Сирияда, Солтүстік Африка елдерінде сияқты, қоғамдастықтың нақты әдеттерін қамтитын сидур басып шығаруға тырысу болған жоқ, өйткені бұл жалпы алғанда коммерциялық тұрғыдан тиімді емес. Негізгі баспа орталықтары, негізінен Ливорно, кейіннен Вена, барлық қауымдастықтарда қолдануға жарамды стандартты "сефардтық" дұға кітаптарын шығаратын, ал сириялықтар сияқты белгілі бір қауымдастықтар оларды ауызша дәстүр арқылы арнайы пайдалануды сақтай отырып, бұларға кең көлемде тапсырыс беретін. (Мысалы, Хахам Абрахам Хамви Алепподан Ливорнодан бірнеше дұға кітаптарын тапсырды, олар 1878 жылы басылды, бірақ тіпті олар "минхаг Арам Цоба" туралы кейбір жазбаларды қамтыса да, "пан-сефардтық" сипатқа ие болды.) Ауызша дәстүрдің егжей-тегжейлері естен шығып, қолданылып жүрген литургия "Ливорно" стандартына жақындады. ХХ ғасырдың алғашқы жылдары бұл "сефардтық" ырым Сирияда барлық жерде дерлік кең тараған болатын. Тек бір ерекшелік (Алеппода) Алеппоның Орталық синагогасындағы "муста'араби" миняны болды, бірақ бұл топтың литургиясы "сефардтықтан" тек бірнеше мәтіндік нұсқалар мен кейбір әнұрандардың ретімен ғана ерекшеленді. Дамасктің литургиясы Алепподан кейбір егжей-тегжейлі ерекшеленеді, негізінен Киелі жерге жақын орналасқандығына байланысты. Эрец Исраелге тән кейбір заңдар Дамаскке дейін созылады деп саналады, ал қала Сафед кабалистерімен де, Иерусалим Сефардтар қауымымен де байланыста болды. Қазіргі таңда бүкіл әлемдегі сириялық қауымдастықтарда қолданылып жүрген литургия сөзбе-сөз шығыс сефардтық болып табылады. Яғни, ол Исхак Лурияның әдет-ғұрыптарымен өзгертілген испан ырымдарына негізделген және грек, түрік және Солтүстік Африка еврей қауымдастықтарында қолданылатындарға ұқсас. Алдыңғы онжылдықтарда кейбір қауымдар мен жеке тұлғалар Бағдади ырысына негізделген сәл өзгеше мәтінді қамтитын "Эдот ха Мизрах" дұға кітаптарын қолданды, өйткені олар көбірек қол жетімді болды, сондықтан кез келген нақты сириялық әдеттер ауызша дәстүр арқылы сақталды. Қазіргі ресми дұға кітабына ең жақын тәсіл - "Кол Я'акуб" деп аталады, бірақ көптеген басқа басылымдар бар және кейбір мәтіндік нұсқалар туралы әлі де келіспеушіліктер бар. Сириялық қауымдардың музыкалық әдет-ғұрыптары өте ерекше, өйткені көптеген дұғалар піжмонимнің әуендеріне сәйкес айтылады. Бұл күрделі жылдық реттік кестеге сәйкес, макамның (музыкалық режим) мерекелік көңіл-күйге немесе Тораның апталық оқуына сәйкес келуін қамтамасыз ету үшін жасалған. Сириялық әншілер және апталық мақамдарды қараңыз.
Пизмон
Сириялық яһудилердің ән-жырларының үлкен репертуары бар, олар үйлену тойлары мен бар-мицвалар сияқты әлеуметтік және салтанатты жағдайларда ән салады. Пизмонимдер Шаббат және мереке күндері де қолданылады. Олардың кейбіреулері ежелгі, ал басқалары жақында араб әндерінің адаптациясы ретінде құрастырылған; кейде олар белгілі бір оқиғалар үшін жазылған немесе тапсырылған және құрметке ие болған адамның атына кодталған сілтемелерді қамтиды. "Шир уШабаха Халел веЗимра" деп аталатын стандартты Пизмоним кітабы бар, оны Сефард мұрасы қорының қадағалауымен кантор Габриэль А. Шрем редакциялады, онда әндер мелодияның музыкалық режиміне (макама) сәйкес жіктеледі. Уақыт өте келе, пицмонимдердің саны көбейіп, жоғалып барады. Сондықтан доктор Дэвид М. Бетиштің басшылығымен "Сефардтық пицмонимдер жобасы" пицмонимдерді мүмкіндігінше көп сақтау үшін күш салады. Пизмонимде оны сақтауға көмектесетін веб-сайт ашылды. com.
