Кіріспе

Г. Д. Кумар Сингх деп те белгілі Гуран Дитт Кумар - Бірінші дүниежүзілік соғыста Гадхар қозғалысының көшбасшыларымен байланысты болған үнділік революционер.

Үндістанның солтүстік-батысынан бастау

Гуран Дитт Кумар (қай жылы туған ? Өлгені ме ? ), қазіргі Пәкістанның Солтүстік-Батыс шекаралық провинциясындағы Баннудың тумасы. "Гуран Дитта" - панджаби тілінде "Гурулар берген" дегенді білдіреді, бұл сикх қауымдастығында салыстырмалы түрде кең тараған есім, сондықтан оның нақты аты Гуран Дитта Сингх болуы мүмкін. 1893 жылы 2640 км ұзындықтағы Дюранд сызығы Британдық Үндістанды Ауғанстандағы бүлікші тайпалардан бөлу үшін құрылды. Кумар өзінің еңбек жолын Равалпиндидегі бір үнді фотографының шәкірті ретінде бастаған.

Батыс Бенгалияға көшіп келу

Шри Ауробиндоның басшылығымен Калькуттадағы Ұлттық колледжге тартылған ол 1907 жылы оған хинди және урду пәндерінің мұғалімі болып қосылды. Бұған дейін ол Тарақнат Дас пен Сурендрамохан Боспен танысқан болатын. Оның үстіне, ол тұратын Маратха ложасы сол кездегі басқа да революциялық күдіктілердің қонақ үйі болды. 1909 жылы ақпанда Мумбаида ұсталған Винаяк Саваркардың ағасы Ганеш Саваркардың қолынан "ағылшын тілінде тығыз жазылған 60 беттің көшірмесі табылды, бұл Маниктолла бағында табылған бомбаның нұсқауының көшірмесі [Колкаттада]. Саваркардың көшірмесі толықтай болды, өйткені онда мәтінді түсіндіру үшін бомбалардың, миналардың және ғимараттардың 45 эскизі болды". (Кер, 182-бет).

