Кіріспе

Өліп кеткен қиялы қуыстардың туысы Мейолания - Австралияға жататын, кенозойдың көп бөлігінде мекендеген мейоланидтік тұқымдық қиялы қуыстардың өліп кеткен туысы. Мейолания - үлкен торнадо, тек қана қабығының ұзындығы шамамен... Қазіргі уақытта төрт түрі танылған, бірақ олардың екеуінің жарамдылығы таласқа ұшырады. Мейоланияны алғаш рет 19-шы ғасырдың аяғында Ричард Оуэн Мегаланияға қатысты қылқаламның бір түрі ретінде сипаттады, одан әрі жаңа қазбалар табылғаннан кейін оның бір түрі ретінде орналасуы нығайды. Ең танымал түрі - М. платицепс, ол Лорд-Хоу аралының плейстоценді қабаттарында жиналған жүздеген үлгілерден белгілі. Ең көне түрі - Австралияның Миоцен кезеңіндегі M. brevicollis. Басқа түрлерге Плейстоцендегі Жаңа Каледониядан келген М. маккайи жатады, ол М. платицепспен синоним болуы мүмкін, ? М. дамелипи Голоцен Вануатудан, ол мейоланид емес торналар, және Вьяндот түрін, Плейстоцен Австралиядан шыққан аталмаған форманы, М. cf. Мейоланид зерттеушісі Юджин С. Гаффнидің платицепсі. Қосымша қазба қалдықтары Австралия, Жаңа Каледония және Фиджидегі бірнеше жерлерде Мейоланияның немесе оның жақын туыстарының бар екендігін көрсетеді. Мейолания - бұл жақсы броньдалған жануар, оның қабығы тікенді шеттері бар, алдыңғы аяқтары остеодермамен жабылған, басы сиыр мүйізіндей мүйіздермен безендірілген, құйрығы тікенді құйрық сақиналармен қоршалған және ұзын сүйекті шүмектің ұшы бар. Бұл ерекшеліктердің көбісі өзін-өзі қорғау немесе жұптасу кезеңінде түр ішіндегі шайқаста қолданылған болуы мүмкін деген болжам бар. Сонымен қатар мүйіздер азық іздеу кезінде, мал жайылымда жапырақтарды бір жағына сүртіп тастауға көмектескен болуы мүмкін. Ояның қазбалары мен мұрын қуысына құмның кірмеуіне қарсы белгілі бір бейімделулері олардың кем дегенде біраз уақыт құрғақ аймақтарда немесе олар мекендеген аралдардың жағажайларында болғанын көрсетеді. Мейоланияның таралуы да, жойылуы да толық түсініксіз. Бірнеше гипотезалар ұсынылған, олар қазір су астында қалған Зеландия материгінде таралғаннан бастап аралдар арасында жүзіп жүргенге дейін (соңғысы қазір оның ауыр құрылысына және суға бейімделуінің жоқтығына байланысты мүмкін емес деп саналады). Бұл торғайдың құрып кетуі, ықтимал, климаттың өзгеруіне байланысты, теңіз деңгейінің көтерілуімен оның туған аумағының азаюына, инвазивті малдың жыртқышылығына және мүмкін, адам аулауына байланысты көп қырлы процесс болған. Алайда, ең жас жазбалардың кейбірі күмәнді, шамамен 3000 жыл бұрынғы ?M. damelipi - бұл, мүмкін, басқа бір түрі, тіпті жас, шамамен. 2000 1500 жыл, Пиндай үңгірінің мейоланиді.

