Кіріспе

Олег Борисович Фирсов (Олег Борисович Фирсов, 13 маусым 1915 жыл, Петроград 2 сәуір 1998 жыл, Мәскеу) - атомдық өзара әрекеттесу бойынша еңбегімен танымал болған орыс совет теориялық физигі. 1972 жылы "Элементар процестер және ядролық соққылар кезінде эластикалық емес шашырау" атты еңбектері үшін Ленин сыйлығын алды.

Өмірбаян

Фирсов Борис Нилович Фирсовтың (1888-1920), алғашқы орыс ұшқыштарының бірі, және Ольга Владимировна фон Вальденнің (анасы Голицын, 1892-1920) ұлы. Төрт жасында ата-анасынан айырылып, жетімдер үйінде өседі. 1938 жылы Ленинград мемлекеттік университетінің физика мамандығы бойынша бакалавриатты бітіріп, екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғанға дейін сол жерде болды. Қалада қалып, Ленинградтағы Иоффе Физико Техникалық Институтына ауысты, онда 1947 жылы Яков Френкельдің жетекшілігімен докторлық дәріс алды. 1955 жылы оны Игорь Курчатов Мәскеуге шақырды. 1994 жылы ауыр науқастанып, Курчатов атындағы Атом энергиясы институтына жұмысқа орналасты. Физик Виктория Евгеньевна Личкоға тұрмысқа шыққан (1915-2004). Олардың қызы - композитор Елена Фирсова (д. 1950 ж.)

Жұмыс

Фирсовтың докторлық диссертациясы мен алғашқы жарияланымдары газдың шығарылуына арналды және шабыт пайда болуы мен таралуының моделі пайда болды, ол әлі күнге дейін табиғи найзағай мен зертханалық шығарылымдарды сипаттауға қолданылады. Ол бұл тақырыпқа 1970-ші жылдары қайта оралып, одан да нақты теорияны жасады. Фирсов физиктер арасында атомдық соққылардың кванттық механикалық теориясындағы квазимолекулярлық әдісті зерттеуімен танымал. 1951 жылы жазған еңбегінде ол сутек сутегінің соқтығысуы кезінде резонанстық заряд алмасудың күрделі мәселесіне талғамымен шешімін тапты. Содан бері квазимолекулярлық әдіс атомдық соққылар физикасына қатысты көптеген басқа салаларда қолданылып келеді. 1953 жылы Фирсов кері соққы мәселесінің шешімін тапты, онда шашырау потенциалы шашырау қимасының белгілі мәндерінен анықталады. 1950 жылдардың басында, Курчатовта бақылаудағы синтез реакциялары бойынша жұмыс жаңадан басталған кезде, магниттік жүйеде плазманың тұтқындалуы үшін заряд алмасу мәселесін шешу өте маңызды болды. Осыған байланысты Фирсовке мәселені шешуді тапсырды. Ол проблеманың түп тамырын ажырату үшін өзінің сыйынан пайдаланып, плазманың магнетикалық жүйе арқылы өтуін қарастырды және 1957 жылы тұңғыш рет магниттік саңылаудың енін теориялық тұрғыдан анықтады. Оның тәсілі әлі де қолданылуда. Шамамен сол уақытта Фирсов өзінің ең танымал екі шығармасын да орындады. 1957 жылы ол Томас Фермидің шамасында екі атом арасындағы өзара әрекеттесу потенциалының жоғары және төменгі шектерін тапты. Бұл шектер бір-біріне жақын болғандықтан, потенциалды дәл анықтауға болады. Фирсов осы потенциалды пайдалану үшін ыңғайлы қарапайым шамалауды ұсынды және қазір Фирсов потенциалы деп аталады. 1959 жылы ол атомдық соқтығысу кезінде электр энергиясының эластикалық жоғалуының формуласын ұсынды. Бұл формула иондық сәулелер мен сәулелену әсерлерінің физикасында кең қолданыста болды, сонымен қатар теориялық белсенділікті де ынталандырды. 1966 және 1970 жылдары Фирсов қатты беттен бөлшектердің шағылысуы туралы екі мақала жариялады. Өмірінің соңғы жылдары Фирсов қараңғы материяның табиғатын анықтайтын ең негізгі космологиялық мәселелердің бірін зерттеді. Ол ғаламдағы көзге көрінбейтін масса - қарапайым материяның шаңы деп ойлады. Оның шәкірттері арасында физиктер Михаил Чибисов, Юрий Мартыненко, Борис Смирнов және Эдвард Лозанский болды. Оның эксперименталист Вера Юрасовамен тығыз ғылыми байланысы болды, ол сонымен бірге Ресей ғылым академиясының плазма физикасы жөніндегі кеңесінде жұмыс істеді.