Канададағы қызмет

1907 жылы 31 қазанда Кумар Викторияға келіп, Таракнатх Дас оны азық-түлік дүкенін қарау үшін қабылдады. 1908 жылы ақпанда Канада баспасөзінде ол Британдық Колумбиядағы сикхтер арасындағы бүлікшіл ұйымды басқарып отыр деп айыпталды. Ол бұл айыпты 1908 жылы 5 қарашада Лахордың Панджабиде жарияланған хатында таныстырды. 1909 жылы тамыз айында Сиэтл қаласына Таракнатха Дасқа жиі келіп, сонда қоныстанды. Қараша айында Ванкуверде 1632-ші батыс, 2-ші даңғыл, Фэрвью деген жерде Swadesh Sewak ("Отанның қызметшісі") деп аталатын жатақхана ашты: ағылшын және математика пәндерін үйрету үшін Шашида типіндегі кешкі мектептен басқа, ғимарат Гурмукиде жарық көрген ай сайынғы газеттің кеңсесі мен баспасөзін баспаға алу үшін пайдаланылды. "Оның дыбысы, әдетте, барған сайын наразылық тудырады, және ол негізінен Үндістан армиясындағы сикхтерге өз тілінде жіберіліп, Үндістанға едәуір мөлшерде жіберіліп жатқандықтан, 1911 жылы наурыз айында Теңізге кедендік заңға сәйкес Үндістанға әкелуге тыйым салынды". (Кер, 230-б.231) деген. 1910 жылы 9 мамырда қабылданған жаңа иммиграциялық заң бойынша Британдық Колумбиядағы үндістердің жағдайы одан әрі нашарлай бастағанда, Кумар жергілікті Хиндустани қауымдастығының хатшысы ретінде 28 маусымда Канаданың Премьер-министріне әділетсіз қадамға наразылық білдірді. Тарактың қыркүйекте Ванкуверге оралуынан пайдаланып, олар үндістердің ашуын пайдаланып, олардың арасында революциялық қозғалыс ұйымдастырды. (Боз, 53-бет). Бұл наразылықтар кейінгі жылдары көп қиындықтар туғызады. Мысалы, Ванкуверде 24 сәуірде және Викторияда 15 мамыр 1910 жылы өткен екі кездесу туралы Кумар өзінің газетінің мамырдағы санында былай деп талқылады: 1) Заң британ үкіметінің еуропалық және үнділік азаматтары арасында әділетсіз айырмашылықты тудырады. 2) Үндістердің тағы бір қорлығы, тіпті жапондықтар да олардан гөрі көбірек қабылданады. (3) Тек қана Үндістанның порттарынан келген үндістер ғана қабылданады: осы ереженің жұмыс істеуінің екі мысалы келтірілген. (4) Үндістаннан Канадаға тікелей жол жоқ болғандықтан, жоғарыда аталған ереже иммиграцияны мүлдем болдырмау үшін қолданылады. (5) Басқа елдерде, мысалы, АҚШ-та қытайлық және басқа да жұмысшылардың көшіп келуіне тыйым салатын заңдар бар; бірақ Канада тіпті Үндістандық саудагерлер мен студенттердің көшіп келуіне тыйым салады, мысалы, Жогеш Чандра Мисраны Колкаттадағы бір қауымдастық студент ретінде жіберді, оған қонуға тыйым салынды және қазір Сиэтл университетінде оқиды. (6) Тіпті Канадада жері бар индейлердің отбасы мүшелері де қоныс аудару кезінде әрқайсысы 200 доллар көрсетуі керек. 7) Осы заң субъектінің бостандығын шектейтін болып табылады. (8) Басқа британдықтар алты ай тұрғаннан кейін дауыс береді, бірақ үндістерде жоқ. Америкада, Германияда немесе Жапонияда да осындай антииндиялық айырмашылықтар бар екені сөзсіз; Канада заңдарының нәтижесі бойынша, үндістер ағылшын аумағына қарағанда шетелде жақсы өмір сүретіндерін өкінішпен мойындауға мәжбүр болды. (Кер, 231 - 232-беттер). Газет 1911 жылы тоқтады. "Еркін Хиндустан" газетіне қарағанда, Кумар да, Дас та бүлікшілдік туралы күдікті пікірлер айтқан. 1911 жылдың басында олардың басқа да зиянды басылымдар арасында Мадам Кама баспасынан шыққан "Банде Матарам" мен Вирендранат Чаттопадхяйдың Париждегі "Талвар" атты газеттерін таратқаны анықталды. Олар Америка мен Үндістандағы сикхтердің назарын иммиграция мәселесі бойынша кейбір канадалық газеттердің "күлкілі сөздеріне" аударды.

