Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Г. Д. Кумар Сингх деп те белгілі Гуран Дитт Кумар - Бірінші дүниежүзілік соғыста Гадхар қозғалысының көшбасшыларымен байланысты болған үнділік революционер.
Guran Ditt Kumar, also known as G. D. Kumar Singh, was an Indian revolutionary associated with the pioneers of the Gadhar movement involved in the Indo German conspiracy during the First World War.
Үндістанның солтүстік-батысынан бастау
Гуран Дитт Кумар (қай жылы туған ? Өлгені ме ? ), қазіргі Пәкістанның Солтүстік-Батыс шекаралық провинциясындағы Баннудың тумасы. "Гуран Дитта" - панджаби тілінде "Гурулар берген" дегенді білдіреді, бұл сикх қауымдастығында салыстырмалы түрде кең тараған есім, сондықтан оның нақты аты Гуран Дитта Сингх болуы мүмкін. 1893 жылы 2640 км ұзындықтағы Дюранд сызығы Британдық Үндістанды Ауғанстандағы бүлікші тайпалардан бөлу үшін құрылды. Кумар өзінің еңбек жолын Равалпиндидегі бір үнді фотографының шәкірті ретінде бастаған.
Guran Ditt Kumar (born ? – died ? ), was a native of Bannu on the North West Frontier Province, now in Pakistan. "Guran Ditta" is Punjabi for "Given By the Gurus" a comparatively common name in the Sikh community, so his actual name is more likely to be Guran Ditta Singh. In 1893 the 2,640 km long Durand line was created to separate British India from the rebel tribes in Afghanistan. Kumar began his working life as an apprentice to an Indian photographer at Rawalpindi.
Батыс Бенгалияға көшіп келу
Шри Ауробиндоның басшылығымен Калькуттадағы Ұлттық колледжге тартылған ол 1907 жылы оған хинди және урду пәндерінің мұғалімі болып қосылды. Бұған дейін ол Тарақнат Дас пен Сурендрамохан Боспен танысқан болатын. Оның үстіне, ол тұратын Маратха ложасы сол кездегі басқа да революциялық күдіктілердің қонақ үйі болды. 1909 жылы ақпанда Мумбаида ұсталған Винаяк Саваркардың ағасы Ганеш Саваркардың қолынан "ағылшын тілінде тығыз жазылған 60 беттің көшірмесі табылды, бұл Маниктолла бағында табылған бомбаның нұсқауының көшірмесі [Колкаттада]. Саваркардың көшірмесі толықтай болды, өйткені онда мәтінді түсіндіру үшін бомбалардың, миналардың және ғимараттардың 45 эскизі болды". (Кер, 182-бет).
Attracted by the National College at Kolkata with Sri Aurobindo as principal, in 1907 he joined it as a teacher of Hindi and Urdu. Earlier he had come to know Taraknath Das and Surendramohan Bose. Moreover, the Maratha Lodge, where he resided, was a boarding house frequented by other revolutionary suspects of the time. Arrested in Mumbai, in February 1909, Ganesh Savarkar, brother of Vinayak Savarkar, was found in possession of "60 pages of closely typed matter in English, which proved to be a copy of the same bomb manual ( ) found in the Manicktolla garden [in Kolkata]. Savarkar's copy was more complete, as it contained 45 sketches of the bombs, mines and buildings to illustrate the text." (Ker, p182).
