Кіріспе

Литваның уақытша үкіметі - 1941 жылы екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Литваның алғашқы кеңес оккупациясының соңғы күндері мен Германияның Литваны басып алуының алғашқы апталарында тәуелсіз Литва мемлекетін құруға ұмтылған уақытша үкімет. Ол 1941 жылы 22 сәуірде жасырын құрылды, 1941 жылы 23 маусымда жарияланды және 1941 жылы 5 тамызда таратылды. Оны Каунас пен Вильнюстегі Литва белсенділер майданының (LAF) мүшелері құрды.

Тарих

Литва белсенділер майданы 1941 жылы 22 маусымда Литвада маусым көтерілісі басталған кезде уақытша үкімет құру туралы жариялады. Нацистік режим Литваны Ұлы Германияның болашақ бөлігі ретінде қарастырды және Литваның тәуелсіздігіне көп қызығушылық танытпады. Ол Уақытша үкіметтің пайдалы болған кезде жұмыс істеуге мүмкіндік берді. Әдебиет тарихшысы Юозас Амбразевичус Бразаитис Шкирпаның орнына премьер-министр міндетін атқарушы болды. Ол 1941 жылдың 23 маусымынан 5 тамызына дейін қызмет етті. Литваның Уақытша үкіметі еврейлерге немесе ЛАФ басшыларына қарсы "жұрттық әрекеттерді көтермеді" деп жазды, ал жергілікті баспасөз тек жоғары тұрған коммунистік шенеуніктер мен НКВД офицерлерін ғана өлім жазасына кесу керек деп ұсынды. Литвалық көтерілісшілер Вермахт келген кезде Литваны азат етті және 300-ден астам саяси тұтқындарды құтқарып қалды, оларды Чека өлтірген болар еді. Маусым көтерілісі нацистерге қарсы күресінің негізін қалады, кейіннен ол антисоветтік қарсылыққа айналды. Станиславас Стасиулис Литвадағы Холокост тарихын "үш қабат пен кезең" деп суреттеді. Біріншісі литвалықтар мен еврейлердің нацистік оккупация кезінде, екіншісі совет оккупациясынан кейін болған қарым-қатынас туралы. Үшінші қызығушылық кезеңі 1990 жылдан бастап тарихнаманы қамтиды, ол Холокостқа қарсы қорғаныс (эмигранттар) және идеологиялық (советтер) реакциялар туралы жаңа және ашық талқылауларға тырысты. Кеңестер Холокосттың нәсілшілдігін мойындаудан бас тартуы екі еселік геноцид теориясы деп аталатын қорғаныс мәдени реакцияны туғызды, ол Холокост пен советтердің литвалықтарға жасаған сталиндік қатыгездікті теңестірді. Бұл парадигма Холокостты қарапайым етудің бір түрі деп саналады, кейде нацистік погромдарды кек алу ретінде суреттеуге дейін жеткізіледі. ЛАФ басшысы Казис Шкирпа, Литваның Германиядағы бұрынғы елшісі премьер-министр болып тағайындалды. Бірақ ол Берлинде болған, ал немістер оны үй қамауына алды. Раполас Скипитис, Берлинде болатын тағы бір министр, оны да кетуге тыйым салынды. Витаутас Бульвичюс қорғаныс министрі болуға тиіс еді, бірақ кеңестер оны 2 маусымда тұтқындады және оның орнына генерал Стасис Раштикис келді. Уақытша үкімет 1941 жылдың тамызында Германияның қамқорлығымен дербес емес, дербес Литваға қол жеткізе алмады деп шешкеннен кейін таратылды.