Канададағы индустарға қарсы нәсілшілдік

Олар, мысалы, 1912 жылдың наурыз-сәуір айларында шыққан "Ариан" газетінің мақаласын қайта басып шығарды: "Түтін түстес индус, экзотикалық, араласпайтын, көркем, ұнжырғасыз жұмысшы және блохалар үшін баспана, біз оны әрқашан өзімізбен бірге аламыз, бірақ біз одан әрі оны қаламаймыз. Бізге индус әйелдері қажет емес. Бізге индустардан бала керек емес. Бұл - индустармен ассимиляция туралы әңгімелесудің ақымақтық. Сикхтар арийлер шығар, мен оны еврейлер деп ойладым. Ол аққа жақын болуы мүмкін, бірақ ол солай көрінбеуі мүмкін. Бірақ біз оны білеміз, одан басқа ештеңе қаламаймыз. Британдық Колумбия осы аймаққа әлемнің қараңғы етінің келуіне жол бере алмайды. Бұл британдық азаматтарды Үндістаннан депортациялау ең ақылды іс болар еді. Сикхтар тым көп қысым жасайды. Олардың елге еш пайдасы жоқ. Британдық Колумбия оларсыз жүз есе жақсы болар еді. Әрине, бұдан былай олардың ешқайсысына да кіруге рұқсат етілмеуі керек". Дас пен Кумар Сурендрамохан Бос пен Хусейн Рахимнің көмегімен әр түрлі үнді қауымдастықтарын біріктірілген іс-қимылдар тұрғысынан біріктіруге кірісті, ол ғадар ұйымында шыңына жеткенше. Боздың ата-анасы 1906 жылы Калькуттаның ғылыми-өндірістік қауымдастығы тарапынан Жапонияға жіберілген. 1907 жылдың соңында Канадаға жеткен Бозе 26 желтоқсанда Шри Ауробиндоға бенгалдардың жапондықтардың өздерінің ұлттық қозғалысына көмектесуіне үміттенулері қате екенін, бірақ олардың кейбір қолдаушылары бар екенін айтты. Химияға маманданып, ол үндістандық тақырыптар бойынша лектор ретінде де сапар шекті. 1913 жылы АҚШ-тың Хиндустан қауымдастығының бас хатшысы болды. 1913 жылы Америкадан кетер алдында ол Чикагодан Харнамға бомба жасау үшін өзінің жазбалары мен формулаларын жіберді. 1914 жылдың қаңтарында Босе Парижден "Ресей революционерлері қолданған әдістің құнды көшірмесімен" бірге тағы да хат жазады. Харнам Сингх (Сахри) - бұл патриоттық тапсырманы бөліскен басқа маңызды революционер: Үндістандағы 4-ші ат әскерінің бұрынғы сарбазы, ол 1904 жылы Қытайға барып, үш жылдан кейін Кумармен бірге Канадаға жетті. 1908-1909 жылдары Сиэтлде оқыды, Ванкуверге Кумардың қонағы ретінде барды. 1913 жылдың шілдесінде Дасқа жазған хатында Кумар Харнамды Ванкувердегі революциялық қозғалыстың көшбасшысы деп сипаттады. Харнаммен достық қарым-қатынас болғандықтан, Комагата Мару ісі бойынша Баба Гурдит Сингх осы ынталы топты жақсы білетін және экспедиция алдында Дастан Атулкришна Гоузе және Сатиш Чакраварти сияқты жетекші югантар тұлғалардың есімдері мен мекен-жайларын алған. Харнам 1914 жылы 26 қыркүйекте Сан-Францискодан депортацияланды.

Қиыр Шығысқа жіберілген

Гадарлар кеңінен тараған кезде, 1913 жылы мамырда Кумар Сан-Францискодан Филиппин аралдарына жөнелтілді. Ол өзінің сапарының мақсатын Таракнат Дасқа жазған хатында анық білдірді: "Мен Манилада (П. I.) Депоның бақылауымен Қытай, Гонконг, Шанхай маңындағы жұмыстарды жүргізеді. Профессор Баракатулла Жапонияда жақсы жүр", - деп жазды. (Кер, 237-бет). Кердің есебіне сәйкес, "Ол Қиыр Шығыстағы Гадр партиясының жұмысын қадағалаумен айналысқан. Сахридің Харнам Сингхінің хат-хабарларының ішінде Г.Д. Кумардың осы мақсат үшін жан сала жұмыс істеп жатқанын көрсететін бірнеше хаттары болды. Ол Бхагван Сингх пен Баракатулламен үнемі байланыста болып, Гадр науқанына ақша жинап, Хар-Даялга жіберіп отырды. Кейін ол Жапонияға барып, Жокохамадан өтіп, Үндістанға бара жатқан Гадр партиясымен кездесті. (б. 425- бет).

Соңғы із

Сан-Францискода сақталған 118 топтың арнайы тізімінде (АҚШ прокурорының жазбалары) және 1918 жылдың 19 қаңтарында Сан-Франциско хроникасында Таракнатх Дастың сотталушы ретінде сотталуы туралы хабар бар. Кумар да 1917-18 жылы Сан-Францискодағы "Германияның индустар туралы заговоры" және "АҚШ-тың бейтараптығын бұзу 1913-20" деген сот процесінде аталды. Ол "Шанхайда 1914 жылы партия құрған" деп айыпталды. Неміс агенті Мюллер мен Скринивастың (sic!) серіктесі Р. Вагель. Индиядағы революциялық агенттерге қару-жарақ пен оқ-дәрі жіберді". Бұл бүлікші жайлы одан әрі ештеңе білмейміз.