Канададағы қызмет
1907 жылы 31 қазанда Кумар Викторияға келіп, Таракнатх Дас оны азық-түлік дүкенін қарау үшін қабылдады. 1908 жылы ақпанда Канада баспасөзінде ол Британдық Колумбиядағы сикхтер арасындағы бүлікшіл ұйымды басқарып отыр деп айыпталды. Ол бұл айыпты 1908 жылы 5 қарашада Лахордың Панджабиде жарияланған хатында таныстырды. 1909 жылы тамыз айында Сиэтл қаласына Таракнатха Дасқа жиі келіп, сонда қоныстанды. Қараша айында Ванкуверде 1632-ші батыс, 2-ші даңғыл, Фэрвью деген жерде Swadesh Sewak ("Отанның қызметшісі") деп аталатын жатақхана ашты: ағылшын және математика пәндерін үйрету үшін Шашида типіндегі кешкі мектептен басқа, ғимарат Гурмукиде жарық көрген ай сайынғы газеттің кеңсесі мен баспасөзін баспаға алу үшін пайдаланылды. "Оның дыбысы, әдетте, барған сайын наразылық тудырады, және ол негізінен Үндістан армиясындағы сикхтерге өз тілінде жіберіліп, Үндістанға едәуір мөлшерде жіберіліп жатқандықтан, 1911 жылы наурыз айында Теңізге кедендік заңға сәйкес Үндістанға әкелуге тыйым салынды". (Кер, 230-б.231) деген. 1910 жылы 9 мамырда қабылданған жаңа иммиграциялық заң бойынша Британдық Колумбиядағы үндістердің жағдайы одан әрі нашарлай бастағанда, Кумар жергілікті Хиндустани қауымдастығының хатшысы ретінде 28 маусымда Канаданың Премьер-министріне әділетсіз қадамға наразылық білдірді. Тарактың қыркүйекте Ванкуверге оралуынан пайдаланып, олар үндістердің ашуын пайдаланып, олардың арасында революциялық қозғалыс ұйымдастырды. (Боз, 53-бет). Бұл наразылықтар кейінгі жылдары көп қиындықтар туғызады. Мысалы, Ванкуверде 24 сәуірде және Викторияда 15 мамыр 1910 жылы өткен екі кездесу туралы Кумар өзінің газетінің мамырдағы санында былай деп талқылады: 1) Заң британ үкіметінің еуропалық және үнділік азаматтары арасында әділетсіз айырмашылықты тудырады. 2) Үндістердің тағы бір қорлығы, тіпті жапондықтар да олардан гөрі көбірек қабылданады. (3) Тек қана Үндістанның порттарынан келген үндістер ғана қабылданады: осы ереженің жұмыс істеуінің екі мысалы келтірілген. (4) Үндістаннан Канадаға тікелей жол жоқ болғандықтан, жоғарыда аталған ереже иммиграцияны мүлдем болдырмау үшін қолданылады. (5) Басқа елдерде, мысалы, АҚШ-та қытайлық және басқа да жұмысшылардың көшіп келуіне тыйым салатын заңдар бар; бірақ Канада тіпті Үндістандық саудагерлер мен студенттердің көшіп келуіне тыйым салады, мысалы, Жогеш Чандра Мисраны Колкаттадағы бір қауымдастық студент ретінде жіберді, оған қонуға тыйым салынды және қазір Сиэтл университетінде оқиды. (6) Тіпті Канадада жері бар индейлердің отбасы мүшелері де қоныс аудару кезінде әрқайсысы 200 доллар көрсетуі керек. 7) Осы заң субъектінің бостандығын шектейтін болып табылады. (8) Басқа британдықтар алты ай тұрғаннан кейін дауыс береді, бірақ үндістерде жоқ. Америкада, Германияда немесе Жапонияда да осындай антииндиялық айырмашылықтар бар екені сөзсіз; Канада заңдарының нәтижесі бойынша, үндістер ағылшын аумағына қарағанда шетелде жақсы өмір сүретіндерін өкінішпен мойындауға мәжбүр болды. (Кер, 231 - 232-беттер). Газет 1911 жылы тоқтады. "Еркін Хиндустан" газетіне қарағанда, Кумар да, Дас та бүлікшілдік туралы күдікті пікірлер айтқан. 1911 жылдың басында олардың басқа да зиянды басылымдар арасында Мадам Кама баспасынан шыққан "Банде Матарам" мен Вирендранат Чаттопадхяйдың Париждегі "Талвар" атты газеттерін таратқаны анықталды. Олар Америка мен Үндістандағы сикхтердің назарын иммиграция мәселесі бойынша кейбір канадалық газеттердің "күлкілі сөздеріне" аударды.
