Кіріспе
Солшыл швед саяси ойлауы Folkhemmet ("халық үйі") - швед Социал-демократиялық партиясы мен швед әл-ауқаты мемлекетінің тарихында маңызды рөл атқарған саяси ұғым. Кейде бұл термин 1932-1976 жылдар аралығындағы ұзақ кезеңді білдіреді, онда социал-демократтар билікте болды (Аксель Пехрссон Брамсторптың 1936 жылы қысқа мерзімде фермерлер лигасынан премьер-министр болған кезін қоспағанда) және бұл ұғым іс жүзінде қолданылды, сонымен қатар шведтік әл-ауқат мемлекетінің поэтикалық атауы ретінде жұмыс істейді. Кейде "Швед орта жолы" деп аталатын фолькхеммет капитализм мен социализмнің ортасында тұрған. Folkhem идеясының негізі бүкіл қоғам отбасы сияқты болуы керек, онда әркім өз үлесін қосады, сонымен қатар әркім бір-біріне қамқорлық жасайды. Швед социал-демократтарының соғыстан кейінгі кезеңдегі табыстары көбінесе партияның халықтық және ұлттық отбасының бірлескен әрекеті туралы идеямен ірі әлеуметтік реформаларды ынталандыруға қол жеткізгендігімен түсіндіріледі. Социал-демократиялық көшбасшылар Эрнст Вигфорс, құлшынысты кейнсиан, Густав Мёльлер және Пер Альбин Ханссон, әлеуметтік корпоратист, консервативті Рудольф Кьеллен мен даниялық социал-демократтар К. В. Кейіннен оны премьер-министрлер Таге Эрландер мен Олоф Палме дамытты, содан кейін 1976 жылы Социал-демократиялық партия билікті жоғалтты. Тағы бір маңызды қолдаушы - Хьялмар Брантинг, ол бұл ұғыммен Уппсала университетінде оқып жүргенде танысып, Швецияның алғашқы социалистік премьер-министрі болды.
Folkhemmet (, "the people's home") is a political concept that played an important role in the history of the Swedish Social Democratic Party and the Swedish welfare state. It is also sometimes used to refer to the long period between 1932 and 1976 when the Social Democrats were in power (except for a brief period in 1936 when Axel Pehrsson Bramstorp from the Farmer's League was prime minister) and the concept was put into practice, but also works as a poetic name for the Swedish welfare state. Sometimes referred to as "the Swedish Middle Way", folkhemmet was viewed as midway between capitalism and socialism. The base of the folkhem vision is that the entire society ought to be like a family, where everybody contributes, but also where everybody looks after one another. The Swedish Social Democrats' successes in the postwar period is often explained by the fact that the party managed to motivate major social reforms with the idea of the folkhem and the national family's joint endeavor. The Social Democratic leaders Ernst Wigforss, an avid Keynesian, Gustav Möller and Per Albin Hansson, a social corporatist, are considered the main architects of folkhemmet, with inspiration from the conservative Rudolf Kjellén and the Danish Social Democrats C. V. Bramsnæs and Karl Kristian Steincke. It was later developed by Prime Ministers Tage Erlander and Olof Palme until the Social Democratic Party lost power in 1976. Another important proponent was Hjalmar Branting, who came into contact with the concept while a student at Uppsala University, and went on to become the first socialist Prime Minister of Sweden.
Консервативті корпоратизм
Бұл термин Рудольф Кьелленнің ұлттық мүддедегі сыныптық ынтымақтастыққа негізделген корпоративистік стильдегі қоғам туралы көзқарасына негізделген, негізінен Германияның Социалдық саясат жөніндегі федерациясының консервативті тұрақтылық пен сабақтастықты әлеуметтік реформаларға қарсы қоюына негізделген, бұл әлеуметтік реформалар басқа социалистік партиялармен байланысты, мысалы, жалпыға бірдей денсаулық сақтау және жұмыссыздық жәрдемақысы, сондай-ақ британдық Фабиан қоғамы мен американдық прогрессивизмнің идеялары.
