Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Олег Борисович Фирсов (Олег Борисович Фирсов, 13 маусым 1915 жыл, Петроград 2 сәуір 1998 жыл, Мәскеу) - атомдық өзара әрекеттесу бойынша еңбегімен танымал болған орыс совет теориялық физигі. 1972 жылы "Элементар процестер және ядролық соққылар кезінде эластикалық емес шашырау" атты еңбектері үшін Ленин сыйлығын алды.
Oleg Borisovich Firsov (Олег Борисович Фирсов, June 13 1915, Petrograd – April 2, 1998, Moscow) – was a Russian Soviet theoretical physicist known for his work on atomic interaction. He was awarded the Lenin Prize in 1972 for a series of work titled "Elementary processes and non elastic scattering at nuclear collisions".
Өмірбаян
Фирсов Борис Нилович Фирсовтың (1888-1920), алғашқы орыс ұшқыштарының бірі, және Ольга Владимировна фон Вальденнің (анасы Голицын, 1892-1920) ұлы. Төрт жасында ата-анасынан айырылып, жетімдер үйінде өседі. 1938 жылы Ленинград мемлекеттік университетінің физика мамандығы бойынша бакалавриатты бітіріп, екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғанға дейін сол жерде болды. Қалада қалып, Ленинградтағы Иоффе Физико Техникалық Институтына ауысты, онда 1947 жылы Яков Френкельдің жетекшілігімен докторлық дәріс алды. 1955 жылы оны Игорь Курчатов Мәскеуге шақырды. 1994 жылы ауыр науқастанып, Курчатов атындағы Атом энергиясы институтына жұмысқа орналасты. Физик Виктория Евгеньевна Личкоға тұрмысқа шыққан (1915-2004). Олардың қызы - композитор Елена Фирсова (д. 1950 ж.)
Firsov was the son of Boris Nilovich Firsov (1888–1920), one of the first Russian pilots, and Olga Vladimirovna von Walden (by mother Golitsyn, 1892–1920). He lost his parents at the age of 4, and grew up in an orphanage. He graduated with an undergraduate degree in physics from Leningrad State University in 1938, and remained there until the end of World War II. Staying in the city, he then moved to the Ioffe Physico Technical Institute in Leningrad, where he obtained his PhD in 1947 under Yakov Frenkel's supervision. In 1955, he was invited by Igor Kurchatov to Moscow. He joined the Kurchatov Institute of Atomic Energy where worked until 1994, when he became severely ill. He was married to the physicist Victoria Yevgenyevna Lichko (1915–2004). Their daughter is the composer Elena Firsova (b. 1950).
Жұмыс
Фирсовтың докторлық диссертациясы мен алғашқы жарияланымдары газдың шығарылуына арналды және шабыт пайда болуы мен таралуының моделі пайда болды, ол әлі күнге дейін табиғи найзағай мен зертханалық шығарылымдарды сипаттауға қолданылады. Ол бұл тақырыпқа 1970-ші жылдары қайта оралып, одан да нақты теорияны жасады. Фирсов физиктер арасында атомдық соққылардың кванттық механикалық теориясындағы квазимолекулярлық әдісті зерттеуімен танымал. 1951 жылы жазған еңбегінде ол сутек сутегінің соқтығысуы кезінде резонанстық заряд алмасудың күрделі мәселесіне талғамымен шешімін тапты. Содан бері квазимолекулярлық әдіс атомдық соққылар физикасына қатысты көптеген басқа салаларда қолданылып келеді. 1953 жылы Фирсов кері соққы мәселесінің шешімін тапты, онда шашырау потенциалы шашырау қимасының белгілі мәндерінен анықталады. 1950 жылдардың басында, Курчатовта бақылаудағы синтез реакциялары бойынша жұмыс жаңадан басталған кезде, магниттік жүйеде плазманың тұтқындалуы үшін заряд алмасу мәселесін шешу өте маңызды болды. Осыған байланысты Фирсовке мәселені шешуді тапсырды. Ол проблеманың түп тамырын ажырату үшін өзінің сыйынан пайдаланып, плазманың магнетикалық жүйе арқылы өтуін қарастырды және 1957 жылы тұңғыш рет магниттік саңылаудың енін теориялық тұрғыдан анықтады. Оның тәсілі әлі де қолданылуда. Шамамен сол уақытта Фирсов өзінің ең танымал екі шығармасын да орындады. 