On 31 October 1907, Kumar landed in Victoria, B. C., and was received by Taraknath Das to look after a grocery store. In February 1908, the Canadian Press accused him of directing a seditious organisation among the Sikh labourers in British Columbia; he repudiated this charge in a letter published in the Punjabee of Lahore on 5 November 1908, claiming himself to be a Sikh, signing himself G. D. Kumar Singh. Constantly visiting Taraknath Das in Seattle, in August 1909, he settled there. In November he opened at 1632, 2nd Avenue West, Fairview, in Vancouver, a hostel called the Swadesh Sewak ('Servant of the Motherland') : in addition to a night school of Shashida type, to teach English and Mathematics, the building was used for the office and the press of the a monthly paper of the same name that he published in Gurumukhi, broadly reflecting the objectives of Free Hindustan edited by Taraknath Das. "Its tone generally became more and more objectionable, and as it was addressed principally to the Sikhs in the Indian Army in their own language, and was being sent out to India in considerable numbers ( ) Its importation into India was prohibited in March 1911, under the Sea Customs Act." (Ker, pp230–231). With a new immigration law passed on 9 May 1910, when the condition of Indians in British Columbia further deteriorated, Kumar as the Secretary of the local Hindustani Association wrote, on 28 June, to the Prime Minister of Canada to protest against the unfair move. Availing of Tarak's return to Vancouver in September, they utilised the temper of the Indians to organise among them a revolutionary movement. (Bose, p53). These grievances were to bring about much trouble in the future years. For example, reports of two meetings held at Vancouver on 24 April and at Victoria on 15 May 1910, Kumar in the May issue of his paper discussed: (1) The law creates an unfair distinction between the European and the Indian subjects of the British Government. (2) Indians are subjected to an additional disgrace in that even Japanese are admitted more readily than they are. (3) Only Indians who have come direct from an Indian port are admitted: two examples of the working of this rule are given. (4) As there is no direct route from India to Canada, the above rule operates to prevent immigration altogether. (5) Other countries, e. g., the United States, have laws to prohibit the immigration of Chinese and other labourers; but Canada prohibits even the immigration of Indian merchants and students as in the case of Jogesh Chandra Misra who was sent out by a Kolkata association as a student, was prevented from landing, and is now studying at Seattle University. (6) Even the members of the families of Indians owning land in Canada have to show 200 dollars each on landing. (7) The present law is a restriction on the liberty of the subject. (8) Other British subjects get a vote after six months' residence, but Indians do not. No doubt such anti Indian distinctions exist in America, Germany or Japan; the result of the Canadian law is that Indians have to admit with regret that they are better off in foreign countries than in British territory. (Ker, pp231–232). The paper came to an end in 1911. In spite of a considerably moderate tone than that of the Free Hindustan, Kumar as much as Das raised the presumption of sedition, as confirmed by the discovery early in 1911 that they distributed, among other harmful publications, the Bande Mataram published by Madame Cama and the Talvar by Virendranath Chattopadhyay from Paris. They drew the attention of Sikhs in America and India to the "vulgar effusions" of certain Canadian papers on the immigration question.
