Кіріспе

Ресейлік редактор және саясаткер Александр Николаевич Потресов (Ланг ру; 31 тамыз 1869 - 11 шілде 1934) - Ресейдің социал-демократиялық саясаткері және Ресей социал-демократиялық еңбек партиясының меньшевиктер фракциясының жетекшілерінің бірі. "Старовэр" деген атпен "Искра" газетінің алты редакторының бірі.

Ерте мансап

А. Н. Потресов Мәскеуде ақсүйектер отбасында дүниеге келген. Санкт-Петербург университетінде физика, математика және құқық мамандықтарын оқыды. Студент кезінде революциялық топтармен байланысқа келді. 1890 жылдардың басында ол народнизмнен марксизмге көшті және Петр Струв пен Юлиус Мартовтың құпия социал-демократиялық шеңберлеріне қосылды. 1892 жылы ол Георгий Плехановтың қуғын-сүргіндегі Еңбек бостандығы тобымен байланысып, Плехановтың кейбір жазбаларының Ресейде заңды түрде жариялануын ұйымдастырды. Сол кездегі Ресей үкіметі популизмге қарсы шыққан Плехановқа қарағанда, "Народная воля" (Халық еркі) революциялық популизміне көбірек алаңдайтын. 1896 жылы Потресов жұмысшы таптың азаттық үшін күрестің Санкт-Петербург одағын, Ресей әлеуметтік-демократиялық жұмысшылар партиясының (РСДРП) ядроларының бірін құруға көмектесті. Санкт-Петербург одағының басқа мүшелері Мартов пен Владимир Ленин болды. 1897 жылы Потресов тұтқындалып, Вятка провинциясына жер аударылды. 1900 жылы босатылғаннан кейін ол Ресейден кетіп, негізінен Германияда өмір сүрді, онда ол неміс социал-демократтары мен орыс жер аударылғандары арасында жақсы байланыс орнатты. Ол Павел Аксельрод пен Вера Засуличпен жақын қарым-қатынаста болды. 1898 жылы Потресов өзінің елдесі Екатерина Тулиноваға үйленді.

Искра дәуірі

Плеханов, Аксельрод, Засулич, Ленин және Мартовпен бірге Потресов "Искра" (Шыбыра) журналын шығарды, оның миссиясы - православиелік марксизмді (Плеханов түсінгендей) экономизм мен ревизионизмнің әртүрлі ересектеріне қарсы қорғау. 1898 жылы Потресов Ресей әлеуметтік-демократиялық жұмысшылар партиясын (РСДРП) құруға көмектесті. Алайда 1901-02 жылы Потресов қатты ауырып, редакциялық жұмысты аз атқара алды. Ленин редакция құрамын өзіне, Плеханов пен Мартовқа қысқартуды ұсынды, ал өнімділігі төмен Аксельрод, Засулич пен Потресовты алып тастады. Бұл Ленин мен оның жұмыстан босатуды ұсынған адамдарының арасында қақтығысқа әкелді. 1903 жылы РСДРП большевиктер мен меньшевиктерге бөлінген кезде, Потресов соңғысының жағына шықты. 1903 жылдың аяғында "Искрадан" Ленин шығып, Потресов редакция құрамына қайта оралды. Ол неміс социал-демократтарымен жақсы байланыста болғандықтан, меншевиктер үшін баға жетпес еді және ол SPD басшыларының көпшілігі меншевиктерге жанашырлық танытуына негізінен жауапты болды (бірақ ресми түрде олар бейтарап болды). Алайда, көп ұзамай Потресов пен Плеханов арасында шиеленістер пайда болды. 1903 жылы большевиктермен дауыс берген Плеханов РСДРП-ны қайта біріктіруді талап етті. Бұл ретте ол немістердің қолдауына ие болды. Засуличтің қолдауымен Потресов Ленинмен ынтымақтастық мүмкін емес деп есептеді. Потресов пен Засулич "Искра" басқармасынан шығып кетті.

Ресей революциялары кезінде

1905 жылғы революция Потресовты Ресейге қайта әкелді, онда ол меншевиктердің "Начало" және "Невский Голос" газеттерін редакциялады. Ол 1906 және 1907 жылдары өткен меньшевиктердің партиялық съездеріне де қатысты. 1905 жылғы революция жеңілгеннен кейін Потресов заңсыз революциялық жұмысты тоқтатып, кәсіподақ жұмысына (1906 жылдан бастап заңды) және Думаға сайлауға назар аударуды қалаған "Ликвидаторлар" деп аталатын адамдарға жанашырлық танытты. Бұл бағытқа Ленин түбегейлі қарсы болды, бірақ ол оны Мартов сияқты "партиялық меньшевиктермен" де келіспеушілікке ұшыратты. Дегенмен, Ликвидационизм меншевиктер арасында күшті ағым болды, ал Потресов Ликвидациялық журналдың редакторы ретінде Нача Зария (Біздің айып) оның ең көрнекті теоретиктерінің бірі болды. Журналистикамен қатар, Потресов тарихи және әлеуметтану очерктерін жазды. Ол "ХХ ғасырдың басындағы Ресейдегі әлеуметтік қозғалыс" атты төрт томдық жинақтың редакторы және құрастырушыларының бірі болды (190914). 1914 жылы Потресов дереу дефензистік ұстанымға келді. Оны Плеханов қолдады, бірақ көпшілігі меншевиктер, тіпті меншевиктер де оны тастап кетті. Алайда, Потресов Антантаның Орталық державаларға қарсы жеңісі Батыс демократиясының Пруссия милитаризміне қарсы жеңісі болатынын және барлық жерде социалистік қозғалысқа пайда әкелетінін айтты. Ол бұл пікірлерін "Наше дело" (Біздің ісіміз) журналында жариялады. Алайда, Потресов үкіметтің соғысты дұрыс жүргізбегені үшін қатты сынға алды. 1915 жылы бұл оның журналының жабылуына және Петроградтан жер аударылуына әкелді. Алайда оған Мәскеуде тұруға рұқсат етіліп, ол жерде журналистік қызметін жалғастырды. Потресов Мәскеу әскери-өндірістік комитетіне қосылып, соғыс күш-жігеріне көмектесуге тырысты. 1934 жылы 11 шілдеде операциядан кейін Парижде қайтыс болды. Ол Пьер-Лашез зиратында жерленген.