Алғашқы зерттеулер

Мейоланидтердің алғашқы табылған жері 19-ғасырдың ортасында Лорд-Хоу аралында өмір сүрген Джон Фулис деген дәрігерге тән болуы мүмкін. Фулис аралдың геологиясын сипаттағанда, бір торғайдың сүйектерін тапқанын айтты, кейінірек авторлар оның бас сүйегін белгісіз мұражайға жібергенін айтады. Оның жазбалары бар болса да, кейінгі мәлімдемесі тексерілмеді және күмәнді болып қала береді. 1869 жылы Тетис кемесімен аралға тағы да ғалымдар келді. Бұл ғалымдардың арасында ботаник және ақын Роберт Д. Фицджеральд болды, ол Кларктың айтуынша (1875) тасбақалардың қалдықтарын тапты. Алайда бұл талапты да кейіннен жүргізілген зерттеулер растай алмады, өйткені бұл қалдықтар британдық палеонтолог Ричард Оуэнге жіберілгеніне қарамастан, басқа коллекцияны мырза Леггат жасаған деген талапты растай алмады. Алайда Фицджеральдтың Оуэнге Лорд Хоу аралындағы кейінгі табылған жерлері туралы жазған жазбалары және зоолог Эдвард П. Рамсей жазған қиялдақ қалдықтары туралы жазбалары бар. Тағы бір ерте жазбада мейоланид қалдықтары туралы геолог Х. Уилкинсонның 1882 жылы Тетистің аралға тағы бір экспедициясы кезінде жиналғандығы туралы айтылады. Бұл табылған қалдықтар бастапқыда екі түрге бөлінген, олар - M. platyceps және M. minor, бірақ соңғысы кейіннен M. platyceps-ке қосылды. Оуэн Мейолания деп атағаннан кейін көп ұзамай, одан да көп материал жарияланды, оның ішінде голотипке қарағанда жақсы сақталған қазбалар, бұл Мейоланияның жіктелуіне қатысты қайта қарауға әкелді. 1887 жылы Томас Генри Хаксли коллекционерлермен келісіп, Мейоланияның шаян емес, әсіресе, кеміргіш түрі екендігін айтты. Квинслендтің бас сүйегін де Хаксли осы жаңа тұқымға жатқызды. Осы арада Уилкинсон жинаған кейбір қосымша қалдықтарды (оның ішінде толықтай сақталған бас сүйегі) алғаннан кейін Оуэн Мейоланияның шегірткелер мен қалпақтарға байланысты екеніне сенді және осылайша жануарларды ол Кератозаурия деп атаған топқа орналастырды (динозаврлар кладының аты). Қалдықтарды Джордж Альберт Боуленгер зерттегенде, ол Хакслидің жағына шықты, бірақ жануарды Криптодира емес, Плеуродира (жағалы мойынды торғайлар) деп атады. Бұл мейоланидтер мен қазіргі әуесқойлық торналар арасындағы қарым-қатынас туралы әртүрлі пікірлердің алғашқысы болды. Артур Смит Вудворд, екінші жағынан, континенттік қалдықтар бойынша қосымша зерттеулер жүргізді және Оуэннің композиттік Мегаланиясында мониторлы кеміргіш пен қиялы қалдықтарына қоса, марсупиалдың қалдықтары бар екенін мойындады. Ол да Хакслидің табылған қалдықтар - қиялы екендігімен келіскенмен, ол да, Буленгер де Мейоланияның Цератохелиске қарағанда басым екенін және осылайша дұрыс атау болатынын атап өтті. Ол сондай-ақ Квинслендтің бас сүйегі Лорд Хоу аралында жиналған материалдан анық ерекшеленетінін анықтады және 1888 жылы континенттік материалға Мейолания овени деген атау берді.

Құрып кету

Бір-біріне мүлдем тәуелсіз көптеген экожүйелерді қамтыған Мейоланияның кең ауқымынан кейін, тұқымның құрып кетуі бір-бірімен тікелей байланысты емес әртүрлі факторлар салдарынан туындаған көп қырлы процесс болған деп есептеледі. Адам заманынан аман қалған мейоланидтердің тағы бір, тіпті жас үлгісі Жаңа Каледониядан шыққан. Пиндай үңгіріндегі қалдықтар 1720 ± 70 жыл бұрын (б.з. 160300 жылы) калибрленбеген радиоуглеродтық даталау арқылы және 18201419 жыл бұрын (130531 жылы) калибрленген 14C даталау арқылы даталанған. Бұл қалдықтардың жақын маңдағы Уолпол аралындағыдай Мейоланияға жататыны анық емес, бірақ ол, кем дегенде, М. damelipi.