Канададағы индустарға қарсы нәсілшілдік
Олар, мысалы, 1912 жылдың наурыз-сәуір айларында шыққан "Ариан" газетінің мақаласын қайта басып шығарды: "Түтін түстес индус, экзотикалық, араласпайтын, көркем, ұнжырғасыз жұмысшы және блохалар үшін баспана, біз оны әрқашан өзімізбен бірге аламыз, бірақ біз одан әрі оны қаламаймыз. Бізге индус әйелдері қажет емес. Бізге индустардан бала керек емес. Бұл - индустармен ассимиляция туралы әңгімелесудің ақымақтық. Сикхтар арийлер шығар, мен оны еврейлер деп ойладым. Ол аққа жақын болуы мүмкін, бірақ ол солай көрінбеуі мүмкін. Бірақ біз оны білеміз, одан басқа ештеңе қаламаймыз. Британдық Колумбия осы аймаққа әлемнің қараңғы етінің келуіне жол бере алмайды. Бұл британдық азаматтарды Үндістаннан депортациялау ең ақылды іс болар еді. Сикхтар тым көп қысым жасайды. Олардың елге еш пайдасы жоқ. Британдық Колумбия оларсыз жүз есе жақсы болар еді. Әрине, бұдан былай олардың ешқайсысына да кіруге рұқсат етілмеуі керек". Дас пен Кумар Сурендрамохан Бос пен Хусейн Рахимнің көмегімен әр түрлі үнді қауымдастықтарын біріктірілген іс-қимылдар тұрғысынан біріктіруге кірісті, ол ғадар ұйымында шыңына жеткенше. Боздың ата-анасы 1906 жылы Калькуттаның ғылыми-өндірістік қауымдастығы тарапынан Жапонияға жіберілген. 1907 жылдың соңында Канадаға жеткен Бозе 26 желтоқсанда Шри Ауробиндоға бенгалдардың жапондықтардың өздерінің ұлттық қозғалысына көмектесуіне үміттенулері қате екенін, бірақ олардың кейбір қолдаушылары бар екенін айтты. Химияға маманданып, ол үндістандық тақырыптар бойынша лектор ретінде де сапар шекті. 1913 жылы АҚШ-тың Хиндустан қауымдастығының бас хатшысы болды. 1913 жылы Америкадан кетер алдында ол Чикагодан Харнамға бомба жасау үшін өзінің жазбалары мен формулаларын жіберді. 1914 жылдың қаңтарында Босе Парижден "Ресей революционерлері қолданған әдістің құнды көшірмесімен" бірге тағы да хат жазады. Харнам Сингх (Сахри) - бұл патриоттық тапсырманы бөліскен басқа маңызды революционер: Үндістандағы 4-ші ат әскерінің бұрынғы сарбазы, ол 1904 жылы Қытайға барып, үш жылдан кейін Кумармен бірге Канадаға жетті. 1908-1909 жылдары Сиэтлде оқыды, Ванкуверге Кумардың қонағы ретінде барды. 1913 жылдың шілдесінде Дасқа жазған хатында Кумар Харнамды Ванкувердегі революциялық қозғалыстың көшбасшысы деп сипаттады. Харнаммен достық қарым-қатынас болғандықтан, Комагата Мару ісі бойынша Баба Гурдит Сингх осы ынталы топты жақсы білетін және экспедиция алдында Дастан Атулкришна Гоузе және Сатиш Чакраварти сияқты жетекші югантар тұлғалардың есімдері мен мекен-жайларын алған. Харнам 1914 жылы 26 қыркүйекте Сан-Францискодан депортацияланды.
They circulated, for instance, the reprint of an article quoted by the Aryan in its issue of March–April 1912 : "The smoke coloured Hindu, exotic, unmixable, picturesque, a languid worker and a refuge for fleas, we will always have with us, but we don't want any more of him. We don't want any Hindu women. We don't want any Hindu children. It's nonsense to talk about Hindu assimilation. The Sikh may be of Aryan stock; I always thought he was of Jewish extraction. He may be near white though he does not look it. But we know him, and don't want any more of him. British Columbia cannot allow any more of the dark meat of the world to come to this province. To deport these British subjects from India would be the wisest thing. These Sikhs are far too obtrusive. They are of no use to the country. British Columbia would be a hundred times better off without them. Certainly no more of them must be allowed to come." Both Das and Kumar with the help of Surendramohan Bose and Hussain Rahim had set to bring together the various Indian communities in terms of a united action, until it reached the climax in the Gadhar organisation. Bose had been sent to Japan by the Scientific and Industrial Association of Kolkata in 1906. On reaching Canada at the end of 1907, Bose had informed Sri Aurobindo on 26 December, that Bengalis were wrong in hoping for Japanese help in their nationalist movement, although they had some sympathisers. Specialised in chemistry, he also toured as a lecturer on Indian subjects. In 1913 he became the general secretary of the Hindustan Association of the USA. Shortly before leaving America, in 1913, from Chicago, he sent to Harnam notes and formulae of his own for making bombs. In January 1914, Bose wrote again from Paris along with "a valuable copy of the process used by the Russian Revolutionists " Having visited revolutionaries in Paris and Geneva, Bose reached India in February 1914. Harnam Singh (of Sahri) was the other important revolutionary who shared with them this patriotic task : a former trooper of the 4th Cavalry in India, he had gone to China in 1904 and, three years later, reached Canada with Kumar. In 1908 1909 he attended school at Seattle, and went to Vancouver as Kumar's guest. In a letter to Das, in July 1913, Kumar described Harnam as the leader of the revolutionary movement in Vancouver. Owing to his friendship with Harnam, Baba Gurdit Singh of the Komagata Maru affair knew well this zealous group and, prior to his expedition, had received from Das names and addresses of the leading Jugantar figures like Atulkrishna Ghose and Satish Chakravarti who worked under Jatindranath Mukherjee. Harnam was deported from San Francisco on 26 September 1914.
