Кіріспе

Крит шығанағы, Грекия Суда шығанағы (Κόλπος Σούδας) - грек Крит аралының солтүстік-батыс жағалауындағы Суда қаласына жақын жердегі шығанақ және табиғи порт. Бұғаздың ұзындығы 15 км, ені 2-4 км. Ол Акротири түбегі мен Драпано түбегінің арасында қалыптасады және батыстан шығысқа қарай созылады. Бұғаздың екі жағында да төбелер орналасқан, батысында Ханьяға жақын жерде салыстырмалы түрде төмен және тар аралық бар. Суда шығанағының аузында, Акротири мен Каливес қаласының арасында, Венеция бекіністері бар кішкентай аралдар тобы бар. Ең үлкен арал - Суда аралы, ол шығанаққа өз атын берді. Суда шығанағы қазіргі уақытта танымал туристік бағыт болып табылады, бірақ Крит теңіз базасының болуынан, Грекия теңіз флотының және НАТО-ның Шығыс Жерорта теңізіндегі ірі теңіз қондырғысынан кейін, бұл аймақта ресми қоғамдық жағажайлар жоқ. Мегала Хорафия және Каливес сияқты ауылдар шығанаққа тамаша көрініс береді, ал үй құрылысы, әсіресе шетелдіктер мен туристік компаниялар үшін, шығанақ бойымен таралуда.

Ежелгі және ортағасырлық

Бұрын Апетра қаласына қызмет көрсететін, ежелгі замандардан бері шығанақта порттар болған. Аптарияға б.з.д. Оны 820 жылдары сарацендер жойды. Ең жақын үлкен ежелгі қала Кидония болды, ол Миной дәуірінде Критте гүлденді; сонымен қатар, б.з.б.

Венеция билігі

1207 жылы бұл аймақты венециялықтар басып алды. 1571 жылы Осман әскерлері Судаға келіп, Ханья аймағында үлкен залал келтірді. Венециялықтар 1570 және 1573 жылдар аралығында Суда аралын қорғанышта сақтап қалу үшін аймақты Османлы басқыншыларынан және қарақшылардан қорғады. Алайда Суда шығанағы 15-16 және 17 ғасырларда қарақшылар қоныстанған аймақ болып қала берді. Венециялықтар 1715 жылға дейін Суда шығанағындағы стратегиялық аралдарды ұстап қалуға тырысты, Крит Осман империясына түскеннен кейін отыз жылдан астам уақыт өтті.

Осман билігі

1822 жылы Хасан-пашаның қол астындағы шамамен 10 000 мысыр әскері 1821 жылғы Крит революциясын жеңу үшін Судаға қоныс аударды. 1866-69 жылдардағы Крит революциясынан кейін Осман империясы Аптара (Аптара бекінісі) және Калами (Иззеддин бекінісі) бекіністерін, казармаларды, әскери аурухана мен әскери-теңіз базасын салдырды. Олар сондай-ақ, жақын маңдағы Ханья қаласының жаңа порты ретінде шығанақтың басында Суда қаласын салды. Каламидегі бекініс әлі күнге дейін түрме ретінде пайдаланылуда. Әскери-теңіз базасы 1872 жылы Сұлтан Абдул Азиздің қатысуымен ресми түрде ашылды.

Крит мемлекеті (18981913)

Крит мемлекетінің жартылай тәуелсіздік алған кезеңінде аймақ халықаралық қызығушылықты тудырды, өйткені ол Криттің автономиясын жүзеге асыратын шетелдік әскери кемелерге порттық мүмкіндіктер ұсынды. Бірінші Жоғары комиссар, Грекияның принсі Георгий, 1898 жылы 9 желтоқсанда Суда шығанағына келді. Осы кезеңде Киелі Николай шіркеуі салынған.

Грекиямен одақ Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін (1913-1940 жж.)

1913 жылы Криттің Грекиямен бірігуіне байланысты оқиғалар Суда аралында болды. 1 ақпанда Осман империясының соңғы символы - металлдан жасалған Османдық ту алынып тасталды және 1 мамырда оның орнына грек туы қойылды. Сонымен қатар, қираған шіркеу қайтадан салынып, киелі Георгийге арналды. 1916 жылы британдық әскерлер тасымалдауы үшін британдық әскерлері реквизициялаған SS Minnewaska британдық лайнері минаға соқтығысып, Суда шығанағында жағаға шығып қалды. 1923 жылдан кейін бұл аймақ Грекия армиясының базасы ретінде пайдаланылды, онда 5-ші жаяу әскер дивизиясының артиллерия бөлімдері орналасқан.

1940-1945 жылдар

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде 1941 жылдың сәуірінде Ұлыбритания мен Британдық одақтастық әскерлері Грекиядан кері қайтты және негізінен Жаңа Зеландия мен Австралиядан келген 25000 адам Суда шығанағына қонды. 1941 жылдың мамыр айында "Меркур операциясы" деп аталатын неміс шабуылы кезінде одақтас әскерлер Суда аймағынан аралдың оңтүстігіндегі Сфакияға шегініп кетті. 1945 жылға дейін бұл аймақты немістер басып алды. Суда шығанағындағы одақтастар соғыс қорымы, аралдың негізгі одақтастар соғыс қорымы, архитектор Луи де Сойсонс жобалаған, Судада орналасқан.

Әскери қондырғылар

Суда шығанағында үш ірі әскери қондырғы орналасқан: Грекия теңіз флотының Крит теңіз станциясы, онда НАТО теңізге тыйым салу операциялық оқу орталығы орналасқан; Грекия әуе күштерінің Акротири түбегіндегі Суда әуе базасы, 115-ші ұрыс қанатының базасы; және НАТО зымыран ату қондырғысы.

Филателия және пошта тарихы

Түрік билігі кезінде Судада Осман почтасы жұмыс істеді. Дәлел (поштамен жіберілген қаптамалар) бұл пошта кеңсесі 1890 жылдары ашық болғандығын көрсетеді. Крит мемлекеттік пошта кеңсесі ресми түрде 1908 жылы ашылды, бірақ пошта агенттігі 1908 жылдан бері жұмыс істеді. Суда аралын бейнелейтін арнайы жергілікті марка 1913 жылы 15 қарашада Грекиямен одақ орнағанын еске алу үшін шығарылды және оны Крит пошта бөлімдері ғана сата алды. Ұлыбританиядағы Брэдбери Уилкинсон және Компания баспасында басылған бұл марканы әдетте "Суда саны" деп атайды.