1957 жылы ол Томас Фермидің шамасында екі атом арасындағы өзара әрекеттесу потенциалының жоғары және төменгі шектерін тапты. Бұл шектер бір-біріне жақын болғандықтан, потенциалды дәл анықтауға болады. Фирсов осы потенциалды пайдалану үшін ыңғайлы қарапайым шамалауды ұсынды және қазір Фирсов потенциалы деп аталады. 1959 жылы ол атомдық соқтығысу кезінде электр энергиясының эластикалық жоғалуының формуласын ұсынды. Бұл формула иондық сәулелер мен сәулелену әсерлерінің физикасында кең қолданыста болды, сонымен қатар теориялық белсенділікті де ынталандырды. 1966 және 1970 жылдары Фирсов қатты беттен бөлшектердің шағылысуы туралы екі мақала жариялады. Өмірінің соңғы жылдары Фирсов қараңғы материяның табиғатын анықтайтын ең негізгі космологиялық мәселелердің бірін зерттеді. Ол ғаламдағы көзге көрінбейтін масса - қарапайым материяның шаңы деп ойлады. Оның шәкірттері арасында физиктер Михаил Чибисов, Юрий Мартыненко, Борис Смирнов және Эдвард Лозанский болды. Оның эксперименталист Вера Юрасовамен тығыз ғылыми байланысы болды, ол сонымен бірге Ресей ғылым академиясының плазма физикасы жөніндегі кеңесінде жұмыс істеді.
Firsov's PhD thesis and first publications were devoted to gas discharges and yielded a model of spark formation and propagation, which is still used to describe both natural lightning and laboratory discharges. He returned to this topic in the 1970s to develop a more accurate theory. Firsov is known among physicists for his studies of the quasi molecular approach in the quantum mechanical theory of atomic collisions. In a 1951 paper, he presented an elegant analytical solution to the complicated problem of resonant charge exchange during hydrogen hydrogen collisions. Since then, the quasi molecular approach has been used in many other fields related to the physics of atomic collisions. In 1953, Firsov devised the solution to the so called inverse collision problem in which a scattering potential is inferred from known values of the scattering cross section. At the beginning of the 1950s, when work on controlled fusion reactions had just started at Kurchatov, solving the problem of charge exchange for the confinement of a plasma in a magnetic system was crucial. Accordingly, Firsov was invited to tackle the problem. Applying his gift for discerning the root of a problem, he considered plasma permeation through a picket fence magnetic system and, in 1957, was the first to theoretically determine the width of a magnetic gap for a cusp system. His approach is still used. Around the same time, Firsov also carried out two of his best known works. In 1957, he found the exact upper and lower limits of the interaction potential between two atoms in the Thomas Fermi approximation. Since these limits turned out to be close to each other, the potential could be determined accurately. Firsov suggested a simple approximation of this potential that is convenient to use and is now referred to as the Firsov potential. In 1959, he proposed a formula for inelastic energy losses in an atomic collision on the basis of a very clear physical picture in which a number of electrons are exchanged between the colliding atoms. This formula has not only found a wide range of application in the physics of ion beams and radiation effects, but has also stimulated considerable theoretical activity. In 1966 and 1970, Firsov published two papers on the reflection of particles from a solid surface. During the last few years of his life, Firsov investigated one of the most fundamental cosmological problems identifying the nature of dark matter. He proposed that the invisible mass in the universe is dust of ordinary matter. Among his pupils were physicists Mikhail Chibisov, Yuri Martynenko, Boris Smirnov and Edward Lozansky. He had particularly close scientific links with the experimentalist Vera Yurasova, with whom he also worked in the Russian Academy of Sciences Council for Plasma Physics.