Әлеуметтік демократия
Пер Альбин Ханссон бұл ұғымды 1928 жылы 18 қаңтарда енгізді, Швеция "жақсы үйге" ұқсауы керек деп, теңдік пен өзара түсіністікпен ерекшеленуі керек деп айтты. Ханссон дәстүрлі таптық қоғамды "халық үйі" (фолькхеммет)мен ауыстыру керек деп мәлімдеді. 1928 жылы 18 қаңтарда айтқан әйгілі сөзінде Ханссон социал-демократтардың қоғамға деген көзқарасын білдірді: "Жақсы үй артықшылықты немесе бақытсызды, сүйікті немесе қаламағанды білмейді". Сол жерде ешкім де басқаны менсінбейді. Сол жерде бір-біріне зиян келтіріп, бір-біріне пайда көздемейді. Жақсы үйде теңдік, мейірімділік, ынтымақтастық, көмекшілдік орнаған. Ханссоннан кейін, дәл сол саясатты 1960 жылдардың аяғына дейін премьер-министр Таге Эрландер жалғастырды. Социал-демократтардың пікірінше, халықтық үй - бұл жалпы рух пен қауымдастық қағидаты бойынша жұмыс істейтін демократиялық әл-ауқат қоғамы. Олардың айтуынша, бұл үшін жалпыға бірдей медициналық сақтандыру, балаға берілетін жәрдемақы, кәсіптік зейнетақы жүйесі және бастауыш мектеп сияқты әлеуметтік саясат қажет. Саяси қарсыластар бұл реформаларға қарсы емес, бірақ олардың шығындары мен салықтарды қысқарту туралы ескертті. Бұл ұғым ұлттандыруға күмән келтірілген кезде пайда болды және партияның сыныптық күрес ұғымын тастап кетуін белгіледі, бұл ертедегі социал-демократиялық қозғалыстың негізгі ұғымы. Оның орнына олар жоспарлы экономиканы кейіннен функционалдық социализм деп аталатын жағдайға бейімдеді, онда бизнесті мемлекеттік меншік емес, ереже арқылы басқаратын. Сонымен қатар, азаматтардың әл-ауқатын арттыру үшін қажетті деңгейде мемлекет жеке тұлғаны көбірек бақылай алады. Жаңа қоғамды құру үшін жоғары деңгейге дейін де сапалы және оңай қол жетімді білім беру аса маңызды деп саналды. Нәтижесінде Швеция әлемдегі алғашқы елдердің бірі болды, ол 1960 жылдары құрылған бірнеше жаңа университеттермен бірге барлық деңгейдегі тегін білім беруді ұсынды. 1947-1955 жылдары көптеген басқа әлеуметтік қызметтермен бірге мемлекет тегін жалпыға бірдей денсаулық сақтауды қамтамасыз етті.
The good home knows no privileged or misfortuned, no favorites or undesired. There no one looks down on the other. There none try to gain benefits on the others expense, the strong do not oppress and plunder the weak. In the good home reigns equality, kindness, cooperation, helpfulness. After Hansson, the same policy was continued until the late 1960s by Prime Minister Tage Erlander. According to the Social Democrats, the people's home is a democratic welfare society that operates on the principle of common spirit and community. This, they say, requires social policies such as universal health insurance, child benefits, an occupational pension scheme and primary school. Political opponents often did not oppose these reforms per se, but warned of their cost and tax tightening. The concept came at a time when nationalization was being questioned, and marked the party's abandonment of the notion of class struggle, a concept fundamental to the early Social Democratic movement. Instead, they adapted a planned economy under what would later be called funktionssocialism, where businesses were controlled through regulations rather than government ownership. The government would then also have more control over the individual, however, to the extent required to increase the wellbeing of citizens. Good and easily available education, even to higher levels, was considered particularly important for building the new society. As a result, Sweden became one of the first countries in the world to offer free education at all levels, including all public universities, along with several new universities founded during the 1960s. Free universal health care was provided by the state, enacted in 1947–55, along with numerous other social services.
Мырдальдің ықпалы
1930 жылдары әлеуметтік инженерия халықтық өнердің маңызды бөлігіне айналды. Алва мен Гуннар Мырдальдың 1934 жылғы "Халық санының дағдарысы" кітабы азайып бара жатқан халық санымен қалай күресу керектігін радикалды және прогрессивті саясатты қалыптастыруға ықпал етті. Бұл кезеңде бірқатар өзгерістер болды, соның ішінде мемлекеттік сектордың кеңейуі, Вигфорсстың экономикалық саясаты, Густав Мёльердің зейнетақы жүйесін реформалауы және Гуннар Мёрдальдың тұрғын үй саясаты. 1940-50 жылдары төменгі таптың толғандығына қызмет еткен ескі, тозған үйлер қиратылды. Оның орнына адамдарға ванналары мен терезелері бар заманауи тұрғын үйлер ұсынылды, әр бөлмеге жарық кіргізілді, бұл фанкис архитектура деп аталады. Сол сияқты, 1960 және 70-ші жылдары "Милжонпрограмма" ("Миллион бағдарлама") бойынша халық санының артуына байланысты жаңа тұрғын үй жобалары немесе "еңбекші класының маңындағы қалалар" салынды. Алва мен Гуннар Мырдал отбасыларға көмектесу үшін бірнеше бағдарлама ұсынды.
Танымал мәдениетте
1983 жылы Магнус Уггла Välkommen till folkhemmet атты альбомын жазды.