Кіріспе

Солшыл швед саяси ойлауы Folkhemmet ("халық үйі") - швед Социал-демократиялық партиясы мен швед әл-ауқаты мемлекетінің тарихында маңызды рөл атқарған саяси ұғым. Кейде бұл термин 1932-1976 жылдар аралығындағы ұзақ кезеңді білдіреді, онда социал-демократтар билікте болды (Аксель Пехрссон Брамсторптың 1936 жылы қысқа мерзімде фермерлер лигасынан премьер-министр болған кезін қоспағанда) және бұл ұғым іс жүзінде қолданылды, сонымен қатар шведтік әл-ауқат мемлекетінің поэтикалық атауы ретінде жұмыс істейді. Кейде "Швед орта жолы" деп аталатын фолькхеммет капитализм мен социализмнің ортасында тұрған. Folkhem идеясының негізі бүкіл қоғам отбасы сияқты болуы керек, онда әркім өз үлесін қосады, сонымен қатар әркім бір-біріне қамқорлық жасайды. Швед социал-демократтарының соғыстан кейінгі кезеңдегі табыстары көбінесе партияның халықтық және ұлттық отбасының бірлескен әрекеті туралы идеямен ірі әлеуметтік реформаларды ынталандыруға қол жеткізгендігімен түсіндіріледі. Социал-демократиялық көшбасшылар Эрнст Вигфорс, құлшынысты кейнсиан, Густав Мёльлер және Пер Альбин Ханссон, әлеуметтік корпоратист, консервативті Рудольф Кьеллен мен даниялық социал-демократтар К. В. Кейіннен оны премьер-министрлер Таге Эрландер мен Олоф Палме дамытты, содан кейін 1976 жылы Социал-демократиялық партия билікті жоғалтты. Тағы бір маңызды қолдаушы - Хьялмар Брантинг, ол бұл ұғыммен Уппсала университетінде оқып жүргенде танысып, Швецияның алғашқы социалистік премьер-министрі болды.

Консервативті корпоратизм

Бұл термин Рудольф Кьелленнің ұлттық мүддедегі сыныптық ынтымақтастыққа негізделген корпоративистік стильдегі қоғам туралы көзқарасына негізделген, негізінен Германияның Социалдық саясат жөніндегі федерациясының консервативті тұрақтылық пен сабақтастықты әлеуметтік реформаларға қарсы қоюына негізделген, бұл әлеуметтік реформалар басқа социалистік партиялармен байланысты, мысалы, жалпыға бірдей денсаулық сақтау және жұмыссыздық жәрдемақысы, сондай-ақ британдық Фабиан қоғамы мен американдық прогрессивизмнің идеялары.

Әлеуметтік демократия

Пер Альбин Ханссон бұл ұғымды 1928 жылы 18 қаңтарда енгізді, Швеция "жақсы үйге" ұқсауы керек деп, теңдік пен өзара түсіністікпен ерекшеленуі керек деп айтты. Ханссон дәстүрлі таптық қоғамды "халық үйі" (фолькхеммет)мен ауыстыру керек деп мәлімдеді. 1928 жылы 18 қаңтарда айтқан әйгілі сөзінде Ханссон социал-демократтардың қоғамға деген көзқарасын білдірді: "Жақсы үй артықшылықты немесе бақытсызды, сүйікті немесе қаламағанды білмейді". Сол жерде ешкім де басқаны менсінбейді. Сол жерде бір-біріне зиян келтіріп, бір-біріне пайда көздемейді. Жақсы үйде теңдік, мейірімділік, ынтымақтастық, көмекшілдік орнаған. Ханссоннан кейін, дәл сол саясатты 1960 жылдардың аяғына дейін премьер-министр Таге Эрландер жалғастырды. Социал-демократтардың пікірінше, халықтық үй - бұл жалпы рух пен қауымдастық қағидаты бойынша жұмыс істейтін демократиялық әл-ауқат қоғамы. Олардың айтуынша, бұл үшін жалпыға бірдей медициналық сақтандыру, балаға берілетін жәрдемақы, кәсіптік зейнетақы жүйесі және бастауыш мектеп сияқты әлеуметтік саясат қажет. Саяси қарсыластар бұл реформаларға қарсы емес, бірақ олардың шығындары мен салықтарды қысқарту туралы ескертті. Бұл ұғым ұлттандыруға күмән келтірілген кезде пайда болды және партияның сыныптық күрес ұғымын тастап кетуін белгіледі, бұл ертедегі социал-демократиялық қозғалыстың негізгі ұғымы. Оның орнына олар жоспарлы экономиканы кейіннен функционалдық социализм деп аталатын жағдайға бейімдеді, онда бизнесті мемлекеттік меншік емес, ереже арқылы басқаратын. Сонымен қатар, азаматтардың әл-ауқатын арттыру үшін қажетті деңгейде мемлекет жеке тұлғаны көбірек бақылай алады. Жаңа қоғамды құру үшін жоғары деңгейге дейін де сапалы және оңай қол жетімді білім беру аса маңызды деп саналды. Нәтижесінде Швеция әлемдегі алғашқы елдердің бірі болды, ол 1960 жылдары құрылған бірнеше жаңа университеттермен бірге барлық деңгейдегі тегін білім беруді ұсынды. 1947-1955 жылдары көптеген басқа әлеуметтік қызметтермен бірге мемлекет тегін жалпыға бірдей денсаулық сақтауды қамтамасыз етті.

Мырдальдің ықпалы

1930 жылдары әлеуметтік инженерия халықтық өнердің маңызды бөлігіне айналды. Алва мен Гуннар Мырдальдың 1934 жылғы "Халық санының дағдарысы" кітабы азайып бара жатқан халық санымен қалай күресу керектігін радикалды және прогрессивті саясатты қалыптастыруға ықпал етті. Бұл кезеңде бірқатар өзгерістер болды, соның ішінде мемлекеттік сектордың кеңейуі, Вигфорсстың экономикалық саясаты, Густав Мёльердің зейнетақы жүйесін реформалауы және Гуннар Мёрдальдың тұрғын үй саясаты. 1940-50 жылдары төменгі таптың толғандығына қызмет еткен ескі, тозған үйлер қиратылды. Оның орнына адамдарға ванналары мен терезелері бар заманауи тұрғын үйлер ұсынылды, әр бөлмеге жарық кіргізілді, бұл фанкис архитектура деп аталады. Сол сияқты, 1960 және 70-ші жылдары "Милжонпрограмма" ("Миллион бағдарлама") бойынша халық санының артуына байланысты жаңа тұрғын үй жобалары немесе "еңбекші класының маңындағы қалалар" салынды. Алва мен Гуннар Мырдал отбасыларға көмектесу үшін бірнеше бағдарлама ұсынды.

Танымал мәдениетте

1983 жылы Магнус Уггла Välkommen till folkhemmet атты альбомын жазды.