Бақашот
Сириялық яһуди қауымдастықтарында (және басқа да) таңғы ғибадат алдында Шаббат күні Бақашот (өтініш әндері) ән айту әдет болған. Қыс айларында 66 әннің толық корпусы айтылады, Адон Олам мен Кадиспен аяқталады. Бұл қызмет әдетте таңғы сағат 3-тен 7-ге дейін шамамен төрт сағатқа созылады. Бұл дәстүр әлі күнге дейін Иерусалимдегі Адес синагогасында толық күшін жойған жоқ. Нью-Йорк сияқты басқа қоғамдастықтарда ол аз таралған; бірақ гимндер басқа жағдайларда да айтылады.
Еврей тілінің айтылуы
Сирияның еврей тілінің айтылуы басқа мизрахи қауымдастықтарына ұқсас және оған сефардтық еврей тілі де, Левант араб тілінің сирия диалектісі де әсер етеді. Еврейдің сириялық айтылуы ирактық еврейлердің ирактық еврейшесіне қарағанда архаикалық емес және стандартты сефардтық еврейшеге жақын. Бұл әсіресе тіс аралықтарға әсер етеді. Дегенмен, сириялық және ирақтық еврей тілдері олардың орналасқан жері мен географиялық жақындығы бойынша өте жақын, өйткені Йемендік еврейлерден басқа араб әлеміндегі шығыс еврей қауымдастықтарының көпшілігі. Оның ерекшеліктері мыналар: ב (Бет без дагеш) дәстүрлі түрде , бірақ Израильде ол көбінесе Израиль еврейінің әсерімен қолданылады. ג (дагешсіз гимель) араб тіліндегі غ (ағызындалған велярлы фрикатив) сияқты жиі айтылады . ד (дагешсіз далет) еврей еврейінде емес, Израиль еврейінде айтылады. ה (He with mappiq) жиі өте қысқа кейіннен шығарылған шва (schwa) және (Waw) арқылы айтылады , араб тіліндегі (ауыссыз фарингеалдық фрикатив) сияқты ח (Хет) емес . Т (тет) араб тіліндегі ط (фарингельді дауыссыз альвеолярлық жалауша) сияқты айтылады . כ (қаф без дагеш) араб тіліндегі خ (тауыссыз велярлы фрикатив) сияқты жиі айтылады . ע (Айн) араб тіліндегі ع (ауыстырып айтылатын фригативті) сияқты айтылады . צ (Tsade) араб тіліндегі ص (фарингеализированный) сияқты, ағылшын тіліндегі "s" сияқты, бірақ тіл біраз кері тартылған. ק (Qoph) классикалық араб тіліндегі сияқты , деп есептеледі ق (сұрақты uvular тоқтату) бірақ кейде тарихи түрде , глотальді тоқтату, сириялық араб тілінде, ал бүгінгі күні , ағылшын және Израиль еврей тілдеріне сәйкес. ת (тау дагешсіз) Израиль еврейінде айтылады, Йемен мен Ирак тілдерінде емес. Сирияның сириялық тілінде ерекше дыбыстарды сақтау және Сирияның сириялық тілінде сириялық дыбыстарды сақтау және сириялық дыбыстарды сақтау сияқты ерекше дыбыстарды сақтау басқа сефард / мизрахи тілдерінен ерекшеленеді. Мысалы, патах пен каматс гадолдың арасында немесе сегол, цере және вокалды шева арасында айырмашылық аз немесе мүлдем жоқ. Хирик кейде баса көрсетілмеген жабық ырғаққа немесе эмфатикалық немесе гутуральды ырғаққа дейін немесе оған дейін қысқартылады. Пата ганувтан (ұзын дауысты мен соңғы гутуральдың арасында келетін пата) бұрын жартылай дауысты дыбыс естіледі: осылайша руа (рух) айтылады , ал сиа (сөз) айтылады .
ב (Bet without dagesh) is traditionally , but in Israel, it is often now under the influence of Israeli Hebrew. ג (Gimel without dagesh) is often pronounced , like Arabic غ (voiced velar fricative). ד (Dalet without dagesh) is pronounced as in Israeli Hebrew, not as in Yemenite Hebrew. ה (He with mappiq) is often pronounced with a very short postpended schwa ו (Waw) is pronounced , not ח (Heth) is pronounced , like Arabic ح (voiceless pharyngeal fricative). ט (Teth) is pronounced , like Arabic ط (pharyngealized voiceless alveolar plosive). כ (Kaph without dagesh) is often pronounced , like Arabic خ (voiceless velar fricative). ע (Ayin) is pronounced , like Arabic ع (voiced pharyngeal fricative). צ (Tsade) is pronounced , like Arabic ص (pharyngealized voiceless alveolar fricative), like English voiceless "s" but with the tongue a little retracted. ק (Qoph) is supposed to be , like Classical Arabic ق (voiceless uvular stop) but sometimes slips historically into , a glottal stop, as in colloquial Syrian Arabic, and today into , in conformity with English and Israeli Hebrew. ת (Taw without dagesh) is pronounced as in Israeli Hebrew, not as in the Yemenite and Iraqi pronunciations. The retention of distinct emphatic sounds such as and differentiates Syrian pronunciation from many other Sephardic/Mizrahi pronunciations, which have failed to maintain these phonemic or phonological distinctions, such as between and
Vowels are pronounced as in most other Sephardi and Mizrahi traditions. For example, there is little or no distinction between pataḥ and qamats gadol or between segol, tsere and vocal sheva Ḥiriq is sometimes reduced to or in an unstressed closed syllable or near an emphatic or guttural consonant. A semivocalic sound is heard before pataḥ ganuv (pataḥ coming between a long vowel and a final guttural): thus ruaḥ (spirit) is pronounced , and siaḥ (speech) is pronounced .