Қиыр Шығысқа жіберілген
Гадарлар кеңінен тараған кезде, 1913 жылы мамырда Кумар Сан-Францискодан Филиппин аралдарына жөнелтілді. Ол өзінің сапарының мақсатын Таракнат Дасқа жазған хатында анық білдірді: "Мен Манилада (П. I.) Депоның бақылауымен Қытай, Гонконг, Шанхай маңындағы жұмыстарды жүргізеді. Профессор Баракатулла Жапонияда жақсы жүр", - деп жазды. (Кер, 237-бет). Кердің есебіне сәйкес, "Ол Қиыр Шығыстағы Гадр партиясының жұмысын қадағалаумен айналысқан. Сахридің Харнам Сингхінің хат-хабарларының ішінде Г.Д. Кумардың осы мақсат үшін жан сала жұмыс істеп жатқанын көрсететін бірнеше хаттары болды. Ол Бхагван Сингх пен Баракатулламен үнемі байланыста болып, Гадр науқанына ақша жинап, Хар-Даялга жіберіп отырды. Кейін ол Жапонияға барып, Жокохамадан өтіп, Үндістанға бара жатқан Гадр партиясымен кездесті. (б. 425- бет).
While the Gadhar ramifications extended widely, in May 1913, Kumar sailed from San Francisco for the Philippine Islands. He plainly expressed the object of this trip when he wrote Taraknath Das : "I am going to establish a base at Manila (P. I.) forwarding Depôt, supervise the work near China, Hongkong, Shanghai. Professor Barakatullah is all right in Japan." (Ker, p237). According to Ker's report, "he was engaged in supervising the work of the Ghadr Party in the Far East. Amongst the correspondence of Harnam Singh of Sahri were several letters from G. D. Kumar showing that he was working hard on behalf of the cause. He was in constant touch with Bhagwan Singh and Barakatullah and was collecting money for the Ghadr campaign and was sending to Har Dayal. He afterwards went to Japan, where he busied himself meeting Ghadr parties passing through Yokohama on the way to India." (p425).
Соңғы із
Сан-Францискода сақталған 118 топтың арнайы тізімінде (АҚШ прокурорының жазбалары) және 1918 жылдың 19 қаңтарында Сан-Франциско хроникасында Таракнатх Дастың сотталушы ретінде сотталуы туралы хабар бар. Кумар да 1917-18 жылы Сан-Францискодағы "Германияның индустар туралы заговоры" және "АҚШ-тың бейтараптығын бұзу 1913-20" деген сот процесінде аталды. Ол "Шанхайда 1914 жылы партия құрған" деп айыпталды. Неміс агенті Мюллер мен Скринивастың (sic!) серіктесі Р. Вагель. Индиядағы революциялық агенттерге қару-жарақ пен оқ-дәрі жіберді". Бұл бүлікші жайлы одан әрі ештеңе білмейміз.
In the Special List of Record Group 118 (Records of the U. S. Attorney) preserved in San Francisco, and in San Francisco Chronicle of 19 January 1918, we find report of Taraknath Das's trial as defendant. Kumar, too, was mentioned during the 1917 18 San Francisco Trial consisting of 'The German Hindu Conspiracy' and 'Violations of U. S. Neutrality 1913 20.' He was accused of having "formed party in Shanghai in 1914. Associate of German agent Mueller and of Scrinivas (sic!) R. Wagel. Sent arms and ammunition to revolutionary agents in India." No further information is available on this rebel's later life.