Яһуди-араб диалектісі
Сириядағы яһудилердің еврей-сириялық араб тілі деп аталатын ерекше диалектілері болды. Олардың қазіргі уақытта сөйлеушілері жоқ. Сириялық яһудилердің ерекше дәстүрлі шархасы (Киелі кітаптың сириялық еврей араб тіліне аударылуы) болды, ол балаларға оқыту үшін пайдаланылды, бірақ ешқандай литургиялық мақсат үшін емес. Оның бір нұсқасы 1900 жылы басылған: екіншісі (Авишур қолжазбасынан) 2006 жылы Мерказ Олами ле Морешет Яхадут Арам Цоба баспасында басылған, аударма беттері Иерусалим Тағайындағы беттерге қарама-қарсы орналасқан. Бұл баспа тек Тораны қамтиды, бірақ Киелі кітаптың қалған бөліктері жоспарланған. Көптеген сириялық яһудилер Құтқарылу мейрамының әр абзацын алдымен еврейше, содан кейін арабша оқып отырады.
Алеппо кодексі
Алеппо кодексі - Киелі кітаптың ең көне әрі танымал қолжазбасы. 920 жылы Тиберияда жазылған, Арон бен Ашердің жазбаларымен, ол яһуди мәдениетіндегі ең беделді Киелі кітап мәтініне айналды. Оған сүйенетін ең танымал халахик билік - Маймонид, оның Тора орамаларын жазуға қатысты заңдарды еврей заңдарын (Мишне Тора) кодтаудағы баяндауында. Құжаттың толықтай жасалуынан кейін ол Иерусалимге әкелінді. ХІ ғасырдың аяғында ол ұрланып, Мысырға әкетіліп, Каирдегі яһуди қауымы қайтарып алды. ХІV ғасырдың соңында Кодекс Сирияның Алеппо қаласына (жұрт оны Сирияның бір бөлігіне арналған Киелі кітап атауы Арам Зоба деп атаған) әкетілді. Келесі бес ғасыр бойы ол Алеппоның Орталық синагогасының жертөлесінде мұқият күзетіліп, қоғамдастықтың ең үлкен қазынасы болып саналды. Бүкіл әлемнің ғалымдары өздерінің Тора түрмелерінің дұрыстығын тексеру үшін оған жүгінген. Қазіргі заманда қоғам Umberto Cassuto сияқты ғалымдарға Кодекске қол жеткізуге мүмкіндік береді, бірақ оны фотосуретпен немесе басқа жолмен қайта жасауға рұқсат етпейді. Кодекс Алепподағы еврей қауымының қолында 1947 жылдың желтоқсан айындағы еврейлерге қарсы көтеріліске дейін болды, ол кезде оны сақтаған ежелгі синагога бұзылған және өртелген. Кодекстің өзі жоғалып кетті. 1958 жылы Кетерді Мурад Фахам мен әйелі Сарина Израильге контрабандалық жолмен әкеліп, Мемлекет президенті Ицхак Бен Цвиге ұсынды. Оның келіп жеткеннен кейін, Кодекстің бөліктері, соның ішінде Тораның көп бөлігі жоғалып кеткені анықталды. Кодекс Бен Цви институтының және Иерусалимдегі Еврей университетінің қарауына тапсырылды, бірақ Порат Йосеф Ешива Алеппо қауымының рухани мұрагері ретінде заңды қамқоршы болды деп дәлелдеді. Кодекс табылғаннан кейін біраз уақыт өткен соң, Мордехай Брюер басқа да көне қолжазбалардың негізінде жоғалған бөліктерді қайта құрудың елеулі жұмысын бастады. Содан бері тағы бірнеше жапырақ табылды. Қазіргі кездегі Киелі кітап басылымдары, мысалы, Еврей университетінің "Иерусалим тәжі" және Бар-Илан университетінің "Микраот Гедолот ха Кетер" сияқты басылымдары Кодекске негізделген. Жоғалған бөліктері масорет мәтініндегі сақталған бөліктердің сілтемелері, Кодекске жүгінген ғалымдардың жазбалары және басқа қолжазбалар негізінде қайта құрылды. Қазір бұл кодекс "Китаптың киелі үйі" деп аталатын ғимаратта Израиль мұражайында сақталған. Бұл кітаптар өлі теңіздегі шиыршықтармен және басқа да көптеген ежелгі яһуди жәдігерлерімен бірге сол жерде жатыр.